III SA/Kr 499/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędziowie Sędzia WSA Ewa Michna Asesor WSA Ewelina Dziuban (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 24 października 2023 r. sprawy ze skargi T. R. na decyzję Małopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 18 stycznia 2023 r., znak NP.908.2.14.2020 w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

Małopolski Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją z dnia 18 stycznia 2023 r., nr NP.908.2.14.2020 na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w G. z dnia 9 kwietnia 2020 r., nr [...], znak: [...], o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej pod postacią obustronnego trwałego odbiorczego ubytku słuchu typu ślimakowego lub czuciowo-nerwowego spowodowanego hałasem, wyrażonego podwyższeniem progu słuchu o wielkości co najmniej 45dB w uchu lepiej słyszącym (...) schorzenia wymienionego w poz. 21 wykazu chorób zawodowych, określonego w przepisach w sprawie chorób zawodowych.

Decyzja ta została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w G. decyzją z dnia 9 kwietnia 2020 r., nr [...] orzekł o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej pod postacią obustronnego trwałego odbiorczego ubytku słuchu typu ślimakowego lub czuciowo-nerwowego spowodowanego hałasem, wyrażonego podwyższeniem progu słuchu o wielkości co najmniej 45 dB w uchu lepiej słyszącym, obliczonym jako średnia arytmetyczna dla częstotliwości audiometrycznych 1, 2, i 3 kHz, wymienionej w pozycji 21 obowiązującego wykazu chorób zawodowych.

W odwołaniu z dnia 23 kwietnia 2020 r. T. R. podniósł, że decyzja organu I instancji jest dla niego krzywdząca. Dla odwołującego nielogiczne jest twierdzenie, iż obustronny odbiorczy ubytek słuchu nie posiada etiologii zawodowego uszkodzenia, zważywszy na 44 - letni okres jego pracy w warunkach narażenia na ponadnormatywny hałas na stanowisku kowala. Podkreślił, iż w treści dokumentów zgromadzonych w sprawie istnieją sprzeczności, które w jego ocenie nie zostały uwzględnione przy wydawaniu decyzji przez organ I instancji. Niespójności według odwołującego dotyczą uzasadnień orzeczeń lekarskich wydanych w sprawie przez jednostki orzecznicze I i II stopnia w dwóch postępowaniach diagnostyczno-orzeczniczych. W 2017 roku OMP w K. stwierdził ubytki słuchu dla UP- 40, 41 db, UL- 41, 38 dB, co nie spełnia kryteriów ilościowych do rozpoznania choroby zawodowej, a w orzeczeniu lekarskim z dnia 28 grudnia 2018 r. ubytki słuchu dla UP 53 dB, a dla UL 55 dB, co również nie zostało uznane za chorobę zawodową. Instytut w S. brak rozpoznania choroby zawodowej uzasadnił niespełnieniem kryterium ilościowego uszkodzenia narządu słuchu. W orzeczeniu Instytutu Medycyny Pracy w Ł. z dnia 24 stycznia 2020 r. jako uzasadnienie wskazano mieszany ubytek słuchu przewodzeniowo-odbiorczy dla UL 70 dB, dla UP 88,3 dB, pomimo rozpoznania w trakcie konsultacji laryngologicznej odbiorczego ubytku słuchu typu czuciowo-nerwowego.

Ponadto odwołujący się nadmienił, że na terminy przeprowadzenia badań w jednostkach diagnostyczno-orzeczniczych nie miał wpływu, a z wnioskiem o stwierdzenie choroby zawodowej wystąpił jeszcze w 2016 roku. Zatem, w jego ocenie, krzywdzące jest stwierdzenie, że ubytek słuchu powyżej 45 dB został potwierdzony po upływie 2 lat od zakończenia pracy w narażeniu.

Dodatkowo odwołujący wskazał, iż już na podstawie uzasadnienia orzeczenia lekarskiego OMP nr [...] z dnia 10 listopada 2017 r. o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, stwierdzającego obustronny odbiorczy ubytek słuchu typu ślimakowego i wyników badań audiometrycznych z 19 kwietnia 2018 r. wykonanych przez otolaryngologa dr K., następnie potwierdzonych w grudniu 2018 r. przez OMP w K. powinien otrzymać orzeczenie pozytywne o rozpoznaniu choroby zawodowej narządu słuchu. Ponadto podniósł, iż wbrew twierdzeniom PPIS w G. nie otrzymał żadnej decyzji PPIS w G. z dnia 8 marca 2018 r.

W uzasadnieniu powołanej na wstępie decyzji z 18 stycznia 2023 r. organ odwoławczy w pierwszej kolejności ustalił, iż w dniu 8 marca 2018 r. została wydana przez PPIS w G. decyzja Nr [...], znak: [...] o braku podstaw do stwierdzenia u T. R. choroby zawodowej wymienionej w poz. 21 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do obowiązującego rozporządzenia.

W toczącym się postępowaniu zakończonym tą decyzją jednostki orzecznicze tj. [...] Ośrodek Medycyny Pracy w K. (orzeczenie lekarskie nr [...] z dnia 7 listopada 2017 r.), a następnie w trybie odwoławczym Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. (orzeczenie lekarskie nr [...] z dnia 12 lutego 2018 r.) nie rozpoznały uszkodzenia słuchu jako choroby zawodowej z powodu nie spełnienia kryterium ilościowego uszkodzenia narządu słuchu, wyrażonego podwyższeniem progu słuchu o wielkości co najmniej 45dB w uchu lepiej słyszącym (...).

Organ II instancji stwierdził, że z uwagi na uchybienie organu administracyjnego (na kopercie adresat został błędnie wskazany jako T. R., podczas gdy prawidłowo powinien być wskazany jako T. R.), ww. decyzja organu I instancji z dnia 8 marca 2018 r. nie została skutecznie doręczona T. R., a zatem nie weszła do obrotu prawnego.

Następnie ustalono, że w dniu 16 maja 2018 r. T. R. zgłosił podejrzenie choroby zawodowej wraz z nowymi dowodami, tj. dokumentacją medyczną z dat: 11 maja 2018 r.,19 kwietnia 2018 r., 2 marca 2018 r., 10 lipca 2017 r. (wskazującą na obustronny ubytek słuchu ponad 45 dB typu ślimakowego).

Ze względu na nowe dowody w sprawie, uznano, że sprawa nie jest tożsamą z uprzednio prowadzoną i wszczęto postępowanie w kierunku choroby zawodowej narządu słuchu, kierując ww. na badania w jednostce orzeczniczej w celu rozpoznania bądź nie rozpoznania choroby zawodowej.

Postępowanie to zakończyło się wydaniem zaskarżonej decyzji z dnia 9 kwietnia 2020 r.

Organ II instancji w toku prowadzonego postępowania ustalił, co następuje:

T. R. był zatrudniony w następujących zakładach pracy: od 1 września 1972 r. do 31 sierpnia 1993 r. w Fabryce [...] "G." w G. (obecnie "T." Sp. z o.o. w K.), na stanowisku kowal w narażeniu na hałas, którego natężenie wynosiło od 85 do 104 dB; od 1 września 1993 r. do 30 czerwca 2016 r. w [...] "G." Sp. z o.o. w G., (obecnie P. S.A, [...] "G." Oddział w G., na stanowisku kowal w narażeniu na hałas, którego natężenie wynosiło od 86,9 do 104 dB.

Ze sporządzonej przez organ administracyjny karty oceny narażenia zawodowego, wynika, że na stanowiskach pracy zajmowanych przez T. R. w obu zakładach pracy występowało narażenie na ponadnormatywny hałas.

Następnie organ II instancji wskazał, że [...] Ośrodek Medycyny Pracy w K. w dniu 28 grudnia 2018 r. wydał orzeczenie lekarskie Nr [...] o braku podstaw do rozpoznania obustronnego trwałego odbiorczego ubytku słuchu typu ślimakowego lub czuciowo-nerwowego spowodowanego hałasem, wyrażonym podwyższeniem progu słuchu o wielkości co najmniej 45 dB w uchu lepiej słyszącym, obliczony jako średnia arytmetyczna (...). W uzasadnieniu tego orzeczenia jednostka wskazała, iż: "Pacjent skierowany przez PPIS w G. ponownie na badanie w związku z podejrzeniem choroby zawodowej narządu słuchu (skierowanie z dnia 21 maja 2018 r.). Poprzednie postępowanie diagnostyczno-orzecznicze przeprowadzone w [...] Ośrodku Medycyny Pracy w K., po zakończeniu pracy w narażeniu, w okresie 28 sierpnia 2017 r. - l listopada 2017 r. i zakończone wydaniem orzeczenia nr [...] z dnia 7 listopada 2017 r. o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. Stwierdzone wówczas u pacjenta podwyższenie progu słuchu w badaniach audiometrii tonalnej, obliczone jako średnia arytmetyczna dla częstotliwości l, 2 i 3 kHz wynosiło dla UP-40, 41 dB. UL-41, 38 dB i nie spełniało kryteriów do rozpoznania choroby zawodowej. Następnie pacjent badany w trybie odwoławczym w Instytucie Medycyny i Zdrowia Środowiskowego w S. (IMPiZŚ) w okresie 29 stycznia 2018 r. - 2 lutego 2018 r, postępowanie w trybie odwoławczym zakończono wydaniem orzeczenia nr [...] z dnia 12 lutego 2918 r. o braku postaw do rozpoznania choroby zawodowej. Stwierdzany w IMPiZŚ w S. ubytek słuchu wynosił dla UP-37, 38 dB, dla UL-42, 44 dB i nie spełniał kryteriów do rozpoznania choroby zawodowej.(...)

W wywiadzie (listopad 2018 r.) pacjent podawał występowanie niedosłuchu od kilku lat. Wykonana diagnostyka audiologiczna (...) wykazały ślimakowy typ niedosłuchu. Stwierdzone u pacjenta podwyższenie progu słuchu w badaniach audiometrii tonalnej, obliczone jako średnia arytmetyczna (...) wynosiło w badaniu z dnia 7 grudnia 2018 r. dla UP-53 dB, UL-55 dB. Zgodnie z wykazem chorób zawodowych rozpoznanie zawodowego uszkodzenia narządu słuchu może nastąpić w okresie zatrudnienia i do dwóch lat od zaprzestania pracy w narażeniu na ponadnormatywny hałas. (...)"

Następnie podano, że T. R. w trybie odwoławczym został skierowany na badania do Instytutu Medycyny Pracy w Ł., który w dniu 24 stycznia 2020 r. wydał orzeczenie lekarskie nr [...] również o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej wymienionej w poz. 21 wykazu chorób zawodowych. W uzasadnieniu orzeczenia lekarskiego podano: "(...) W wywiadzie pacjent podawał postępujące, obustronne pogorszenie słuchu z zaburzeniami rozumienia mowy w hałaśliwym otoczeniu od ok. 2005 roku. W trakcie pracy zawodowej były wykonywane badania audiometryczne, na stale nie był odsuwany od pracy w hałasie. Trafił do Poradni Laryngologicznej w 2014 r. i posiada aparat słuchowy na oba uszy od około 2014 roku. Obecnie pacjent skarży się na niedosłuch, zaburzenia rozumienia mowy w hałaśliwym otoczeniu, szumy uszne, objawy występują obustronnie. Aktualnie przeprowadzone w IMP w Ł. kompleksowe badania audiologiczne (...) wykazały średnią głębokość uszkodzenia słuchu (wyliczona jako średnia arytmetyczna wynosząca 68,3 dB dla ucha lewego oraz 70 dB dla ucha prawego. Badanie potencjałów wywołanych z pnia mózgu ABR - próg słuchu liczony jako średnia dla częstotliwości 1,2,3 kHz wynosi UP-53.3 dB, UL-56,7 dB. W trakcie konsultacji laryngologicznej rozpoznano odbiorczy ubytek słuchu typu czuciowo-nerwowego.

Kolejno organ II instancji wskazał, że w dokumentacji medycznej pacjenta znajdują się audiogramy wykonane do 2 lat po zakończeniu zatrudnienia. W audiogramie z 2 marca 2018 r. wykonanym w M. S.A. G. ubytek słuchu liczony jako średnia dla częstotliwości 1, 2, 3 kHz wynosi dla ucha prawego 88,3 dB, dla ucha lewego 70 dB, jednak stwierdzony mieszany przewodzeniowo - odbiorczy ubytek słuchu nie może być podstawa, do rozpoznania choroby zawodowej. Podobnie mieszany ubytek słuchu wskazuje audiogram wykonany w tej samej placówce w dniu 19 kwietnia 2018 r., a ubytek słuchu wyliczony jak wyżej wynosi dla UP 86,3 dB, a dla UL 78,3 dB. T. R. był po zakończeniu zatrudnienia badany z powodu podejrzenia choroby zawodowej w OMP w K., a następnie w trybie odwoławczym w IMPiZS w S. (pobyt 29 stycznia 2018 - 2 lutego 2018). Wydano wówczas orzeczenia o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej narządu słuchu z powodu nie spełnienia kryterium ilościowego uszkodzenia narządu słuchu.

Następnie MPWIS pismami z dnia 17 września 2020 r. zwrócił się do [...] Ośrodka Medycyny Pracy i Instytutu Medycyny Pracy w Ł. o wyjaśnienie istniejących rozbieżności w treści orzeczeń lekarskich wydanych przez jednostki orzecznicze I i II stopnia w zakresie ustalonych rozpoznań klinicznych. (...)

Instytut w Ł. w odpowiedzi przekazanej pismem z dnia 20 września 2022 r. przedstawił swoje stanowisko w sprawie, cyt.: "(...) Kompleksowe badania audiologiczne przeprowadzone w IMP w Ł., obejmujące trzykrotne badanie audiometrii tonalnej, audiometrii impedancyjnej z zapisem odruchów ipsi i kontra lateralnych z mięśnia strzemiączkowego, wykazały średnią głębokość uszkodzenia słuchu wynoszącą 70 dB dla ucha prawego i 68,3 dB dla ucha lewego. Badanie potencjałów wywołanych z pnia mózgu ABR - próg słuchu liczony jako średnia częstotliwość 1, 2, 3 kHz wynosiło 53,3 dB dla ucha prawego i 56,7 dB dla ucha lewego. W trakcie konsultacji laryngologicznej rozpoznano odbiorczy ubytek słuchu typu czuciowo-nerwowego.(...)

W kwestii rozbieżności w rozpoznaniu dwóch różnych typów niedosłuchu tj. obustronnego odbiorczego czuciowo-nerwowego i mieszanego przewodzeniowo-odbiorczego, wskazano, że kompleksowe badania audiologiczne przeprowadzone w IMP w Ł., wykazały odbiorczy ubytek słuchu typu czuciowo-nerwowego, który jest tożsamy z rozpoznaniem uszkodzenia słuchu odbiorczego ślimakowego postawionym przez OMP w K.

Wyjaśnienie przyczyn znacznej progresji ubytku słuchu po zakończeniu pracy zawodowej u T. R. z uwzględnieniem ewentualnej roli niezależnych, poza zawodowych czynników ryzyka a także wyjaśnianie rozbieżności w rozpoznanych typach niedosłuchu nie leży w kompetencji jednostki. Szczegółowej analizie poddano dokumentację medyczną T. R. z przychodni NZOZ M. w G. (z lat 1972-2016), przesłaną przez MPWIS w K. do IMP w Ł. pismem z dnia 26 lipca 2022 r. Ze względu na nieczytelność części dokumentacji oraz brak możliwości odczytania dat wykonania poszczególnych badań audiometrii, analizie poddano dokumentacje z dnia: 2 marca 2018 r., 27 listopada 2001 r., 29 października 2007 r., 7 listopada 1989 r., 18 listopada 1991 r., 17 listopada 1998 r. Przesłana dokumentacja nie wnosi nowych dowodów w prowadzonym postępowaniu diagnostyczno-orzeczniczym dotyczącym choroby zawodowej - pod postacią uszkodzenia słuchu spowodowanego hałasem (poz. 21 wykazu chorób zawodowych). Dodatkowo zwrócono uwagę, iż przesłana kserokopia dokumentacji medycznej dla części wyników badań jest niezgodna z obowiązującymi przepisami (nieczytelna, bez wszystkich wymaganych danych pacjenta). Ponowna szczegółowa analiza całości dotychczas zgromadzonej dokumentacji, pomimo wykazanej ekspozycji zawodowej na hałas nie daje podstaw do uznania związku przyczynowo-skutkowego między rozpoznanym obustronnym ubytkiem słuchu u T. R., a działaniem czynnika szkodliwego dla zdrowia występującego w środowisku pracy - hałasem. Wobec powyższego podtrzymano treść naszego orzeczenia nr [...] z dnia 24 stycznia 2020 r. o braku podstaw do rozpoznania u ww. choroby zawodowej (pozycja 21, wykazu chorób zawodowych).

Po analizie zgromadzonego materiału dowodowego organ II instancji stwierdził:

W przypadku choroby zawodowej narządu słuchu czynnikiem szkodliwym, który wywołuje chorobę jest hałas. Przepisy w zakresie chorób zawodowych dokładnie precyzują jakie przesłanki uprawniają do stwierdzenia choroby zawodowej narządu słuchu. Zgodnie z obowiązującym wykazem chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r., chorobę zawodową narządu słuchu można rozpoznać pod warunkiem wystąpienia w okresie do 2 lat od zakończenia narażenia zawodowego na hałas (kryterium czasowe) udokumentowanych objawów chorobowych spełniających warunki określone w punkcie 21 wykazu, tj. : obustronny trwały ubytek słuchu typu ślimakowego lub czuciowo-nerwowego (kryterium jakościowe) oraz ubytek wynoszący co najmniej 45 dB w uchu lepiej słyszącym (kryterium ilościowe). Spełnienie tych trzech kryteriów jednocześnie jest warunkiem koniecznym do rozpoznania choroby zawodowej narządu słuchu.

W ocenie organu II instancji, w przypadku odwołującego się nie zostały spełnione przesłanki, stanowiące podstawę do stwierdzenia choroby zawodowej narządu słuchu. Odwołujący pracował zawodowo w latach 1972-2016 w narażeniu na hałas.

Wskazano, że jednostka orzecznicza I stopnia diagnostycznego rozpoznała u ww. ślimakowy typ niedosłuchu, z ubytkami słuchu w audiometrii tonalnej, obliczone jako średnia arytmetyczna dla częstotliwości 1, 2 i 3 kHz dla ucha prawego 53 dB, dla ucha lewego 55 dB (badanie z dnia 7 grudnia 2018 r. - orzeczenie lekarskie z dnia 28 grudnia 2018 r., nr [...]).

Podkreślano, że rozpoznanie to postawiono po około 2,5 roku od zakończenia pracy w pracy w narażeniu na hałas, czyli po upływie wskazanego przez ustawodawcę okresu 2 lat od zakończenia pracy w narażeniu zawodowym na hałas.

Organ stwierdził zatem, że próg ubytku słuchu dający podstawy do rozpoznania choroby zawodowej u ww. osiągnął w okresie ponad 2 lat od zakończenia pracy w narażeniu na hałas. Spełnione zostało kryterium ilościowe ubytku słuchu, natomiast nie zostało spełnione kryterium czasowe. Jednostka orzecznicza II stopnia diagnostycznego rozpoznała odbiorczy ubytek słuchu typu czuciowo-nerwowego (który jest tożsamy z rozpoznanym przez OMP w K. uszkodzeniem słuchu odbiorczym ślimakowym) z ubytkami słuchu dla ucha prawego - 70 dB, a dla ucha lewego - 68,3 dB (orzeczenie lekarskie nr [...] z dnia 24 stycznia 2020 r.). Stwierdzone ubytki słuchu również nie mogą być uznane jako zawodowe uszkodzenie, z uwagi na brak spełnienia kryterium czasowego.

Organ odwoławczy wyjaśnił, iż w powyższej sprawie wydano cztery orzeczenia lekarskie. Poprzednie postępowanie diagnostyczno-orzecznicze przeprowadzone w latach 2017- 2018 również nie dało podstaw do rozpoznania choroby zawodowej narządu słuchu u T. R. z uwagi na niewystarczającą wielkość ubytku słuchu (OMP - UP-40,41 dB, UL-41,38 dB; IMPiZŚ w S. - UP-37,38 dB, UL-42,44 dB), nie zostało spełnienie kryterium ilościowe. Zatem, podstawową przyczyną braku podstaw do stwierdzenia u ww. zawodowego charakteru uszkodzenia słuchu był brak spełnienia kryterium ilościowego, które dla uznania choroby zawodowej powinno wystąpić w okresie do 2 lat od zakończenia narażenia zawodowego na hałas.

Nowa dokumentacja medyczna pozyskana w trakcie prowadzonego postępowania odwoławczego, nie zawierała dowodów pozwalających na przyjęcie, iż u ww. wystąpił trwały obustronny odbiorczy ubytek słuchu typu ślimakowego lub czuciowo-nerwowego spowodowany hałasem w trakcie pracy w narażeniu na hałas (1972-2016) lub do dwóch lat od jej zakończenia. Głębokość ubytku słuchu, która spełniałaby kryterium rozpoznania choroby zawodowej (tj. co najmniej 45 dB dla ucha lepiej słyszącego - u odwołującego się - ucha prawego) pierwszy raz odnotowano w grudniu 2018 r., czyli po upływie 2 lat (ok. 2,5 roku) od zakończenia uznanego narażenia na hałas (czerwiec 2016 r.), a zatem po upływie wskazanego przez ustawodawcę czasokresu uprawniającego do zakwalifikowania ubytku słuchu jako choroby zawodowej.

Organ odwoławczy podkreślił, iż Instytut Medycyny Pracy w Ł. w dniu 24 stycznia 2020 r. rozpoznał obustronne uszkodzenie słuchu odbiorcze czuciowo-nerwowe, które jest tożsame z rozpoznaniem: uszkodzenie słuchu odbiorcze ślimakowe postawionym przez OMP w K.. Przeprowadzone w IMP w Ł. kompleksowe badania audiologiczne wykazały średnią głębokość uszkodzenia słuchu wynoszącą 68,3 dB dla ucha lewego oraz 70 dB dla ucha prawego. Mieszany przewodzeniowo - odbiorczy ubytek słuchu, który nie spełnia kryteriów choroby zawodowej dotyczył audiogramów z dnia 2 marca 2018 r. (ubytki 88,3 dB, dla UL 70 dB) oraz 19 kwietnia 2018 r. (ubytki UP 86,3 dB, a dla UL 78,3 dB) wykonanych w M. S.A. Podkreślenia wymaga fakt, że zgodnie z obowiązującymi przepisami badania słuchu do celów orzekania o chorobach zawodowych wykonywane są w uprawnionych jednostkach orzeczniczych. Badania te wykonywane są w sposób wystandaryzowany (badania wykonane trzykrotnie, na certyfikowanych aparatach medycznych, po odpowiednim przygotowaniu pacjenta do badania - brak narażenia na hałas przed badaniem i po ocenie drożności przewodu słuchowego). Dlatego też jednostki orzecznicze I i II stopnia nie odpowiadają za jakość wyników badań i rozpoznań postawionych w innych jednostkach medycznych. Zatem, jak wskazał Instytut w Ł. wyjaśnienie przyczyn znacznej progresji ubytku słuchu po zakończeniu pracy zawodowej u T. R. z uwzględnieniem ewentualnej roli niezależnych, pozazawodowych czynników ryzyka a także wyjaśnianie rozbieżności w rozpoznanych typach niedosłuchu, nie leży w kompetencji jednostki orzeczniczej.

Organ II instancji wyjaśnił, iż na podstawie uzasadnienia orzeczenia lekarskiego OMP nr [...] z dnia 10 listopada 2017 r. o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, stwierdzającego obustronny odbiorczy ubytek słuchu typu ślimakowego i wyników badań audiometrycznych z 19 kwietnia 2018 r. wykonanych w innym podmiocie oraz na podstawie badań przeprowadzonych w grudniu 2018 r. przez OMP w K. nie jest możliwe stwierdzenie choroby zawodowej narządu słuchu. W orzeczeniu z 2017 roku pomimo stwierdzenia obustronnego odbiorczego ubytku słuchu typu ślimakowego, wielkości ubytków słuchu nie spełniały kryterium ilościowego (45 dB w uchu lepiej słyszącym). Audiogram zaś z 19 kwietnia 2018 r. nie spełniał kryterium jakościowego, stwierdzono wówczas mieszany typ uszkodzenia słuchu. A w badaniach z grudnia 2018 r. przeprowadzonych przez OMP w K. pomimo spełnienia kryterium jakościowego i wystąpienia ubytków słuchu powyżej 45 dB, nie rozpoznano choroby zawodowej, z uwagi na rozpoznanie tych zmian po upływie 2 lat od zakończenia pracy w narażeniu. Organ odwoławczy zaznaczył, iż tylko wystąpienie jednocześnie wszystkich trzech kryteriów (czasowego, jakościowego i ilościowego) daje podstawy do stwierdzenia choroby zawodowej.

Ustosunkowując się do zarzutu dotyczącego terminów wykonania badań w jednostkach orzeczniczych – organ II instancji przyznał, że istotnie, są one niezależne od pacjenta, jak również od organów prowadzących postępowanie administracyjne.

W podsumowaniu powołując się na zebrany wyczerpujący materiał dowodowy, a w szczególności orzeczenia lekarskie i opinie medyczne wydane przez [...] Ośrodek Medycyny Pracy w K. oraz Instytut Medycyny Pracy w Ł. stwierdzono podstaw do stwierdzenia u T. R. choroby zawodowej wymienionej w poz. 21 wykazu chorób zawodowych, będącego załącznikiem do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych.

Wydane w sprawie orzeczenia lekarskie o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, stanowiące podstawę dokonanego przez tut. Inspektora rozstrzygnięcia oraz dodatkowe opinie medyczne jednostek orzeczniczych, posiadają pełne medyczne uzasadnienie dokonane przez lekarzy orzeczników.

Skarżący pismem z dnia 15 lutego wniósł od ww. decyzji organu II instancji skargę do WSA w Krakowie. W skardze tej zarzucił naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 k.p.a., poprzez:

- niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, a to, że: pomimo stwierdzenia przez lekarza otolaryngologa dr K. na podstawie dwóch badań obustronnego odbiorczego ubytku słuchu typu ślimakowego powyżej 45 dB w uchu lepie] słyszącym ( dla ucha prawego 88,3 dB i dla ucha lewego 70dB ) wydano w dniu 08.03.2018 r. decyzje negatywną, której niestety nie otrzymałem i nie mogłem się od niej odwołać, bowiem jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wpisano błędne moje imię T. zamiast T., a wyjaśnienie przez organ, że faktycznie decyzji tej nie doręczono mi skutecznie zajęło dokładnie 4,5 roku. Skarżący wskazał, że gdyby znał jej treść i miał szansę się wówczas odwołać, kiedy to do upływu dwóch lat od rozwiązania stosunku pracy brakowało niepełne 3 miesiące, to miałby szansę uzyskać zmianę decyzji na stwierdzającą chorobę zawodową pod postacią obustronnego trwałego odbiorczego ubytku słuchu typu ślimakowego spowodowanego hałasem;

- sprzeczność ustaleń organu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego

polegającą na tym, że pomimo wskazania z powołaniem się na art.235(1) Kodeksu pracy, iż za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, albo w związku ze sposobem wykonywania pracy zwanych narażeniem zawodowym, ustalono, że fakt wykonywania przeze mnie pracy przez okres ponad 44 lat w warunkach szkodliwych dla zdrowia na stanowisku kowala w środowisku pracy w którym przez cały czas występowało przekroczenie najwyższych dopuszczalnych norm hałasu (od 86 do 104 dB ), okoliczność powstania u mnie niedosłuchu w czasie zatrudnienia, bo od 2005 r., brak wpływu na fakt odsunięcia mnie od pracy na stanowisku kowala, pomimo zgłaszania niedosłuchu, używanie od 2014 r. aparatu słuchowego - nie daje w ocenie organu podstaw do stwierdzenia jako bezspornego lub wysoce prawdopodobnego, że mój niedosłuch ma zawodowy charakter i został spowodowany działaniem szkodliwych dla zdrowia i występujących w środowisku pracy czynników.

Z uwagi na powyższe, skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

Organ II instancji w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje wcześniejsze stanowisko w sprawie. Na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. wniesiono o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że zadaniem sądu administracyjnego jest jedynie sprawdzenie, czy zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane zgodnie z przepisami prawa materialnego oraz czy przy jego podejmowaniu nie zostały naruszone przepisy postępowania administracyjnego. Należy również podkreślić, że stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami oraz wnioskami skargi, a także powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając niniejszą sprawę, sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Tytułem wstępu należy wskazać, że materialnoprawne przesłanki stwierdzenia choroby zawodowej wyznacza definicja sformułowana w art. 235¹ Kodeksu pracy, zgodnie z którą, za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Zatem, stosownie do tego przepisu, o stwierdzeniu choroby zawodowej decyduje zachowanie dwóch przesłanek. Pierwsza to zamieszczenie danego schorzenia w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, druga to ustalenie, że zostało ono spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy lub w związku ze sposobem wykonywania pracy.

Z kolei jak stanowi art. 235² Kodeksu pracy, rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób. Przepis ten określa trzecią przesłankę stwierdzenia choroby zawodowej, tj. udokumentowanie objawów chorobowych w oznaczonym okresie. Na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 237 § 1 Kodeksu pracy, Rada Ministrów wydała wyżej powołane rozporządzenie z dnia 30 czerwca 2009 r. W § 1 ust. 1 pkt 2 rozporządzenie określa okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym.

Dla choroby związanej z obustronnym trwałym ubytkiem słuchu typu ślimakowego lub czuciowo-nerwowego spowodowanego hałasem, wyrażonym podwyższeniem progu słuchu o wielkości co najmniej 45 dB w uchu lepiej słyszącym, obliczonym jako średnia arytmetyczna dla częstotliwości audiometrycznych 1,2, i 3 kHz, wymienionej pod pozycją 21 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do wskazywanego rozporządzenia, okres ten ustalono na 2 lata. Zatem, ustawodawca uzależnił możliwość stwierdzenia choroby zawodowej, w przypadku ustania narażenia zawodowego, od wystąpienia zobiektywizowanych objawów choroby w zamkniętym, wyznaczonym okresie czasu, i udokumentowania tego faktu (zob. wyrok WSA z 9 listopada 2010 r., sygn. akt IV SA/GL 300/10; Lex nr 621622). Tym samym, przy uwzględnieniu powyższej normy nie można uwzględnić dokumentacji, która potwierdza wystąpienie jednostki chorobowej po okresie wskazanym przez ustawodawcę od ustania narażenia zawodowego. Samo wystąpienie objawów chorobowych nie upoważnia do stwierdzenia choroby zawodowej lecz wymagane jest "udokumentowane" wystąpienie tych objawów. "Udokumentowanie" może oznaczać zaświadczenie lekarskie lekarza prowadzącego byłego pracownika, kartę informacyjną leczenia szpitalnego lub inny dokument o tym charakterze, który pozwalałby na bezsporne ustalenie wystąpienia objawów choroby (zob. wyrok NSA z 28 czerwca 2023 r., sygn. akt II OSK 803/12, Lex nr 1219176, wyrok WSA z 6 maja 2010 r., sygn. akt IV SA/GL 835/09, Lex nr 577708).

W tym miejscu odnotowania wymaga, że powyższa kwestia - odnosząca się do wystąpienia objawów chorobowych u skarżącego i ustalenia czasu ich pojawienia się w ogóle nie była przedmiotem zainteresowania orzekających w tej sprawie organów administracyjnych.

Należy wskazać, że skarżący zakończył prace 30 czerwca 2016 r. w [...] "G." Oddział w G. (obecnie P. S.A. [...] "G." Oddział w G.). U skarżącego podczas badania w dniu 7 grudnia 2018 r. stwierdzono ubytek słuchu dla UP -53dB, dla UL – 55 dB trwały obustronny odbiorczy ubytek słuchu typu ślimakowego lub czuciowo nerwowego. OMP w K. orzeczeniem nr [...] z 28 grudnia 2018 r. orzekł brak podstaw do rozpoznanie choroby zawodowej – z uwagi na to, że rozpoznanie miało miejsce 2,5 roku od zakończenia pracy, tj. narażenia zawodowego na hałas.

Organ odwoławczy na s. 6 uzasadnienia wskazał, że zgodnie z wykazem chorób zawodowych, rozpoznanie zawodowego uszkodzenia narządu słuchu może nastąpić w okresie zatrudnia i do dwóch lat od zaprzestania pracy w narażeniu na ponadnormatywny hałas.

Jak już zostało wyżej podniesione – wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych nie jest równoznaczne z rozpoznaniem choroby.

Rozpoznanie choroby zawodowej (art. 235² K.p.) może nastąpić w późniejszym okresie od zakończenia pracy w narażeniu zawodowym, niż okres ustalony w wykazie chorób zawodowych - stanowiącym załącznik do rozp. RM 2009 - pod warunkiem, że w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych wystąpiły objawy chorobowe i objawy te są udokumentowane (por. wyrok NSA z 3 marca 2015 r., II OSK 1872/13, CBOSA).

Z analizy akt administracyjnych oraz z lektury zaskarżonej decyzji wynika, że w przedmiotowej sprawie organy administracyjne nie ustaliły kiedy wystąpiły u skarżącego udokumentowane objawy chorobowe upoważaniające do stwierdzenia ww. choroby zawodowej. Przy czym pojęcie wystąpienia objawów chorobowych nie jest tożsame z pojęciem stwierdzenia choroby zawodowej. Zatem w tej sprawie wymaga ustalenia czy i kiedy stwierdzony u skarżącego niedosłuch wypełniał znamiona udokumentowanych objawów chorobowych upoważniających do rozpoznania choroby zawodowej. Powyższe może zostać ustalone w oparciu o np. zaświadczenie lekarskie lekarza prowadzącego byłego pracownika, kartę informacyjną leczenia szpitalnego czy inny dokument, który pozwoli na bezsporne ustalenie wystąpienia objawów chorobowych.

Z materiału dowodowego (w tym m.in. z karty oceny narażenia zawodowego), wynika jednoznacznie, że skarżący wykonywał pracę w narażeniu na ponadnormatywny hałas. Na s. 15 uzasadnienia wskazano, że w trakcie pracy zawodowej skarżącego wykonywane były badania audiometryczne, których brak w aktach, a które mogą okazać się pomocne w ustaleniu, czy w powyższym okresie występowały u skarżącego objawy choroby zawodowej.

Z uwagi bowiem na pracę w warunkach, w których występowało narażenie na ponadnormatywny hałas (natężenie od 89,9 do 104 dB) szczególnie istotne znacznie dla wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych może mieć dokumentacja medyczna skarżącego znajdująca się u pracodawców (w tym w szczególności badania audiometryczne).

Zgodnie bowiem z § 6 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania wydaje się na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. Narażenie zawodowe podlega ocenie, przy dokonywaniu której uwzględnia się w odniesieniu do czynników chemicznych i fizycznych - rodzaj czynnika, wartość stężeń lub natężeń i średni czas narażenia zawodowego - § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia.

W przedmiotowej sprawie jednostki medyczne nie dysponowały dostateczną dokumentacją. Jak już wyżej wskazano, w niniejszej sprawie brak jest dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, która może okazać się pomocna w ustaleniu, czy w powyższym okresie występowały u skarżącego objawy choroby zawodowej.

Z zalegającej w aktach sprawy dokumentacji wynika, że u skarżącego zdiagnozowano:

- podwyższenie progu słuchu w badaniach audiometrii tonalnej, obliczone jako średnia arytmetyczna dla częstotliwości 1, 2 i 3 kHz wynosiło dla UP-40, 41 dB. UL-41, 38 dB (orzeczenie nr [...] z dnia 7 listopada 2017 r. wydane przez [...] Ośrodek Medycyny Pracy w K.)

- obustronny niedosłuch odbiorczy o cechach lokalizacji ślimakowej z wielkościami ubytku słuchu dla UP= 37 dB, 38 dB, dla UL= 42 dB 44 dB (orzeczenie lekarskie z dnia 12 lutego 2018 r., Instytut w S.);

- w audiogramach z 2 marca i 19 kwietnia 2018 r. wykonanych w M. S.A. G., wielkości ubytku słuchu wynosiły UP= 88,3 dB i 86,3 dB, UL=70 dB, 78.3 dB, a rodzaj ubytku słuchu został zinterpretowany przez Instytut w Ł. w uzasadnieniu orzeczenia lekarskiego, jako mieszany przewodzeniowo – odbiorczy;

- ślimakowy typ niedosłuchu z wielkościami ubytku słuchu dla UP= 53 dB, dla UL= 55 dB (orzeczenie lekarskie z dnia 28 grudnia 2018 r., OMP w K.).

W tej sprawie wymaga również zaakcentowania, że w zaledwie po 6 miesiącach od upływu dwuletniego terminu ustalonego w wykazie chorób zawodowych (załącznik do ww. rozporządzenia) pomimo stwierdzenia u skarżącego uszkodzenia słuchu stanowiącego podstawy do rozpoznania choroby zawodowej z poz. nr 21 ww. wykazu (spełnienie kryterium jakościowego i ilościowego) –orzeczono o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej w oparciu o kryterium czasowe. Biorąc pod uwagę, że to właśnie kryterium czasowe było tu czynnikiem decydującym, szczególnego podkreślenia wymaga podnoszony zarówno w odwołaniu jak i w skardze przez skarżącego zarzut, że nie miał wpływu na terminy badań w jednostkach orzeczniczych.

Nie bez znaczenia jest też fakt, że skarżący z wnioskiem o stwierdzenie choroby wystąpił już w 2016 r. Wszczęte wówczas postępowanie zakończyło się decyzją organu I instancji z 8 marca 2018 r., która nie została doręczona skarżącemu z uwagi na błędne jej zaadresowanie (co zostało stwierdzone przez organ odwoławczy w tej sprawie - s. 4 uzasadnienia ww. decyzji). Skarżący nie doczekawszy się otrzymania ww. decyzji ponownie w dniu 16 maja 2018 r. zgłosił podejrzenie choroby zawodowej i organ I instancji wszczął nowe postępowanie w kierunku choroby zawodowej, które się zakończyło wydaniem kolejnej w tym przedmiocie decyzji w dniu 9 kwietnia 2020 r. Zatem powyższe uchybienia leżące po stronie organu administracyjnego a niewątpliwie wskazujące na przewłokę w prowadzonym postępowaniu mogły mieć wpływ na wynik przedmiotowej sprawy.

W toku ponownego rozpoznania sprawy organy administracyjne dokonają jednoznacznych ustaleń odnośnie tego kiedy wystąpiły udokumentowane objawy chorobowe upoważniające do rozpoznania u skarżącego choroby zawodowej. W tym celu np. zwrócą się do zakładów pracy, w których pracował skarżący o badania audiometryczne i dokonają ich analizy. Ponadto w zaskarżonej decyzji jest informacja o przedłożonej przez skarżącego dokumentacji medycznej z 11 maja 2018 r. i 10 lipca 2017 r. (s. 4 uzasadnienia), do której nie odniesiono się w zaskarżonej decyzji.

Wobec powyższego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm.), orzeczono jak w sentencji.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy rolą organów będzie, stosownie do dyspozycji art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uwzględnienie powyższych wskazań odnoszących się do wymogów należytego przeprowadzenia postępowania.

Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a.