Art. 57 Kodeksu cywilnego reguluje kwestie związane z uprawnieniami do rozporządzania prawami, które są zbywalne, czyli takimi, które można przenieść lub obciążyć innym osobom. Zgodnie z § 1 tego artykułu nie można poprzez czynność prawną wyłączyć ani ograniczyć uprawnienia do przeniesienia, obciążenia, zmiany lub zniesienia prawa, jeśli prawo to jest zbywalne na podstawie ustawy. Oznacza to, że prawo zbywalne zachowuje swoją naturę i pełen zakres uprawnień mimo wszelkich umów lub klauzul, które próbowałyby to ograniczyć. § 2 natomiast dopuszcza możliwość zawarcia zobowiązania, na mocy którego uprawniony zgadza się nie dokonywać określonych rozporządzeń prawem w przyszłości, co jest wyjątkiem i nie narusza zasady określonej w § 1.
Przepis ten ma zastosowanie zawsze, gdy mówimy o prawach, które zostały określone jako zbywalne w ustawie, na przykład własności nieruchomości, udziałów w spółkach czy innych praw majątkowych. W praktyce oznacza to, że nikt nie może umownie zakazać lub ograniczyć podstawowego uprawnienia właściciela do dysponowania tym prawem, gdy jest ono zbywalne. Jednak prawo pozwala na złożenie zobowiązania, czyli umowy, w której właściciel zobowiązuje się do niewykonywania pewnych działań rozporządzających, co może być narzędziem ochrony czy porozumienia stron.
Przykładem zastosowania art. 57 może być sytuacja, w której sprzedający nieruchomość próbuje zawrzeć umowę, w której zastrzega, że nabywca nie będzie mógł dalej sprzedać działki. Zgodnie z § 1 takie ograniczenie byłoby nieważne, ponieważ prawo własności nieruchomości jest prawem zbywalnym. Natomiast sprzedający może dobrowolnie zobowiązać się nie sprzedawać tej nieruchomości przez określony czas, co jest przykładem realizacji § 2. W ten sposób kodeks oddziela zakaz prawny od dobrowolnego zobowiązania.
Częstym nieporozumieniem przy art. 57 jest mylenie ograniczenia uprawnień wynikających z prawa zbywalnego z zawieraniem umownych ograniczeń w przyszłości. Należy pamiętać, że wszelkie próby wyłączenia lub ograniczania tych uprawnień w samej czynności prawnej są niedopuszczalne, co gwarantuje swobodę obrotu prawnego. Natomiast zawarcie zobowiązania do powstrzymania się od rozporządzeń wymaga świadomej i dobrowolnej zgody, często wiążąc się z konsekwencjami prawnymi. Zawsze warto w konkretnych sprawach skonsultować się z prawnikiem, aby prawidłowo stosować przepisy art. 57 KC.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
