IV SA/Wr 189/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk, Sędzia WSA Katarzyna Radom, Protokolant: Referent Przemysław Pawłowski, , po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 6 lutego 2024 r. sprawy ze skargi P. we W. na decyzję Dolnośląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we Wrocławiu z dnia 24 stycznia 2023 r. nr HP.906.59.2022.AS w przedmiocie uchylenia decyzji i orzeczenia o nałożeniu określonej treści obowiązków oddala skargę w całości.

W dniach 19 i 27 maja 2022 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Świdnicy przeprowadził kontrolę sanitarną w P. Spółka z o.o. z siedzibą we W., Zakład w Ś. w zakresie ustalenia stanu faktycznego w zakładzie i jego zgodności z obowiązującymi wymaganiami higienicznymi i zdrowotnymi w ramach bieżącego nadzoru sanitarnego. Przedmiotem działalności prowadzonej w zakładzie jest produkcja mieszanki betonowej oraz mieszanki cementowo -piaskowej. Z czynności kontrolnych został sporządzony protokół kontroli Nr 90/HP/22 z dnia 19 maja 2022 r., w trakcie których stwierdzono następujące nieprawidłowości: a) nie przekazano informacji właściwemu Państwowemu Wojewódzkiemu Inspektorowi Sanitarnemu o substancjach chemicznych, ich mieszaninach, czynnikach lub procesach technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym za rok 2021; b) nie zaprowadzono rejestru prac, których wykonywanie powoduje konieczność pozostawania w kontakcie z substancjami chemicznymi, ich mieszaninami, czynnikami lub procesami technologicznymi o działaniu rakotwórczym lub mutagennym; c) nie zaprowadzono rejestru pracowników narażonych na działanie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym; d) brak aktualnych wyników pomiarów krzemionki krystalicznej – kwarc, krystobalit – frakcja respirabilna na stanowisku pracy operatora węzła betoniarskiego podczas obsługi ładowarki.

Decyzją z dnia 23 września 2022 r. nr 724/22 Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Świdnicy, działając na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (t. j. Dz. U. z 2021 r., poz. 195, ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735, ze zm.) nakazał kontrolowanemu przedsiębiorstwu:

1. w terminie do dnia 31 października 2022 r. udokumentować przekazanie właściwemu państwowemu wojewódzkiemu inspektorowi sanitarnemu informacji o substancjach chemicznych, ich mieszaninach, czynnikach lub procesach technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym za rok 2021;

2. w terminie do dnia 31 października 2022 r. zaprowadzić rejestr prac, których wykonywanie powoduje konieczność pozostawania w kontakcie z substancjami chemicznymi, ich mieszaninami, czynnikami lub procesami technologicznymi o działaniu rakotwórczym lub mutagennym;

3. w terminie do dnia 31 października 2022 r. zaprowadzić rejestr pracowników narażonych na działanie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym;

4. w terminie do dnia 31 października 2022 r. wykonać i przedłożyć aktualne pomiary stężenia krzemionki krystalicznej – kwarc, krystobalit – frakcja respirabilna na stanowisku pracy operatora węzła betoniarskiego podczas obsługi ładowarki.

W odwołaniu z dnia 14 października 2022 r. pełnomocnik strony wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i w tym zakresie orzeczenie co do istoty sprawy przez wydanie decyzji umarzającej postępowanie jako bezprzedmiotowe oraz o ewentualne uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia na podstawie art. 138 § 2 k.p.a.

Zdaniem pełnomocnika strony doszło na naruszenia następujących przepisów prawa procesowego:

1) art. 6, art. 7, art. 7a, art. 7b, art. 8 przez ich niezastosowanie lub dokonanie błędnej wykładni, m. in. przez:

a) wszczęcie postępowania administracyjnego przez organ pierwszej instancji w dniu 2 czerwca 2022 r., a więc przed upływem ustawowo określonego terminu na złożenie zastrzeżeń do ustaleń stanu faktycznego, opisanego w protokole kontroli, sporządzonego i podpisanego przez spółkę w dniu 27 maja 2022 r., tj. przed dniem 3 czerwca 2022 r.;

b) pominięcie przez organ, że kontrolowana spółka (jako pracodawca) posiada aktualne pomiary krzemionki krystalicznej – frakcja respirabilna, ponieważ z pomiarów krzemionki krystalicznej – kwarc, krystobalit – frakcja respirabilna w odniesieniu do czynności wykonywanych podczas obsługi ładowarki, sporządzonych przez d. sp. z o. o. sp. k. z siedzibą w C., tj. ze sprawozdania nr 273/2021 jednoznacznie wynika, że podczas czynności obsługi ładowarki wskaźnik narażenia nie przekracza 0,1 wartości NDS, dlatego termin następnego badania określony został na wrzesień 2023 r.;

c) pominięcie przez organ pierwszej instancji, że odwołująca się spółka (jako pracodawca) dopełniając wymogów wynikających z obowiązujących przepisów od wielu lat wykonuje badania i pomiary czynników szkodliwych dla zdrowia zatrudnianych pracowników, w tym między innymi pomiarów warunków pracy pod względem zanieczyszczeń powietrza (także krzemionką krystaliczną) podczas czynności obsługi ładowarki rotacyjnie w różnych lokalizacjach wykonywania działalności gospodarczej (pomiary wykonane w dniu 20 września 2021 r. na terenie prowadzonej przez spółkę kopalni kruszywa naturalnego);

d) wybiórcze traktowanie dowodów i nieuznanie przedkładanych do wglądu wyciągów ze sprawozdań odnośnie pomiarów poziomu hałasu na analogicznych stanowiskach pracy choć w innych lokalizacjach (miejscach) pracy;

e) celowe pominięcie przez organ pierwszej instancji pomiarów i badań wykonanych przez d. przy uwzględnieniu rodzaju i zakresu podstawowych czynności wykonywanych przez pracowników;

2) art. 11 w zw. z art. 107 k.p.a. przez ich niewłaściwe zastosowanie, ponieważ stanowisko organu prowadzącego postępowanie – po przeprowadzeniu koniecznych czynności procesowych – winno znaleźć swój wyraz w uzasadnieniu, sporządzonym stosownie do reguł wskazanych w art. 107 § 3 k.p.a., a wydana decyzja nie zawiera należytego uzasadnienia faktycznego i prawnego;

3) art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przez ich niezastosowanie w niniejszej sprawie, bowiem organ pierwszej instancji:

a) nie uznał za wystarczający dowód w sprawie przedłożonych do akt sprawy pomiarów krzemionki krystalicznej – kwarc, krystobalit – frakcja respirabilna, w odniesieniu do czynności wykonywanych podczas obsługi ładowarki, sporządzonych przez d. (tj. sprawozdania nr 273/2021 z dnia 30 września 2021 r.);

b) zaniechał ustalenia, jakie różnice występują w obsłudze maszyn wykorzystywanych do obsługi ładowarki w zakładzie produkcyjnym w Ś. w stosunku do ładowarki w zakładzie w Ż., mimo przedłożenia do akt sprawy przez odwołująca się spółkę dokumentacji technicznej ładowarki kołowej DOOSAN DL300-5/DL350-5 oraz ładowarki kołowej VOLVO L180H;

c) wyprowadził błędne wnioski z treści zeznań świadka A. L.;

jak również przepisów następujących prawa materialnego:

1) art. 27 ust. 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej przez jego zastosowanie w niniejszej sprawie, mimo że w wyniku przeprowadzonych przez spółkę badań w związku z oceną ryzyka zawodowego nie wystąpiły realne zagrożenia na stanowiskach pracy (sprawozdanie nr 273/2021);

2) § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2012 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy (t. j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2235) przez błędną wykładnię i bezpodstawne zastosowanie art. 27 ust. 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej, ponieważ spółka przeprowadziła badania czynników szkodliwych, z których jednoznacznie wynika, że podczas czynności obsługi ładowarki wskaźnik narażenia na krzemionkę krystaliczną – kwarc, krystobalit – frakcja respirabilna nie przekracza 0,1 wartości NDS, dlatego termin następnego badania określony został na wrzesień 2023 r., a więc brak jest uzasadnionych podstaw do nałożenia na Spółkę obowiązku wykonania i przedłożenia aktualnych pomiarów stężenia ww. pyłów. Pracodawca nie ma ustawowego obowiązku, aby wykonywać pomiary odrębnie dla każdej choćby ubocznie wykonywanej czynności ani odrębnie dla każdego miejsca faktycznego świadczenia pracy na danym stanowisku i w danej lokalizacji;

3) art. 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t. j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1320 ze zm.) w związku z § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2012 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy (t. j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2235) przez ich błędną wykładnię i bezpodstawne zastosowanie art. 27 ust. 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej;

4) § 6 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. Nr 33, poz. 166 ze zm.) w związku z § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2012 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy (t. j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2235) przez ich błędną wykładnię i bezpodstawne zastosowanie art. 27 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej, ponieważ pomiary stężenia czynnika szkodliwego, tj. w zakresie narażenia na krzemionkę krystaliczną – frakcję respirabilną zawsze były poniżej 0,1 wartości NDS to spółka nie była zobligowana do realizacji obowiązków określonych w powyższym rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 24 listopada 2012 r.;

5) § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2012 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy (t. j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2235) przez ich błędną wykładnię i bezpodstawne zastosowanie art. 27 ust. 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej, ponieważ gdy warunki narażenia nie występują, co potwierdzają wykonane pomiary czynnika szkodliwego dla zdrowia (nie przekraczają one 0,1 NDS), to na pracodawcy nie spoczywa obowiązek w zakresie prowadzenia rejestru prac;

6) § 5 ust. 1, § 6 ust. 1 i § 8 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2012 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy (t. j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2235) przez ich błędną wykładnię i bezpodstawne zastosowanie art. 27 ust. 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej, ponieważ prowadzone rejestry stanowią dowód dopiero w postępowaniu w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej, a kontrolujący nie jest upoważniony do domagania się przedkładania rejestrów; tym samym brak jest podstawy do nałożenia na spółkę obowiązków określonych w pkt 1 i 2 zaskarżonej decyzji, skoro czynniki związane z narażeniem na krzemionkę krystaliczną – kwarc, krystobalit – frakcja respirabilna, w odniesieniu do czynności wykonywanych podczas obsługi ładowarki nie występują.

Decyzją z dnia 24 stycznia 2023 r. nr HP.906.59.2022.AS Dolnośląski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we Wrocławiu, działając na podstawie art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz art. 138 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego uchylił zaskarżoną decyzję w całości i orzekł o nałożeniu na spółkę obowiązków o treści:

1. udokumentować przekazanie właściwemu państwowemu wojewódzkiemu inspektorowi sanitarnemu informacji o substancjach chemicznych, ich mieszaninach, czynnikach lub procesach technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym za rok 2021;

2. zaprowadzić rejestr prac, których wykonywanie powoduje konieczność pozostawania w kontakcie z substancjami chemicznymi, ich mieszaninami, czynnikami lub procesami technologicznymi o działaniu rakotwórczym lub mutagennym;

3. zaprowadzić rejestr pracowników narażonych na działanie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym;

4. wykonać i przedłożyć aktualne pomiary stężenia krzemionki krystalicznej – kwarc, krystobalit – frakcja respirabilna na stanowisku pracy operatora węzła betoniarskiego podczas obsługi ładowarki

- w terminie do dnia 31 marca 2023 r.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy zauważył, że stanowisko operatora węzła betoniarskiego podczas obsługi ładowarki traktować należy jako stanowisko, na którym dochodzi do uwalniania substancji chemicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym - prace związane z narażeniem na krzemionkę krystaliczną – frakcję respirabilną powstającą w trakcie pracy. Ustawodawca nie określa szczegółowo sposobu przeprowadzenia pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w przypadku prowadzenia działalności w oddziałach, czy też zakładach produkcyjnych usytuowanych w różnych lokalizacjach. Na wynik pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia, w tym stężenia krzemionki krystalicznej, może mieć wpływ więcej czynników występujących w środowisku pracy, tj. rodzaj i ilość stosowanych surowców, rodzaj obsługiwanych maszyn i urządzeń, wielkość produkcji, stosowany proces technologiczny, czas narażenia oraz lokalizacja zakładu pracy. W związku z powyższym nie można uznać za identyczne narażenie na krzemionkę krystaliczną u wszystkich operatorów węzła betoniarskiego, ponieważ wykonują oni pracę w różnych zakładach, w różnych lokalizacjach przy różnej infrastrukturze, z użyciem różnego sprzętu. Należy wykonywać pomiary w miejscu, w którym praca jest faktycznie wykonywana przez pracownika. Niedopuszczalne jest uznanie wyników pomiaru z innego miejsca jako wiążących. W okolicznościach niniejszej sprawy dopiero przeprowadzenie stosownych badań i pomiarów na konkretnym stanowisku pracy (operator węzła betoniarskiego w zakładzie w Ś.) podczas obsługi ładowarki pozwoli prawidłowo sformułować ocenę ryzyka zawodowego.

Zdaniem organu odwoławczego zarzuty odwołania są niezasadne, a co za tym idzie nie zasługują na uwzględnienie. Przede wszystkim nie doszło do naruszenia art. 6, art.7, art. 7a, art. 7b, art. 8 kodeksu postępowania administracyjnego Wydana decyzja posiada podstawę prawną, a jej treść jest zgodna z obowiązującymi przepisami. Organ pierwszej instancji zgromadził i rozpatrzył odpowiedni materiał dowodowy, strona na każdym etapie postępowania miała możliwość wypowiedzenia się, a w sprawie nie występowały nie dające usunąć się wątpliwości. Wszczęcie postępowania w dniu 2 czerwca 2022 r. nie zamykało stronie możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów. W drugim akapicie zawiadomienia o wszczęciu postępowania jednostka kontrolująca wezwała stronę do złożenia wyjaśnień na temat ustaleń z kontroli odnośnie podpunktów a, b, c, d punktu 3 części III protokołu kontroli. Wydana w sprawie decyzja zawiera wszystkie elementy składowe zgodnie z art. 107 k.p.a.

Odnosząc się do kolejnych zarzutów odwołania, organ odwoławczy stwierdził, że w punkcie 2.6 protokołu kontrolujący wpisał wyniki pomiarów stężenia krzemionki krystalicznej oraz innych czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących na stanowisku pracy operatora węzła betoniarskiego, wykonane w dniu 14 września 2021 r. w kontrolowanym zakładzie. Kontrolującemu nie zostały przedstawione wyniki pomiarów z dnia 20 września 2021 r., na które obecnie powołuje się strona. Ponadto przedstawione przez stronę w piśmie z dnia 3 czerwca 2022 r. wyniki pomiarów dotyczą m.in. stanowiska pracy operatora ładowarki, gdzie obsługiwanym urządzeniem jest ładowarka VOLVO L 180H, natomiast w kontrolowanym zakładzie pracownicy obsługują ładowarkę marki DOOSAN. W związku z powyższym poprawnie organ nie uznał załączonych przez stronę wyników pomiarów dotyczących innego zakładu i innych warunków pracy. Nie można bowiem uznać za identyczne narażenie na krzemionkę krystaliczną u wszystkich operatorów węzła betoniarskiego, skoro wykonują oni pracę w różnych zakładach produkcyjnych (różna lokalizacja i infrastruktura). Pamiętać należy, że na wynik pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia, w tym stężeń krzemionki krystalicznej, może mieć wpływ więcej czynników występujących w środowisku pracy tj. rodzaj i ilość stosowanych surowców, obsługujących maszyn i urządzeń, wielkość produkcji, stosowany proces technologiczny, czas narażenia oraz sama lokalizacja zakładu pracy. W związku z powyższym organ odwoławczy również nie uznał przedłożonych wyników pomiarów stężenia krzemionki krystalicznej, przedstawione przez stronę w piśmie z dnia 3 czerwca 2022 r. Nie uwzględniały one bowiem specyficznych warunków wykonywania pracy w kontrolowanym zakładzie w Ś. Poza tym podczas czynności kontrolnych kontrolowany jest konkretny zakład i w stosunku do tego zakładu sprawdzana jest dokumentacja, stanowiska pracy, narażenia pracowników na czynniki szkodliwe oraz wyniki pomiarów.

Organ odwoławczy zauważył również, że kontrolujący nie zakwestionował braku wyników pomiarów, a jedynie brak aktualnych wyników pomiarów, albowiem zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa prace operatora ładowarki traktować należy jako proces technologiczny, w którym dochodzi o uwalniania substancji chemicznych o działaniu rakotwórczym i mutagennym tj. prace związane z narażeniem na krzemionkę krystaliczną. – frakcję respirabilną powstająca podczas pracy. W rozpatrywanej sprawie nie można zastosować § 6 ust. 1 pkt 1 i 2 i § 7 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy w przypadku występowania czynnika o działaniu rakotwórczym lub mutagennym ze względu na brak badań i pomiarów krystalicznej krzemionki – frakcji respirabilnej. Strona przedłożyła pomiary z dnia 14 września 2021 r., więc od ich wykonania minęło 8 miesięcy, w związku z powyższym kolejne pomiary powinny być wykonane w marcu 2022 r. Spółka ma obowiązek sporządzić pomiary czynników szkodliwych w każdym z miejsc (lokalizacji) wykonywania czynności przez pracowników i odrębnie dla każdego obsługiwanego urządzenia. W przypadku stwierdzenia wartości krzemionki krystalicznej poniżej 0,1 wartości NDS, pracodawca może odstąpić od wykonywania badań i pomiarów tylko jeżeli wynik dwóch ostatnich pomiarów wykonywanych w odstępie 6 miesięcy nie przekroczyły 0,1 wartości NDS. Ponadto ze względu na fakt nieposiadania przez stronę rejestru prac, których wykonywanie powoduje konieczność pozostawania w kontakcie z substancjami chemicznymi, ich mieszaninami, czynnikami lub procesami technologicznymi o działaniu rakotwórczym lub mutagennym powyższy obowiązek został nałożony przez organ pierwszej instancji w wydanej decyzji. W powyższych rozważaniach istotne będzie przywołanie poglądu, że: "pod pojęciem potwierdzonego narażenia należy rozumieć sytuację, gdy zostało ustalone, że podczas wykonywania pracy istnieje możliwość wystawienia pracownika na działanie czynnika szkodliwego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżąca spółka wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania administracyjnego oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowego, zarzucając naruszenie:

1. przepisów postępowania:

1) art. 138 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm., dalej k.p.a.), przez jego błędną wykładnię i zastosowanie instytucji reformacji przewidzianej w przedmiotowym przepisie, chociaż organ drugiej instancji wydał tożsame rozstrzygnięcie, co uchylana decyzja organu pierwszej instancji, w zakresie rodzaju i formy nałożonych na stronę skarżącą obowiązków; decyzja organu odwoławczego różni się bowiem jedynie terminem realizacji tych tożsamych obowiązków, jakie określił organ drugiej instancji w zaskarżonej decyzji. Ponadto organ drugiej instancji, wskazując podstawy prawne wydawanego rozstrzygnięcia zaniechał doprecyzowania w oparciu, o jaką normę wynikającą z art. 138 k.p.a. rozstrzyga, a mianowicie zaniechał wskazania, czy chodzi o treść art. 138 § 1 pkt 1 czy pkt 2 k.p.a. Podstawą zmiany czy uchylenia decyzji organu pierwszej instancji nie może być też wadliwość nieistotna, a w niniejszej sprawie organ drugiej instancji z jednej strony uchylił zaskarżoną decyzję, a następnie wydał analogiczną. Organ drugiej instancji wbrew istocie reformacji wynikającej z dyspozycji art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. zamiast zmienić jedynie częściowo decyzję organu pierwszej instancji (chociaż jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji w całości podziela stanowisko organu pierwszej instancji zarówno w zakresie ustaleń stanu faktycznego, jak i prawnego), to wydał nową decyzję z tożsamymi obowiązkami, a różniącą się terminem ich realizacji. Poza tym organ drugiej instancji w uzasadnieniu decyzji (s. 21) wskazał, że "nie znajduje podstaw prawnych ani faktycznych do zmiany decyzji organu I instancji i orzeka jak w sentencji";

2) art. 6, art. 7, art. 7a, art. 7b, art. 8 i art. 9 k.p.a. przez ich nie zastosowanie lub dokonanie błędnej wykładni; organ drugiej instancji już przez naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. naruszył dyspozycję art. 7 k.p.a., ponadto dokonano wadliwego ustalenia okoliczności faktycznych, co w efekcie doprowadziło do dokonania subsumcji pod niewłaściwą normę prawa materialnego. Naruszenie przedmiotowych przepisów nastąpiło m. in. przez:

a) pominięcie i zbagatelizowanie przez organ drugiej instancji zgłaszanego w odwołaniu zarzutu, że doszło do naruszenia przepisów k.p.a. przez organ pierwszej instancji wskutek przedwczesnego wszczęcia postępowania administracyjnego już w dniu 2 czerwca 2022 r., a więc jeszcze przed upływem ustawowo określonego terminu na złożenie zastrzeżeń do ustaleń stanu faktycznego, opisanego w protokole kontroli, który został sporządzony i podpisany przez kontrolowaną spółkę w dniu 27 maja 2022 r. Z treści pierwszego akapitu zawiadomienia o wszczęciu postępowania administracyjnego wynika natomiast, że protokół kontroli został sporządzony w dniu 19 maja 2022 r. Bezsprzecznie protokół kontroli nie mógł być sporządzony przed datą 27 maja 2022 r. Fakt ten jednakże organ drugiej instancji pomija. Powyższe ma istotne znaczenie w aspekcie dopuszczalności wszczęcia z urzędu postępowania przez organ pierwszej instancji przed dniem 3 czerwca 2022 r.

b) wadliwe uznanie, że posiadanie przez skarżącą spółkę (jako pracodawcę) aktualnych pomiarów krzemionki krystalicznej - frakcji respirabilnej w trakcie wykonywania pracy polegającej na obsłudze ładowarki musi być przeprowadzone w odniesieniu do obsługi konkretnej (zindywidualizowanej) ładowarki. Organ drugiej instancji nie uznał posiadanych przez skarżącą spółkę jako pracodawcę i przedłożonych w toku kontroli pomiarów krzemionki krystalicznej - frakcji respirabilnej w trakcie wykonywania czynności polegających na obsłudze ładowarki sporządzonych przez d., ti. sprawozdania nr 273/2021, w którym dokonano pomiarów krzemionki krystalicznej - kwarc, krystobalit - frakcja respirabilna w odniesieniu do czynności wykonywanych podczas obsługi ładowarki na stanowisku operatora ładowarki, w sytuacji gdy czynności te stanowią podstawowe czynności związane z zajmowanym stanowiskiem, podczas gdy na stanowisku operatora węzła betoniarskiego stanowią czynności uboczne – sporadyczne;

c) pominięcie przez organ drugiej instancji, że odwołująca się spółka (jako pracodawca) dopełniając wymogów wynikających z obowiązujących przepisów (od przeszło dziesięciu lat) sumiennie wykonuje badania i pomiary czynników szkodliwych dla zdrowia zatrudnianych pracowników. Wyniki prowadzonych badań wykazują, że warunki pracy pod względem zanieczyszczeń powietrza są zgodne z wymaganiami przepisów prawa; fakt niewystępowania stężeń czynnika szkodliwego dla zdrowia powyżej 0,1 wartości NDS potwierdzają także pomiary narażenia na krzemionkę krystaliczną wykonane w dniach 10 – 21 września .2021 r. dla poszczególnych stanowisk pracy w miejscach zlokalizowania wytwórni betonu spółki jako pracodawcy (tj. w Ś., J., L., B., S., S. oraz W. oraz na terenie kopalni kruszywa naturalnego w Ż.), w tym podczas czynności obsługi węzła betoniarskiego (np. sprawozdanie d. nr 260/2021 z pomiarów przeprowadzonych na terenie węzła betoniarskiego w Ś.) oraz podczas czynności obsługi ładowarki (sprawozdanie d. nr 273/2021 z pomiarów przeprowadzonych na terenie kopalni kruszywa w Ż.).

d) wybiórcze traktowanie dowodów, ponieważ w odniesieniu do narażenia na czynniki szkodliwe w środowisku pracy na stanowisku operatora ładowarki organ pierwszej instancji przyjął i zamieścił w treści protokołu kontroli w pkt. 2.6. przekazane mu sprawozdania z pomiarów/badań czynników szkodliwych wykonywanych w innych lokalizacjach wytwórni betonu (wyciągi ze sprawozdań d. nr 256/2021 z pomiarów przeprowadzonych na terenie węzła betoniarskiego w Legnicy, nr 118/J/2021 z pomiarów przeprowadzonych na terenie węzła betoniarskiego w J. oraz nr 274/2021 z pomiarów przeprowadzonych na terenie węzła betoniarskiego we Wrocławiu). Z powyższych względów niezrozumiały jest nałożony w zaskarżonej decyzji obowiązek polegający na wykonaniu i przedłożeniu pomiarów stężenia krzemionki krystalicznej na stanowisku operatora węzła betoniarskiego, ale "podczas obsługi ładowarki" na dzień 31 marca 2023 r.;

e) pominięcia przez organ drugiej instancji, że na wniosek skarżącej spółki, przeprowadzone zostały badania przez d. na poszczególnych stanowiskach pracy przy uwzględnieniu zakresu wykonywanych czynności przez pracowników;

3) art. 11 w zw. z art. 107 k.p.a. przez ich niewłaściwe zastosowanie. W szczególności organ drugiej instancji nie wyjaśnił na czym polegają odmienności czynności wykonywanych przez operatora i narażenia na czynniki szkodliwe w środowisku pracy podczas obsługi ładowarki w Ś. i Ż. Nadal nie zostało wyjaśnione także przez organ drugiej instancji, na jakiej podstawie strona miałaby przeprowadzić badania narażenia na czynniki szkodliwe dla tożsamych czynności wykonywanych przez pracowników, odrębnie dla każdej lokalizacji (miejsca) wykonywania pracy przez zatrudnianych pracowników, odrębnie dla każdego pojazdu/maszyny, w sytuacji kiedy zakres wykonywanych obowiązków przez pracowników jest analogiczny, a kierowane/obsługiwane pojazdy/maszyny cechują te same parametry właściwości. Organ drugiej instancji nawet nie podjął próby ustalenia czym różnią się ładowarki Volvo i Doosan. Spółka zwróciła uwagę, że organ drugiej instancji pomija fakt, że z KRS jednoznacznie wynika, że skarżąca spółka nie posiada ani oddziałów, ani zorganizowanych części przedsiębiorstwa.

4) art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przez ich niezastosowanie w niniejszej sprawie. Organ drugiej instancji wbrew dyspozycjom tych przepisów:

a) nie uznał za wystarczający dowód w sprawie przedłożonych do akt sprawy pomiarów krzemionki krystalicznej - kwarc, krystobalit -frakcja respirabilna, (sprawozdanie nr 273/2021 z dnia 30 września 2021 r.).;

b) zaniechał ustalenia, jakie różnice występują w obsłudze maszyny (ładowarki) wykorzystywanej w zakładzie produkcyjnym w Ś. w stosunku do wykorzystywanej w Ż.;

c) przyjmując za prawidłowe ustalenia stanu faktycznego organu pierwszej instancji, nie odniósł się do zgłoszonego w odwołaniu zarzutu pominięcia zeznań świadka A. L., że osoba przeprowadzająca czynności kontrolne nie ustalała okoliczności opisanych w pkt. 2.9 protokołu kontroli. Jak bowiem zeznał świadek - kontrolujący nie uczestniczył w całym cyklu obsługi ładowarki;

2. przepisów prawa materialnego:

1) art. 27 ust. 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej przez jego błędną wykładnię i nałożenie na stronę skarżącą obowiązków związanych z przeprowadzeniem badań ze względów prewencyjnych, a nie z powodu występowania narażenia dla osób świadczących pracę, ponieważ nie wystąpiły zagrożenia na stanowiskach pracy;

2) § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2012 r. w sprawie, substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy przez ich błędną wykładnię i bezpodstawne zastosowanie art. 27 ust. l u.p.i.s., ponieważ tylko pracodawca zatrudniający pracownika w warunkach narażenia na działanie substancji chemicznych jest obowiązany do wykonywania pomiarów;

3) art 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t. j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1320 ze zm., dalej jako k.p.) w związku z przepisem § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2012 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy (t. j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2235) przez ich błędną wykładnię i bezpodstawne zastosowanie art. 27 ust. l u.p.i.s. Według strony, na pracodawcy spoczywa obowiązek przeprowadzenia badań w zakresie występowania ryzyk zawodowych oraz ewentualnego narażenia na czynniki szkodliwe w środowisku pracy w aspekcie wykonywanych czynności w ramach świadczonej pracy - w odniesieniu do pracy "operatora węzła betoniarskiego", "operatora ładowarki", "kierowcy - operatora betonomieszarki" czy "kierowcy - operatora pompy", nie zaś odrębnie dla każdego miejsca faktycznego świadczenia pracy na danym stanowisku i danej lokalizacji, a więc np. "operatora węzła betoniarskiego w Ś.", "operatora ładowarki w Ś.", "kierowcy - operatora betonomieszarki w Ś.", czy "kierowcy operatora pompy w Ś.", a ten obowiązek został wykonany przez skarżącą spółkę;

4) § 6 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie badan i pomiarów czynników szkodliwych zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. Nr 33, poz. 166 ze zm.) w związku z § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2012 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy (t. j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2235) przez ich błędną wykładnię i bezpodstawne zastosowanie art. 27 ust. l u.p.i.s.; w związku z tym, że pomiary stężenia czynnika szkodliwego, tj. w zakresie narażenia na krzemionkę krystaliczną - frakcję respirabilną były poniżej 0,1 wartości NDS, to spółka nie była zobligowana do realizacji obowiązków określonych w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2012 r.;

5) § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2012 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy (t. j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2235) przez jego błędną wykładnię i bezpodstawne zastosowanie art. 27 ust. 1 u.p.i.s.; obowiązki związane z prowadzeniem rejestrów pojawiają się dopiero w przypadku zatrudnienia pracownika w warunkach narażenia na działanie substancji chemicznych;

6) § 5 ust. 1, 6 ust. 1 i 8 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2012r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy (t. j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2235) przez ich błędną wykładnię i bezpodstawne zastosowanie art. 27 ust. 1 u.p.i.s., ponieważ prowadzone rejestry stanowią dowód dopiero w postępowaniu w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej, z powyższych względów brak jest podstaw do nałożenia na spółkę obowiązków określonych w pkt 2 i 3 zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę DPWIS wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia 4 maja 2023 r. strona skarżąca podtrzymała wnioski i zarzuty zawarte w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 217 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutu naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, przez jego błędną wykładnię i zastosowanie instytucji reformacji przewidzianej w przedmiotowym przepisie, zamiast zmiany jedynie częściowo decyzji organu pierwszej instancji. Istotnie, jak wskazuje strona skarżąca, organ nie doprecyzował czy podstawę jego działania stanowił art. 138 § 1 pkt 1 czy też pkt 2 tegoż przepisu k.p.a. Jednakże, skoro organ zastosował instytucję reformacji decyzji, to należy przyjąć, że działał na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Również strona na s. 3 skargi wskazała, że "organ drugiej instancji wbrew istocie reformacji wynikającej z dyspozycji art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. zamiast zmienić jedynie częściowo decyzję organu pierwszej instancji (...), to wydał nową decyzję z tożsamymi obowiązkami".

Zgodnie z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w części, jeżeli decyzja organu pierwszej instancji zawiera wyodrębnione elementy mogące samodzielnie funkcjonować w obrocie prawnym i stać się przedmiotem samodzielnego postępowania, a więc poszczególne części rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji mają samodzielny byt (wyrok NSA z 5 lipca 2017 r., sygn. akt II OSK 2746/15, (wyrok NSA z 20 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1085/20, wyrok NSA z 30 listopada 2020 r., sygn. akt I OSK 2061/20, CBOSA).

W rozpatrywanej sprawie, rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji składa się z czterech punktów, w których organ nałożył na stronę skarżącą cztery odrębne obowiązki, wyznaczając w każdym z tych punktów termin wykonania poszczególnych obowiązków. W każdym z punktów wskazano termin: do dnia 31 października 2022 r. Słusznie organ odwoławczy zauważył, że nie jest możliwe wykonanie przez stronę nałożonych obowiązków w terminie wskazanym przez organ pierwszej instancji, skoro organ odwoławczy orzekał w dniu 24 stycznia 2023 r., a więc z tego względu termin wyznaczony w każdym z czterech punktów decyzji organu pierwszej instancji należało skorygować.

Decyzja organu pierwszej instancji składa się więc z czterech części, wyodrębnionych w czterech punktach rozstrzygnięcia, nakładających na stronę skarżącą poszczególne obowiązki w wyznaczonym w każdej części terminie. Samodzielne części rozstrzygnięcia stanowiły poszczególne punkty decyzji jako całość – określenie rodzaju obowiązku do wykonania i termin wykonania.

W tej sytuacji możliwe było jedynie uchylenie przez organ odwoławczy zaskarżonej decyzji w całości i ponowne określenie terminu wykonania każdego z nałożonych obowiązków. Nie sposób natomiast przyjąć, aby w niniejszej sprawie możliwe było uchylenie przez organ odwoławczy decyzji organu pierwszej instancji w części i zmiana terminów wykonania poszczególnych obowiązków. Orzeczenie takie zapaść mogłoby tylko w sytuacji, gdyby określenie terminu wykonania poszczególnych obowiązków stanowiło odrębną część decyzji, a jak wyżej wyjaśniono nie miało to miejsca w sprawie.

Nieuzasadniony jest również zarzut naruszenia art. 6, art. 7, art. 7a, art. 7b, art. 8 i art. 9 k.p.a. w stopniu mającym wpływ na wynik postępowania wskutek błędnego określenia daty sporządzenia protokołu kontroli oraz przedwczesnego wszczęcia postępowania administracyjnego. Podana przez organy orzekające w sprawie data protokołu pozostaje bez wpływu na wynik postępowania, a przedwczesne wszczęcie postępowania administracyjnego nie wpłynęło na możliwość złożenia przez stronę zastrzeżeń do ustaleń kontroli oraz dalszego udziału strony w postępowaniu administracyjnym. Istotnie termin do złożenia zastrzeżeń do ustaleń kontroli upływał w dniu 3 czerwca 2022 r., skoro protokół został podpisany przez przedstawiciela strony w dniu 27 maja 2022 r. Jednakże pomimo wszczęcia postępowania zawiadomieniem z dnia 30 maja 2022 r., które zostało doręczone stronie w dniu 2 czerwca 2022 r., strona złożyła zastrzeżenia do ustaleń kontroli w piśmie z dnia 3 czerwca 2022 r., do których organ ustosunkował się w adnotacji służbowej z dnia 9 czerwca 2022 r., a następnie poinformował stronę o przyczynach nieuwzględnienia zastrzeżeń pismem z dnia 17 czerwca 2022 r. Strona skorzystała również z możliwości wnioskowania o uzupełnienie materiału dowodowego sprawy (pismo z dnia 7 czerwca 2022 r.), następnie w dniu 5 lipca 2022 r. pełnomocnik strony zapoznał się z zebranym w sprawie materiałem dowodowym i ponownie strona skorzystała z możliwości uzupełnienia materiału dowodowego sprawy, przedkładając płytę CD oraz zgłaszając wniosek o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadka (pismo z dnia 6 lipca 2022 r.), w dniu 12 sierpnia 2022 r. pełnomocnik strony uczestniczył w przeprowadzeniu dowodu z zeznań świadka, następnie w dniu 19 sierpnia 2022 r. strona złożyła wniosek o wyłączenia pracownika organu, w dniu 26 sierpnia 2022 r. strona złożyła pisemne wyjaśnienia w sprawie. Również w toku postępowania odwoławczego strona złożyła wyjaśniania w piśnie z dnia 9 stycznia 2023 r. Organy zapewniły więc stronie możliwość czynnego uczestniczenia w postępowaniu oraz wypowiedzenia się w sprawie zgromadzonego materiału dowodowego przed wydaniem decyzji, a strona aktywnie korzystała z powyższych możliwości.

Natomiast nieuwzględnienie przez organy wyjaśnień składanych przez stronę w toku postępowania i zajęcie odmiennego stanowiska nie świadczy o naruszenie przez organy art. 11 w związku z art. 107 § 3 k.p.a. Organy obu instancji wyczerpująco odniosły się w sporządzonych uzasadnieniach decyzji do całości zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz do istotnych zarzutów podnoszonych przez stronę w toku postępowania. Treść uzasadnień odzwierciedlała szczegółowy tok rozumowania organów, który doprowadził do wydania decyzji oraz wyjaśniała przesłanki faktyczne, którymi kierowały się organy podejmując decyzje. Fakt, że strona skarżąca nie zaakceptowała zasadności przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierowały się organy przy załatwianiu sprawy nie świadczy o naruszeniu przez nie przepisów postępowania. Nie wymaga się bowiem od organu osiągnięcia rezultatu, to znaczy przekonania strony, że adresowana do niej decyzja jest słuszna i zgodna z prawem.

Bezpodstawny jest również zarzut strony odnośnie naruszenia art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przez ich niezastosowanie w sprawie. Organy w sposób wyczerpujący zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy, oceniając zarówno dowody przeprowadzone z urzędu, jak i na wniosek strony. W szczególności organy wyjaśniły, z jakich względów nie mogły uwzględnić przedłożonych przez stronę wyników pomiarów krzemionki krystalicznej, przeprowadzonych w kopalni kruszywa we wrześniu 2021 r., a zawartych w sprawozdaniu nr 273/2021, wskazując że pomiary należy przeprowadzać w konkretnej lokalizacji i na konkretnym stanowisku pracy. Organy szczegółowo wyjaśniły, jakie czynniki mają wpływ na wynik pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia, dokonywanych w konkretnej lokalizacji i konkretnych warunkach. Z tych względów nie występowała konieczność ustalania przez organy różnic występujących w obsłudze maszyn (ładowarek), wykorzystywanych w kontrolowanym zakładzie produkcyjnym oraz na terenie kopalni kruszywa.

Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy administracji stanowiły przepisy ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (t. j. Dz. U. z 2021 r., poz. 195, ze zm.), w szczególności art. 27 ust. 1, zgodnie z którym w razie stwierdzenia naruszenia wymagań higienicznych i zdrowotnych, państwowy inspektor sanitarny nakazuje, w drodze decyzji, usunięcie w ustalonym terminie stwierdzonych uchybień.

Powyższe wymagania w odniesieniu do pracodawców zostały przedstawione w przepisach ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t. j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1320 ze zm.) w dziale dziesiątym "Bezpieczeństwo i higiena pracy", w szczególności w rozdziale V "Czynniki oraz procesy pracy stwarzające szczególne zagrożenie dla zdrowia lub życia" oraz w rozdziale VI "Profilaktyczna ochrona zdrowia", jak również w wydanych przepisach wykonawczych, tj. w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2012 r. w sprawie, substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy (t. j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2235) oraz w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie badan i pomiarów czynników szkodliwych zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. Nr 33, poz. 166 ze zm.).

Stosownie do art. 222 § 1 Kodeksu pracy w razie zatrudniania pracownika w warunkach narażenia na działanie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym, pracodawca zastępuje te substancje chemiczne, ich mieszaniny, czynniki lub procesy technologiczne mniej szkodliwymi dla zdrowia lub stosuje inne dostępne środki ograniczające stopień tego narażenia, przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć nauki i techniki. Przepis ten nie uzależnia nałożenia tego obowiązku od faktycznego wystąpienia w zakładzie pracy działania takich czynników. Wskazane w nim pojęcie "narażenia" należy rozumieć jako potencjalne narażenie, które może wystąpić podczas wykonywania czynności na danym stanowisku pracy, niezależnie od tego czy wystąpiło dotychczas w kontrolowanym zakładzie, czy też w statystykach w obrębie większego obszaru. Wystarczy zatem, że rodzaj wykonywanych czynności powoduje kontakt z czynnikiem, będącym zagrożeniem dla zdrowia pracownika, aby zaktualizowały się obowiązki pracodawcy.

Do procesów technologicznych, w których dochodzi do uwalniania substancji chemicznych, ich mieszanin lub czynników o działaniu rakotwórczym lub mutagennym zaliczono m. in. prace związane z narażeniem na krzemionkę krystaliczną – frakcję respirabilną, powstającą w trakcie pracy (załącznik nr 1 pkt II.6 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2012 r. w sprawie, substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy).

Gałęzią przemysłu wymagającą wykonywania prac, w trakcie których powstaje frakcja respirabilna krzemionki krystalicznej (FRKK), jest również przemysł materiałów budowlanych, np. produkcja betonu i elementów betonowych, cegieł, pustaków, dachówek, spoiw mineralnych, zapraw i tynków. Piasek zawiera bowiem pond 90 % krzemionki krystalicznej. Przy kwalifikowaniu prac i procesów, w trakcie których generowana jest FRKK, szczególną uwagę należy zwrócić na prace wykonywane podczas m. in. przesypywania materiałów kwarcowych. Jak wynika z protokołu kontroli w kontrolowanym zakładzie prowadzona jest działalność w zakresie produkcji mieszanki betonowej oraz mieszanki cementowo – piaskowej. Na placu składowane są piaski, żwiry i granity, które podawane są ładowarką na taśmę do zasobnika węzła betoniarskiego. Z powyższych względów organy słusznie uznały, że operatorzy węzła betoniarskiego w trakcie obsługi ładowarki wykonują pracę w warunkach narażenia na działanie procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym, tj. krzemionki krystalicznej – kwarc, krystobalit – frakcja respirabilna. Nie jest sporne w sprawie, że operatorzy węzła betoniarskiego wykonują prace związane z obsługą ładowarki w zakresie podawania piasków i żwirów do zasobnika węzła betoniarskiego. Z protokołu kontroli, podpisanego przez przedstawiciela pracodawcy, wynika że operatorzy węzła betoniarskiego wykonują również inne niezbędne czynności jak podsypywanie kruszywa na placu składowym, podsypywanie żwirów i piasku w zasiekach z tym surowcem, zasypywanie zasobników węzła betoniarskiego materiałami sypkimi – piaskiem, żwirem i kruszywem. W zastrzeżeniach do protokołu kontroli z dnia 3 czerwca 2022 r. strona nie kwestionowała powyższego zapisu w protokole kontroli. Należy zwrócić uwagę, że w zakładzie zatrudnionych jest tylko dwóch pracowników węzła betoniarskiego; pozostali pracownicy to kierownik zakładu betoniarskiego i kierowcy. Dlatego też nie jest uzasadniony zarzut strony, że kontrolujący pracownik organu nie uczestniczył "w całym cyklu obsługi ładowarki", a jedynie widział tylko moment załadunku kruszywa przez ładowarkę do kosza, z którego kruszywo jest transportowane taśmą do zasobnika.

Stosownie do art. 227 § 1 pkt 2 Kodeksu pracy pracodawca jest obowiązany stosować środki zapobiegające chorobom zawodowym i innym chorobom związanym z wykonywaną pracą, w szczególności przeprowadzać, na swój koszt, badania i pomiary czynników szkodliwych dla zdrowia, rejestrować i przechowywać wyniki tych badań i pomiarów oraz udostępniać je pracownikom.

Natomiast stosownie do § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2012 r. w sprawie, substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy, pracodawca zatrudniający pracownika w warunkach narażenia na działanie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym, zwany dalej "pracodawcą", jest obowiązany wykonywać ich pomiary w trybie i z częstotliwością określonymi w przepisach wydanych na podstawie art. 227 § 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (...).

Zgodnie z § 6 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie badan i pomiarów czynników szkodliwych zdrowia w środowisku pracy, w przypadku występowania czynnika o działaniu rakotwórczym lub mutagennym, o którym mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 222 § 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy, badania i pomiary wykonuje się:

1) co najmniej raz na sześć miesięcy - jeżeli podczas ostatniego badania i pomiaru stwierdzono stężenie czynnika o działaniu rakotwórczym lub mutagennym powyżej 0,1 do 0,5 wartości NDS;

2) co najmniej raz na trzy miesiące - jeżeli podczas ostatniego badania i pomiaru stwierdzono stężenie czynnika o działaniu rakotwórczym lub mutagennym powyżej 0,5 wartości NDS.

Istotne jest też, że zgodnie z § 7 rozporządzenia Jeżeli wyniki dwóch ostatnich badań i pomiarów szkodliwych dla zdrowia czynników chemicznych lub pyłów, o których mowa w § 4, wykonanych w odstępie co najmniej dwóch lat, a w przypadku czynników o działaniu rakotwórczym lub mutagennym, o których mowa w § 6 - co najmniej sześciu miesięcy, nie przekroczyły 0,1 wartości NDS, pracodawca może odstąpić od wykonywania badań i pomiarów.

Wobec powyższego pracodawca uprawniony jest do odstąpienia od wykonywania badań i pomiarów tylko w przypadku, gdy wyniki dwóch ostatnich badań i pomiarów czynników o działaniu rakotwórczym lub mutagennym wykonanych w odstępie co najmniej sześciu miesięcy nie przekroczyły 0,1 wartości NDS.

W trakcie kontroli strona skarżąca okazała pomiary czynników szkodliwych wykonane w kontrolowanym zakładzie w dniu 14 września 2021 r. (sprawozdanie nr 260/2021). Stężenie krzemionki krystalicznej – kwarc, krystobalit – frakcja respirabilna wynosiło poniżej 0,009 mg/m3, przy NDS – 0,1 mg/m3. Stosownie do § 7 rozporządzenia strona zobowiązana była do powtórzenia badań i pomiarów wykonanych w odstępie co najmniej sześciu miesięcy. Dlatego też organy zasadnie uznały, że strona powinna wykonać pomiary co najmniej w marcu 2022 r., a tego obowiązku strona nie wykonała. Organy słusznie nie uwzględniły wyników badań i pomiarów wykonanych w kopalni kruszywa w Ż. (województwo opolskie) w dniu 20 września 2022 r. (sprawozdanie nr 273/2021), ponieważ badania i pomiary powinny być wykonane w kontrolowanym zakładzie na konkretnym stanowisku pracy i w konkretnych warunkach panujących w danym środowisku pracy, a przede wszystkim pomiary te nie były wykonane w wymaganym odstępie co najmniej sześciu miesięcy. Zasadnie zatem organy zobowiązały stronę do wykonania i przedłożenia aktualnych pomiarów stężenia krzemionki krystalicznej – kwarc, krystobalit – frakcja respirabilna na stanowisku pracy operatora węzła betoniarskiego podczas obsługi ładowarki.

Również zasadnie organy zobowiązały stronę do zaprowadzenia rejestru prac, których wykonywanie powoduje konieczność pozostawania w kontakcie z substancjami chemicznymi, ich mieszaninami, czynnikami lub procesami technologicznymi o działaniu rakotwórczym lub mutagennym oraz zaprowadzenia rejestru pracowników narażonych na działanie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym. Zgodnie bowiem z art. 222 § 2 Kodeksu pracy pracodawca rejestruje wszystkie rodzaje prac w kontakcie z substancjami chemicznymi, ich mieszaninami, czynnikami lub procesami technologicznymi o działaniu rakotwórczym lub mutagennym, określonymi w wykazie, o których mowa w § 3, a także prowadzi rejestr pracowników zatrudnionych przy tych pracach. Dane, jakie powinny zostać zawarte w tych rejestrach zostały wyszczególnione w § 4 ust. 1 oraz w § 5 ust. 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2012 r. w sprawie, substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy.

Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut strony, że rejestry te pracodawca zobowiązany jest udostępnić je tylko w postępowaniu w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej u pracownika. Stosownie bowiem do art. 25 ust. 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej, państwowy inspektor sanitarny lub Główny Inspektor Sanitarny w związku z wykonywaną kontrolą ma prawo m. in. żądania okazania dokumentów i udostępnienia wszelkich danych. Natomiast w trakcie postępowania w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej, organy sanitarne nie kontrolują prawidłowości wykonywania obowiązków w zakresie prowadzenia stosownych rejestrów.

Prawidłowo również organy zobowiązały stronę do udokumentowania przekazania właściwemu państwowemu wojewódzkiemu inspektorowi sanitarnemu informacji o substancjach chemicznych, ich mieszaninach, czynnikach lub procesach technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym za rok 2021. Stosownie bowiem do § 4 ust. 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2012 r. w sprawie, substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy, dane, o których mowa w ust. 1, pracodawca przekazuje właściwemu państwowemu wojewódzkiemu inspektorowi sanitarnemu oraz właściwemu okręgowemu inspektorowi pracy niezwłocznie po rozpoczęciu działalności oraz corocznie w terminie do dnia 15 stycznia na druku według wzoru stanowiącego załącznik nr 2 do rozporządzenia.

Wobec powyższego nieuzasadnione są zarzuty strony skarżącej odnośnie naruszenia przez organy orzekające w sprawie wymienionych w skardze przepisów prawa materialnego: ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej, Kodeksu Pracy, rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2012 r. w sprawie, substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie badan i pomiarów czynników szkodliwych zdrowia w środowisku pracy.

W tym stanie rzeczy na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.