II UK 292/08

Wyrok z dnia 20 marca 2009 r. II UK 292/08 Połączenie spółek handlowych przez przejęcie spółki zobowiązanej do opłacania składki na ubezpieczenie wypadkowe w innej wysokości niż spółka przejmująca powoduje wyliczenie składki w wysokości ustalonej dla spółki przejmowanej (art. 93 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, jednolity tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm. w związku z art. 31 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm. i w związku z art. 494 § 1 k.s.h.). Przewodniczący SSN Beata Gudowska (sprawozdawca), Sędziowie: SN Małgorzata Gersdorf, SA Maciej Pacuda. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 marca 2009 r. sprawy z wniosku Agencji Ochrony L.-C. Spółki z o.o. w K. przeciwko Zakła- dowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w K. z udziałem Marka L., Janusza K., Zbigniewa F., Józefa S. o składki, na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 18 marca 2008 r. [...] 1. o d d a l i ł skargę, 2. zasądził od strony pozwanej - Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w K. kwotę 900 zł (dziewięćset) na rzecz Agencji Ochrony „L.-C.” Spółki z o.o. w K. tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Wyrokiem z dnia 18 marca 2008 r. Sąd Apelacyjny w Szczecinie oddalił ape- lację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w K. od wyroku Sądu Okręgowe- go-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Koszalinie z dnia 1 października 2007 r. zmieniającego jego decyzję z dnia 2 kwietnia 2007 r. i ustalającego stopę procen- tową składki na ubezpieczenie wypadkowe należnej od Agencji Ochrony „L.-C." 2 Spółki z o.o. w K. w roku składkowym obejmującym okres od dnia 1 kwietnia 2004 r. do dnia 31 marca 2005 r. na 1,20% w miejsce 1,93% podstawy wymiaru. W ocenie Sądu drugiej instancji, Sąd pierwszej instancji trafnie ustalił wysokość zobowiązania tego płatnika z tytułu składek na ubezpieczenie wypadkowe, przy uwzględnieniu faktu powstania Agencji Ochrony „L.-C." Spółki z o.o. w K. w wyniku przejęcia Agen- cji Ochrony „L.-C." spółki jawnej - Zbigniew F., Marek L., Józef S. w K., zgłaszają- cej ponad dziesięcioro ubezpieczonych, którą obowiązywała stopa 1,20% podstawy wymiaru przez Agencję Usługową „L.” spółkę z o.o. w K. - płatnika składek zgłasza- jącego w 2003 r. do ubezpieczenia wypadkowego dwoje ubezpieczonych, którego obowiązywała stopa 1,93%. Prawidłowo też zastosował art. 494 § 1 k.s.h., traktu- jąc odwołującą się spółkę jako sukcesora spółki przejętej, która powinna naliczać składki na ubezpieczenie wypadkowe w wysokości 1,20%. Skarga kasacyjna organu ubezpieczeń społecznych została oparta na pod- stawie naruszenia - „przez niewłaściwą wykładnię i niewłaściwe zastosowanie” - art. 27 w związku z art. 2 pkt 8 i art. 28 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpie- czeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz.U. Nr 199, poz. 1673 ze zm.) w związku z art. 493 § 2 k.s.h. Zdaniem skarżącego, dla ustalenia wysokości składki na ubezpieczenie wypadkowe nie ma znaczenia liczba pracowników zatrudnianych przez spółkę przejmowaną w dniu 31 grudnia 2003 r., gdyż nowa podstawa wyliczenia składki na ubezpieczenie wypadkowe powinna być brana pod uwagę dopiero od dnia połączenia się spółek (dnia wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego - 19 stycznia 2004 r.). Skarżący organ ubezpieczeń społecz- nych przedstawił pod osąd kwestię sposobu wyliczenia składki na ubezpieczenie wy- padkowe za rok poprzedzający rok przejęcia spółki, gdy połączenie spółek dokonuje się w roku następnym, przy czym - bez bliższego uzasadnienia - wyraził pogląd, że spółka powstała z połączenia spółek prawa handlowego zobowiązana jest opłacać składkę na ubezpieczenie wypadkowe nie w wysokości ustalonej w roku poprze- dzającym rok połączenia spółek dla spółki przejętej, lecz w wysokości wyliczonej na podstawie danych wykazanych w roku poprzedzającym wpis do Krajowego Reje- stru Sądowego przez spółkę przejmującą. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżone- go wyroku oraz wyroku Sądu Okręgowego w Koszalinie i oddalenie odwołania lub uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w Szczecinie. 3 W odpowiedzi na skargę kasacyjną Agencja Ochrony „L.-C." wniosła o jej od- dalenie, stwierdzając, że - jako sukcesor prawny Agencji Ochrony L.C. - była upraw- niona do naliczania stopy procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe w okre- sie od dnia 1 kwietnia 2004 r. do dnia 31 marca 2005 r. w wysokości 1,20%. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Stosownie do art. 27 w związku z art. 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodo- wych, stopę procentową składki na ubezpieczenie wypadkowe ustala się na rok składkowy, czyli okres obowiązywania stopy procentowej składek na ubezpieczenie wypadkowe należnych za okres od dnia 1 kwietnia danego roku do dnia 31 marca następnego roku. Wyliczenie składki następuje przez ustalenie jej stopy procentowej, zależnej między innymi od liczby pracowników zgłaszanych przez płatnika w ciągu poszczególnych miesięcy roku kalendarzowego poprzedzającego rok składkowy. Stopy procentowe składki na ubezpieczenie wypadkowe zostały określone w rozpo- rządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 listopada 2002 r. w spra- wie różnicowania stopy procentowej składki na ubezpieczenie społeczne z tytułu wy- padków przy pracy i chorób zawodowych w zależności od zagrożeń zawodowych i ich skutków (Dz.U. Nr 200, poz. 1692 ze zm.), natomiast z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy systemowej wynika, że stopa składek jest wyższa dla płatnika zgłaszającego nie więcej niż 9 ubezpieczonych (1,93% podstawy jej wymiaru), niż dla płatnika zgła- szającego powyżej 10 ubezpieczonych (1,20 % podstawy wymiaru). Przepisy te nie nasuwają wątpliwości interpretacyjnych i nie wymagają wy- kładni. Rzecz w tym, że znajdowały zastosowanie w szczególnym wypadku zaistnie- nia istotnej zmiany organizacyjno-prawnej płatnika składek na ubezpieczenie wypad- kowe, następującej po upływie roku kalendarzowego poprzedzającego rok składko- wy, z którego dane decydują o wysokości składki na ubezpieczenie wypadkowe, a przed rozpoczęciem roku składkowego biegnącego od dnia 1 kwietnia 2004 r. Zmiana organizacyjno-prawna wynikła z połączenia się spółek, która - następując w tym właśnie czasie - uniemożliwiła zastosowanie omawianych przepisów, wymagają- cych odwołania się do sytuacji nowopowstałej spółki zobowiązanej do zapłaty skła- dek w okresie obejmującym poprzedni rok kalendarzowy, gdyż wówczas spółka ta jeszcze nie istniała, natomiast spółki przejmująca i przejmowana w dniu połączenia 4 już nie istniały; zakończyły swój byt i ich prawa i obowiązki nie podlegały kontynuacji. Nieistnienie spółek w roku rozliczeniowym usuwa punkt odniesienia do warunków ustalenia składki na wypadkowe ubezpieczenie społeczne dla nowej spółki - jeszcze w tym okresie nieistniejącej. W takim wypadku nie znajduje oparcia pogląd skarżące- go organu rentowego, że wysokość składki należy wyliczyć na podstawie danych wykazanych w roku poprzedzającym wpis do Krajowego Rejestru Sądowego przez spółkę przejmującą. Nie budzi tylko zastrzeżeń pogląd, że liczba pracowników za- trudnianych przez spółkę przejmowaną w dniu 31 grudnia 2003 r. nie ma znaczenia dla ustalenia wysokości składki na ubezpieczenie wypadkowe. Dane te mają zna- czenie tylko względem spółki inkorporowanej, gdyż skoro przepisy prawa ubezpie- czeń społecznych nie usuwają kolizji zachodzącej między niejednakowymi obowiąz- kami składkowymi łączących się spółek i nie prowadzą do wskazania właściwej wy- sokości składki obowiązującej nowego płatnika, należało zaaprobować zastosowanie przez Sąd drugiej instancji art. 494 § 1 k.s.h., przewidującego sukcesję uniwersalną spółki przejmującej po spółce przejmowanej. Zasada sukcesji obejmuje także zobo- wiązania publiczno-prawne (por. art. 93 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, jednolity tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), który w związku z art. 31 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych; (jednolity tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm., stosuje się do należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne). Przepisy te na gruncie zo- bowiązań podatkowych stanowią, że osoba prawna powstała w wyniku łączenia się osób prawnych, osobowych spółek handlowych, osobowych i kapitałowych spółek handlowych wstępuje we wszelkie przewidziane w przepisach prawa podatkowego prawa i obowiązki każdej z łączących się osób lub spółek. Zasadę tę stosuje się do osoby prawnej łączącej się przez przejęcie innej osoby prawnej, osobowej spółki handlowej, a z uwzględnieniem art. 494 § 1 k.s.h., spółka przejmująca wstępuje w ogół sytuacji prawnej spółki inkorporowanej. Sukcesja generalna obejmuje wszystkie prawa i obowiązki, zarówno znane, jak i nieznane w chwili połączenia; ważne jest jedynie, aby te prawa i obowiązki powstały po stronie spółki przejmowanej przed dniem połączenia. W tym stanie rzeczy trafne jest stanowisko Sądu drugiej instancji, który uznał przejęcie spółki jawnej przez spółkę z o. o. za fakt istotny z punktu wi- dzenia ustalenia wysokości składki na ubezpieczenie wypadkowe dla nowego pod- miotu powstałego w wyniku połączenia w ten sposób spółek prawa handlowego. Po- łączenie więc spółek handlowych przez przejęcie spółki zobowiązanej do opłacania 5 składki w innej wysokości niż spółka przejmująca spowodowało dla nowego pod- miotu, jako płatnika składek, możliwość wyliczenia składki na ubezpieczenie wypad- kowe w wysokości ustalonej dla spółki przejmowanej. Jeżeli wysokość składki jest niższa od należnej od spółki przejmującej, to powstaje niesprzeczna z zasadami współżycia społecznego i przewidziana przez prawo korzyść wynikająca z połączenia spółek. Należy pamiętać - i tu zarzut naruszenia art. 494 § 2 k.s.h. jest trafny - że omawianych zasad wyliczenia składki na ubezpieczenie wypadkowe nie można identyfikować z przewidzianymi w tym przepisie zezwoleniem, koncesją lub ulgą przyznaną spółce przejmowanej, które mają charakter indywidualny i których sukce- sja może być wyłączona ustawą lub decyzją o udzieleniu. Składka na ubezpieczenie wypadkowe i jej wysokość nie stanowi elementu prawa administracyjnego; dotyczy publicznoprawnych zobowiązań finansowych o charakterze podatku ale niebędących podatkiem. Ostatnim - aksjologicznym - argumentem przemawiającym przeciwko stanowi- sku prawnemu skarżącego jest uwzględniony przez Sąd drugiej instancji fakt przeję- cia na podstawie art. 231 k.p. ubezpieczonych pracowników przez następcę prawne- go spółki jawnej i dostrzeżona przez ten Sąd nieracjonalność odprowadzania składki na ich ubezpieczenie w kwocie wyższej, niż byłaby opłacana przez przejętą spółkę. Mając to na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji (art. 39814 oraz art. 98 k.p.c.). ========================================