III SW 21/02

Postanowienie Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2002 r. III SW 21/02 Nie jest dopuszczalne prowadzenie wspólnego rachunku bankowego przez partię polityczną i inne podmioty, bowiem jest to sprzeczne z zasadą jawności źródeł finansowania tych partii (art. 23a ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o partiach politycznych, jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 857 ze zm.). Przewodniczący SSN Józef Iwulski, Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk, Beata Gudowska, Jerzy Kuźniar, Zbigniew Myszka, Herbert Szurgacz, Andrzej Wasilewski (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 paździer- nika 2002 r. sprawy ze skargi Polskiego Ruchu Uwłaszczeniowego na uchwałę Pań- stwowej Komisji Wyborczej z dnia 5 sierpnia 2002 r. w przedmiocie odrzucenia spra- wozdania finansowego o d d a l i ł skargę. U z a s a d n i e n i e Państwowa Komisja Wyborcza uchwałą z dnia 5 sierpnia 2002 r., podjętą na podstawie art. 38a ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o partiach politycznych (jedno- lity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 857 ze zm.), postanowiła odrzucić sprawozda- nie Polskiego Ruchu Uwłaszczeniowego o źródłach pozyskania środków finanso- wych w 2001 r. W uzasadnieniu tej uchwały Państwowa Komisja Wyborcza stwier- dziła w szczególności, iż: „z analizy sprawozdania finansowego wynika, że partia Polski Ruch Uwłaszczeniowy uzyskała w 2001 r. przychody/wpływy w wysokości 2.339,74 zł. W ramach zgromadzonych środków wpłaty od osób fizycznych wyniosły 2.339,74 zł, a wpłaty własne partii - 2.251,45 zł”. Następnie, w wyniku uzyskania w trybie art. 34a ust. 2 ustawy o partiach politycznych stosownego wyjaśnienia tej partii, 2 Państwowa Komisja Wyborcza stwierdziła, iż: „z wyjaśnień złożonych przez prze- wodniczącego partii wynika, że partia w badanym okresie udostępniła swój rachunek bankowy Stowarzyszeniu V. do gromadzenia jego wpływów w zamian za pokrywanie kosztów utrzymania konta bankowego Polskiego Ruchu Uwłaszczeniowego. Stanowi to naruszenie art. 24 ust. 1 i art. 25 ust. 1 ustawy o partiach politycznych, określających dopuszczalne źródła finansowania partii”. Ponadto, Państwowa Komi- sja Wyborcza stwierdziła również, że: „w złożonym sprawozdaniu błędnie wykazano wydatki poniesione na wybory wewnątrzpartyjne, jako wydatki poniesione z Fundu- szu Wyborczego, którego nie utworzono”. W skardze na powyższą uchwałę Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 5 sierpnia 2002 r., mocą której postanowiła ona odrzucić sprawozdanie Polskiego Ru- chu Uwłaszczeniowego o źródłach pozyskania środków finansowych w 2001 r., wniesionej w trybie art. 38b ustawy o partiach politycznych, Polski Ruch Uwłaszcze- niowy podniósł w szczególności, iż: po pierwsze - zarzuty sformułowane w zaskarżo- nej uchwale Państwowej Komisji Wyborczej dotyczą ‘tak małych kwot finansowych, że mało poważne jest tak pryncypialne ich rozpatrywanie przez najwyższe organy państwowe”; po drugie - wyjaśniło ono, że:„W 1999 r. Stowarzyszenie Patriotyczne V., zajmujące z nami lokal, zwróciło się do nas o udostępnienie na swoje wpłaty na- szego konta. (...) Po naszej zgodzie Bank przyjął tę propozycję i w okresie sprawoz- dawczym wpłacono na to konto z tego Stowarzyszenia 1.187 zł 33 gr. Stan wspólne- go konta bankowego na koniec okresu sprawozdawczego 2.339 zł 74 gr. (...) Po ne- gatywnej opinii PKW, dla jasności konta bankowego poleciliśmy rozwiązać wspólnotę konta z V., oddać pieniądze zaprzyjaźnionego Stowarzyszenia oraz zmienić konto na bank o niskich kosztach obsługi”; oraz po trzecie - w rezultacie Polski Ruch Uwłasz- czeniowy zwrócił się do Sądu Najwyższego: „o przywrócenie zdroworozsądkowego myślenia w sprawie rozliczenia finansowego naszej partii odrzuconego przez PKW i uznanie go za przyjęte”. W odpowiedzi na powyższą skargę, Państwowa Komisja Wyborcza podtrzy- mała swoje stanowisko w sprawie i dodatkowo wyjaśniła, że: „Państwowa Komisja stoi na stanowisku, że katalog źródeł finansowania partii politycznych został w spo- sób wyczerpujący wymieniony w art. 24 i nast. ustawy o partiach politycznych. (...) W świetle art. 25 ust. 1 ustawy partii politycznej mogą być przekazywane środki finan- sowe jedynie przez osoby fizyczne, z zastrzeżeniem przepisów ust. 2 tego artykułu, art. 24 ust. 4 i 7, art. 28 ust. 1 oraz przepisów ustawy dotyczących wyborów do 3 Sejmu RP i do Senatu RP w zakresie dotacji podmiotowej. W świetle tych przepisów nie jest możliwe pozyskiwanie przez partię polityczną środków finansowych od osoby prawnej ani od jednostki organizacyjnej, której przepisy szczególne nadają osobo- wość prawną. Taką jednostką w świetle art. 17 i nast. ustawy z dnia 10 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz.U. Nr 20, poz. 104 z późn. zm.) jest stowarzyszenie zwykłe. Polski Ruch Uwłaszczeniowy (...) udostępnił w 1999 r. swoje konto bankowe Stowarzyszeniu Patriotycznemu V. w zamian za pokrywanie przez to stowarzyszenie kosztów prowadzenia rachunku bankowego partii, co stanowi pośrednie finansowa- nie partii politycznej przez jednostkę posiadającą osobowość prawną, niedozwolone przez przepisy ustawy o partiach politycznych. Nadto, (...) obowiązek gromadzenia przez partię polityczną środków finansowych jedynie na rachunkach bankowych oznacza zakaz prowadzenia wspólnego rachunku bankowego przez partię polityczną i inne podmioty. Taką interpretację uzasadnia także art. 23a ustawy, na podstawie którego źródła finansowania partii politycznej są jawne”. W tej sytuacji, Państwowa Komisja podtrzymała swoje stanowisko w sprawie naruszenia przez Polski Ruch Uwłaszczeniowy art. 24 ust. 1 i art. 25 ust. 1 ustawy o partiach politycznych, co też stanowiło podstawę do odrzucenia sprawozdania finansowego tej partii (art. 38a ustawy o partiach politycznych). Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Jedną z istotnych gwarancji mających zapewnić skuteczną realizację zasady jawności źródeł finansowania partii politycznych (art. 23a ustawy o partiach politycz- nych), jest wprowadzony art. 24 ust. 1 ustawy o partiach politycznych w sposób jed- noznaczny i enumeratywny zarazem wykaz dopuszczonych przez ustawodawcę źró- deł finansowania partii politycznych. Ponadto, art. 25 ust. 1 ustawy o partiach poli- tycznych wyraźnie stanowi, że „partii politycznej mogą być przekazywane środki fi- nansowe jedynie przez osoby fizyczne”, z zastrzeżeniami wyłącznie tych wyjątków, o których mowa w przepisach art. 25 ust. 2, art. 24 ust. 4, art. 24 ust. 7 i art. 28 ust. 1 ustawy o partiach politycznych. Naruszenie obowiązujących w tym zakresie przepi- sów ustawowych (bez względu na kwoty jakich naruszenie to dotyczy - sic!) przesą- dza - stosownie do dyspozycji art. 38a ust. 1 pkt 1 i art. 38a ust. 2 pkt 4 ustawy o partiach politycznych - o obowiązku odrzucenia przez Państwową Komisję Wyborczą sprawozdania finansowego partii politycznej. 4 W rozpoznawanej sprawie jest poza sporem, że partia Polski Ruch Uwłasz- czeniowy naruszyła obowiązujące przepisy ustawowe dotyczące przyjmowania środ- ków finansowych od innych podmiotów (art. 25 ust. 1 oraz 2 i ust. 7 oraz art. 28 ust. 1 ustawy o partiach politycznych), skoro: po pierwsze - udostępniła w 1999 r. swoje konto bankowe Stowarzyszeniu Patriotycznemu V. w zamian za pokrywanie przez to Stowarzyszenie kosztów prowadzenia rachunku bankowego partii, co stanowiło formę pośredniego finansowania tej partii politycznej przez jednostkę posiadającą osobowość prawną, a to jest niedozwolone przez przepisy ustawy o partiach poli- tycznych; oraz po drugie - na co trafnie zwróciła także uwagę Państwowa Komisja Wyborcza w swej odpowiedzi na skargę partii Polski Ruch Uwłaszczeniowy w niniej- szej sprawie - z obowiązku gromadzenia przez partię polityczną środków finanso- wych jedynie na rachunkach bankowych (art. 24 ust. 8 ustawy o partiach politycz- nych) wynika równocześnie, że nie jest dopuszczalne prowadzenie wspólnego ra- chunku bankowego przez partię polityczną i inne podmioty, bowiem byłoby to sprzeczne z określoną w art. 23a ustawy o partiach politycznych zasadą jawności źródeł finansowania tych partii. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 516 KPC w związku z art. 34b ust. 2 i art. 38b ustawy o partiach politycznych orzekł jak w sen- tencji. ========================================