III OSK 1763/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Piotr Korzeniowski sędzia del. WSA Beata Jezielska po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 maja 2019 r. sygn. akt II SA/Wa 1779/18 w sprawie ze skargi Gminy M. na postanowienie Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia 3 lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie opinii w sprawie pomnika oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 21 maja 2019r., sygn. akt II SA/Wa 1779/18, po rozpoznaniu skargi Gminy M. na postanowienie Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia 3 lipca 2018 r., nr [...], w przedmiocie opinii w sprawie pomnika - uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie z dnia 21 maja 2018 r., nr [...].

Jak wskazał Sąd pierwszej instancji pismem z dnia 18 kwietnia 2018 r., nr [...], Wojewoda Lubuski, w związku ze wszczęciem postępowania w sprawie stwierdzenia, czy pomnik na cześć 44. Brygady Pancernej znajdujący się w miejscowości P. podlega usunięciu z uwagi na przepis art. 5a ust. 1 ustawy z dnia 1 kwietnia 2016 r. o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy jednostek organizacyjnych, jednostek pomocniczych gminy, budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz pomniki (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 1103) - dalej: "u.z.p.k.", zwrócił się do Prezesa IPN o wydanie opinii, w trybie art. 106 K.p.a., w zakresie konieczności usunięcia lub możliwości modyfikacji ww. pomnika.

Postanowieniem z dnia 21 maja 2018 r. Prezes IPN, działając na podstawie art. 5b ust. 2 u.z.p.k. w związku z art. 106 § 1 oraz art. 124 § 1 i 2 K.p.a., zaopiniował, że pomnik upamiętniający 44 Brygadę Pancerną Armii Czerwonej posadowiony w miejscowości P., nie spełnia warunków, o których mowa w art. 5a ust. 1 u.z.p.k.

Pismem z dnia 4 czerwca Burmistrz M., działający w imieniu Gminy M., wystąpił do Prezesa IPN z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Powołanym na wstępie postanowieniem z dnia 3 lipca 2018 r. Prezes IPN utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

W uzasadnieniu organ wskazał, że na pomniku w formie głazu naturalnego został umieszczony napis o treści: "30 i 1945 r. / 44 bryg. panc. Armii Radzieckiej / pod dowództwem płk J. Gussakowskiego / przełamała w tym miejscu / fortyfikacje hitlerowskie / międzyrzecki rejon umocniony / w XXX rocznicę wyzwolenia / Ziemi Mięrzyrzeckiej / 30 i 1975 r.".

Pomnik upamiętnia zatem armię komunistycznego państwa totalitarnego jakim był Związek Socjalistycznych Republik Sowieckich. Zdaniem organu budowa pomników "Wdzięczności Armii Czerwonej" była rezultatem odgórnie realizowanej polityki władz centralnych oraz sowieckich "doradców" i miała na celu tworzenie mitu "wdzięczności" państwu totalitarnemu. Pomnik w P. wpisuje się w tamte praktyki.

Pismem z dnia 7 sierpnia 2018 r. Gmina M. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ww. postanowienie Prezesa IPN z dnia 3 lipca 2018 r., domagając się jego uchylenia.

W odpowiedzi na skargę Prezes IPN wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko jak w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wskazanym na wstępie wyrokiem Sąd pierwszej instancji uznał wniesioną skargę za zawierającą usprawiedliwione podstawy.

W ocenie Sądu pierwszej instancji, uzasadniony jest zarzut skargi naruszenia art. 5a ust. 1 u.z.p.k. poprzez przyjęcie przez organ współdziałający, że przedmiotowy pomnik nie spełnia warunków określonych w ww. przepisie, tj. że propaguje komunizm poprzez upamiętnienie organizacji symbolizującej ustrój totalitarny. Zgodnie z powołanym przepisem pomniki nie mogą upamiętniać osób, organizacji, wydarzeń lub dat symbolizujących komunizm lub inny ustrój totalitarny, ani w inny sposób propagować taki ustrój. Tym samym spełnienie hipotezy normy prawnej zawartej w tym przepisie miałoby miejsce wówczas, gdyby pomnik był symbolem ustroju totalitarnego (np. komunizmu) lub propagatorem takiego ustroju. Symbol to przedmiot albo znak zastępujący, reprezentujący, oznaczający, przywodzący na myśl jakieś pojęcie, czynność, przedmiot, widomy znak czegoś niewidzialnego. Tym samym, aby pomnik był uznany za symbol określonego ustroju totalitarnego musi zostać wykazane, że upamiętnia on osobę, organizację, wydarzenie lub datę stanowiące właśnie taki symbol. Pomnik symbolizuje ustrój totalitarny, jeżeli jest on jednoznacznie kojarzony z danym ustrojem, a przez to identyfikowany z daną ideologią. Tylko wówczas można stwierdzić, że pomnik symbolizuje ustrój totalitarny (komunizm).

Z akt sprawy wynika, że przedmiotowy pomnik to nie głaz naturalny, lecz żelbetowy, oderwany od budowli fragment fortyfikacji stworzonych przez Niemców w latach 1934-1944 dla ochrony wschodniej granicy Rzeszy (fragment ściany wysadzonego bunkra). Znajduje się on na terenie obiektu fortecznego - w pasie zapór przeciwczołgowych, tzw. zębów smoka. Pomnik jest elementem ekspozycji plenerowej Muzeum Fortyfikacji i Nietoperzy w P. i posiada walor edukacyjny oraz turystyczny. Pomnik ten, jak wskazano w piśmie Burmistrza M. z dnia 26 lutego 2018 r., został wzniesiony jesienią 1974 r. w związku z obchodami zakończenia II wojny światowej. Ma postać tablicy z informacją o walkach, jakie miały miejsce w tym miejscu w dniach 29 - 30 stycznia 1945 r. Inicjatorami tablicy, co istotne, był artysta - plastyk, kustosz, a od 2012 r. patron Muzeum Ziemi M. w M. - A. K. oraz lekarz - weterynarz dr T. P.

Sąd meriti zgodził się ze stroną skarżącą, że napis na pomniku ma charakter wyłącznie informacyjny. Wskazuje na zdarzenie historyczne, które miało miejsce w czasie II wojny światowej. Napis informuje o tym właśnie zdarzeniu. Nie zawiera słów takich jak: "ku czci", "w hołdzie", "na cześć", "ku chwale", tj. gloryfikujących Armię Radziecką. Pomnik ten, spełnia więc wyłącznie rolę poznawczą, informuje bowiem turystów i zwiedzających kto i kiedy sforsował fortyfikacje hitlerowskie. Druga część napisu "w XXX rocznicę wyzwolenia Ziemi Międzyrzeckiej" informuje ile lat upłynęło od ww. zdarzenia, przy czym oczywistym jest, że chodziło o wyzwolenie spod okupacji hitlerowskich Niemiec.

W świetle powyższego, wątpliwości Sądu pierwszej instancji budzi stanowisko Prezesa IPN, że przedmiotowy pomnik: "upamiętnia organizację - Armię Czerwoną - symbolizującą komunizm". Jako element ekspozycji plenerowej Muzeum Fortyfikacji i Nietoperzy w P. pomnik ten informuje jedynie o historycznym wydarzeniu, tj. przełamaniu obrony wojsk hitlerowskich przez 44 Brygadę Pancerną Armii Radzieckiej w dniu 30 stycznia 1945 r. Pomnik ten, będący w istocie częścią umocnień stworzonych przez Niemców dla ochrony wschodniej granicy Rzeszy, nie rodzi jednoznacznych skojarzeń z komunizmem.

Mając na względzie wszystko powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", orzekł jak w punkcie 1 sentencji.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu. Zaskarżając rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji w całości zarzucił:

1) na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 5a ust. 1 u.z.p.k. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. polegające na błędzie subsumpcji wyrażającym się w uznaniu, że pomnik upamiętniający 44 Brygadę Pancerną Armii Czerwonej, posadowiony w miejscowości P., w gminie M., nie upamiętnia organizacji - Armii Czerwonej, symbolizującej komunizm, podczas, gdy Prezes IPN prawidłowo zastosował art. 5a ust. 1 do ustalonego stanu faktycznego i uznał, że przedmiotowy pomnik nie spełnia warunków o których mowa w art. 5a ust. 1 u.z.p.k.;

2) na podstawie art. 174 pkt 2 naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 c P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 i 124 § 2 K.p.a. poprzez uznanie, że postanowienie Prezesa IPN z dnia 3 lipca 2018 r. oraz poprzedzające je postanowienie z dnia 21 maja 2018 r. zostały wydane bez dostatecznego rozważenia wszystkich istotnych okoliczności sprawy a uzasadnienie zaskarżonego postanowienia nie spełnia wymogów z art. 124 § 2 K.p.a., podczas gdy Prezes IPN wnikliwie rozpatrzył sprawę i właściwie uzasadnił swoje stanowisko.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Nadto, na podstawie art. 176 § 2 P.p.s.a. organ wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ wskazał m.in., że choć omawiany obiekt upamiętniający nie zawiera wprost sformułowań powszechnie przyjętych na pomnikach, typu: "ku czci", "w hołdzie", "na cześć", "ku chwale" poświęconych Armii Czerwonej, nie jest jednakże typowym napisem informacyjnym, bowiem zawiera passus: "W XXX rocznicę wyzwolenia Ziemi Międzyrzeckiej", który ma charakterystyczne dla PRL zabarwienie aksjologiczne. Tym samym w opinii Prezesa IPN napis ten w takiej formie nie powinien dalej funkcjonować w przestrzeni publicznej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Na wstępie trzeba wskazać, że skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym, pomimo wniosku o rozpoznanie jej na rozprawie. Nastąpiło to na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1842) – dalej: "ustawa COVID" oraz zarządzenia Przewodniczącej Wydziału III Izby Ogólnoadministracyjnej NSA. Sąd kasacyjny w obecnym składzie podzielił stanowisko przedstawione w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów NSA z dnia 30 listopada 2020 r., sygn. II OPS 6/19 (ONSAiWSA 2021 r., nr 3, poz. 35), zgodnie z którym powyższy przepis należy traktować jako "szczególny" w rozumieniu art. 10 i art. 90 § 1 P.p.s.a. Prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami ustawy COVID-19 jest ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19, a w obecnym stanie istnieją takie okoliczności, które w stanie pandemii oraz w okresie jednego roku po jego zakończeniu nakazują uwzględnianie rozwiązań powyższej ustawy w praktyce działania Naczelnego Sądu Administracyjnego. Biorąc pod uwagę gwarancję prawa do obrony, strona musi mieć zapewnione prawo do przedstawienia swojego stanowiska, tym samym odstępstwo od zachowania formy posiedzenia jawnego powinno nastąpić z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego. Strony zostały powiadomione o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i miały możliwość zajęcia stanowiska w sprawie, co oznacza, że standardy ochrony praw stron i uczestników zostały zachowane. Rozpoznanie przedmiotowej sprawy na posiedzeniu niejawnym było więc dopuszczalne.

Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 P.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 P.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do zbadania zarzutów kasacyjnych.

Odnosząc się do zarzutów skargi, z uwagi na charakter i okoliczności sprawy, należy w pierwszej kolejności odnieść się do podniesionych zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego, gdyż zarzuty naruszenia przepisów postępowania są jedynie pochodną zastosowania w sprawie przepisów prawa materialnego.

Jak wynika z treści postanowień art. 5a i 5b u.z.p.k.:

- usunięcie pomnika nakazuje w drodze decyzji administracyjnej Wojewoda (jeżeli zatem spełnione są wszystkie przesłanki do usunięcia pomnika decyzja organu w tym zakresie jest obligatoryjna. Świadczy o tym zwrot imperatywny: "nakazuje").

- wydanie decyzji o usunięciu pomnika wymaga opinii IPN wskazującej, czy dany pomnik upamiętnia osoby, organizacje, wydarzenia lub daty symbolizujące komunizm lub inny ustrój totalitarny, ani czy w inny sposób takich ustrojów nie propaguje (opinia IPN jest zatem warunkiem koniecznym do wydania decyzji o usunięciu pomnika, o czy świadczy zwrot: "wymaga");

- nakaz nie dotyczy pomników, które:

a) nie są wystawione na widok publiczny;

b) znajdują się na terenie cmentarzy albo innych miejsc spoczynku;

c) są wystawione na widok publiczny w ramach działalności artystycznej, edukacyjnej, kolekcjonerskiej, naukowej lub o podobnym charakterze, w celu innym niż propagowanie ustroju totalitarnego;

d) są wpisane - samodzielnie albo jako część większej całości - do rejestru zabytków (regulacja ta zawiera wyjątki, po spełnieniu których pomniki symbolizujące/propagującej komunizm nie będą usuwane).

Z mocy prawa wydanie decyzji o usunięciu pomnika wymaga uprzedniego uzyskania opinii Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu potwierdzającej, że pomnik nie spełnia warunków określonych w art. 5a ust. 1 u.z.p.k. Opinia Instytutu Pamięci Narodowej, stanowiąc prawem przewidzianą formę działania organu administracji publicznej, powinna być czytelna i nie wzbudzać wątpliwości co do przesłanek, jakimi kierował się organ przy załatwianiu sprawy. Przede wszystkim powinna być należycie uzasadniona poprzez przedstawienie faktów historycznych dotyczących analizowanego obiektu. To, że przepisy u.z.p.k. nie precyzują formy, w jakiej opinia dotycząca usunięcia pomnika powinna zostać podjęta, a w każdym razie nie przewidują dla niej formy postanowienia, o którym mowa w art. 106 K.p.a. i tym samym stosowania wprost przepisów K.p.a., nie oznacza, że Instytut Pamięci Narodowej jest zwolniony od zawarcia w jej uzasadnieniu argumentacji, która doprowadziła go do zajęcia określonego stanowiska w sprawie (por. M. Makowski, M. Makowska, Komentarz do ustawy Komentarz do ustawy o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy jednostek organizacyjnych, jednostek pomocniczych gminy, budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz pomniki, wyd. II, LEX/el 2019 r.). Brak należytego wskazania motywów wydania opinii czyniłoby iluzorycznym także poddanie takiej opinii kontroli sądowej, przez co byłoby sprzeczne z zasadą wynikającą z art. 184 Konstytucji RP i art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 2167), sprawowania przez sądy administracyjne wymiaru sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod kątem jej zgodności z prawem.

Zgodnie z przepisem art. 5a ust. 1 u.z.p.k. pomniki nie mogą upamiętniać osób, organizacji, wydarzeń lub dat symbolizujących komunizm lub inny ustrój totalitarny, ani w inny sposób propagować taki ustrój. Tym samym spełnienie hipotezy normy prawnej zawartej w tym artykule miałoby miejsce wówczas, gdyby pomnik był symbolem ustroju totalitarnego (np. komunizmu) lub propagatorem takiego ustroju. W tym miejscu należy zwrócić uwagę na użyte w ww. przepisie sformułowania:

- "propaguje komunizm" - skoro jasnym celem ustawy jest wyeliminowanie zjawiska "propagowania komunizmu", to aby dany pomnik uznać za symbolizujące określony system polityczny, musi zostać ponad wszelką wątpliwość wykazane, że jego symboliczny charakter znajduje odzwierciedlenie w odbiorze społecznym w ten sposób, że jednoznacznie kojarzy się społeczeństwu z tym systemem;

- "symbolizuje komunizm" - mając na uwadze funkcję zwrotów i pojęć niedookreślonych, którą jest przede wszystkim bardziej elastyczna regulacja pozbawiona kazuistycznych przepisów, należy przyjąć, że użycie w art. 1 u.z.p.k. nieostrego określenia "symbolizuje", zamiast kazuistycznego odwołania się do obiektywnych faktów historycznych, jest celowym zabiegiem, służącym pozostawieniu podmiotom podejmującym rozstrzygnięcia i wydającym opinie na podstawie ustawy większego marginesu uznania, co jednak powoduje, że podejmowane rozstrzygnięcia i opinie muszą być uzasadnione, w szczególności w zakresie wykazania, że w określonym przypadku zachodzi sytuacja podpadająca pod art. 1 u.z.p.k. (por. wyrok NSA z dnia 3 kwietnia 2019 r. sygn. akt II OSK 3079/18, LEX nr 2673707). Istotne jest również w świetle powyższych wywodów, jak jest oceniany dany pomnik w konkretnej społeczności lokalnej (ocena, czy dana data stanowi symbol komunizmu, nie może abstrahować od kojarzenia tej daty przez daną społeczność; dopiero sytuacja, w której dane wydarzenie jest powszechnie rozpoznawalne przez mieszkańców gminy jako symbol komunizmu, uzasadnia ingerencję organów (por. wyrok NSA z dnia 20 marca 2019 r. sygn. akt II OSK 3228/18, LEX nr 2646679). Zatem, aby pomnik był uznany za symbol ustroju totalitarnego musi zostać bezspornie wykazane, że upamiętnia on osobę, organizację, wydarzenie lub datę stanowiące właśnie taki symbol. Pomnik symbolizuje ustrój totalitarny, jeżeli jest on jednoznacznie kojarzony z danym ustrojem, a przez to identyfikowany z daną ideologią. Tylko wówczas można stwierdzić, że pomnik symbolizuje ustrój totalitarny (komunizm).

Jak wynika z akt sprawy sporny pomnik został wzniesiony jesienią 1974 r. w związku z obchodami zakończenia II światowej. Ma postać tablicy z informacją o walkach, jakie miały miejsce w tym miejscu w dniach 29 - 30 stycznia 1945 r. Inicjatorami tablicy byli: artysta - plastyk, kustosz, a od 2012 r. patron Muzeum Ziemi M. w M. - A. K. oraz lekarz - weterynarz dr T. P. Na pomniku widnieje napis o następującej treści: "30 i 1945 r. / 44 bryg. panc. armii radzieckiej / pod dowództwem płk J. Gussakowskiego / przełamała w tym miejscu / fortyfikacje hitlerowskie / międzyrzecki rejon umocniony / w xxx rocznicę wyzwolenia / Ziemi Międzyrzeckiej / 30 i 1975 r.".

W świetle powyższego trafnie uznał Sąd pierwszej instancji, że opiniujący Instytut nie dokonał oceny wszystkich okoliczności faktycznych mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy, bowiem nie wykazał w sposób przekonujący, że sporny pomnik, będący elementem ekspozycji plenerowej Muzeum Fortyfikacji i Nietoperzy w P., nie spełnia warunków, o których mowa w art. 5a ust. 1 u.z.p.k.

Wskazać należy, że organ w zaskarżonym postanowieniu powinien w sposób rzeczowy odnieść się do wszystkich aspektów sprawy, w tym w szczególności do argumentów podnoszonych przez skarżącą Gminę. Skarżąca akcentowała bowiem, że pomnik ten informuje jedynie o historycznym wydarzeniu, tj. przełamaniu obrony wojsk hitlerowskich przez 44 Brygadę Pancerną Armii Radzieckiej w dniu 30 stycznia 1945 r. Jest on w istocie częścią umocnień stworzonych przez Niemców dla ochrony wschodniej granicy Rzeszy i rodzi jednoznacznych skojarzeń z komunizmem. Pomnik ten, jak podał Burmistrz M., powstał z inicjatywny znanych postaci Ziemi M. w związku z obchodami zakończenia II wojny światowej i informuje o ww. wydarzeniu historycznym, tj. przełamaniu pozycji wojsk hitlerowskich przez wojska radzieckie w styczniu 1945 r. Rację ma zatem Sąd Wojewódzki, że nie można podzielić stanowiska Prezesa IPN, iż ww. kamień pamiątkowy stanowi rezultat odgórnie realizowanej polityki władz centralnych oraz sowieckich "doradców" i miał na celu tworzenie mitu "wdzięczności" państwu totalitarnemu.

Wbrew zarzutom skargi należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że zaskarżone postanowienie zostało wydane bez dostatecznego rozważenia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, co stanowiło naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia nie jest przekonujące, tym samym nie spełnia wymogów z art. 124 § 2 K.p.a. Prezes IPN nie wyjaśnił w sposób pogłębiony, z jakich powodów przedmiotowy pomnik nie spełnia warunków, o których mowa w art. 5a ust. 1 u.z.p.k. Tym samym wskazane w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia art. 5a ust. 1 u.z.p.k. oraz art. 124 § 2 K.p.a nie mogły zostać uznane za zasadne.

W tym stanie rzeczy skarga kasacyjna jako niemająca usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu, o czym Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 184 P.p.s.a.