Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.

Art. 60.

Aktualizacja: 12 lipca 2026

  • Treść przepisu
  • Wyjaśnienie
  • Orzecznictwo

Z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, wola osoby dokonującej czynności prawnej może być wyrażona przez każde zachowanie się tej osoby, które ujawnia jej wolę w sposób dostateczny, w tym również przez ujawnienie tej woli w postaci elektronicznej (oświadczenie woli).

Ten przepis w Twojej sprawie

Odpowiedź z cytowanymi przepisami i sygnaturami orzeczeń, bez zakładania konta.

Częste pytania:

Orzecznictwo do tego przepisu

Wyroki i postanowienia, w których sąd powołał ten przepis.

II Ca 1166/15Sąd Okręgowy w Kielcach

Zadatek z umowy przedwstępnej – kiedy podlega zwrotowi?

Fragment uzasadnienia

… między stronami w dniu 23.09.2010r. zidentyfikować jako umowę przedwstępną w rozumieniu art. 389 § 1 kc. W pierwszej kolejności przypomnieć należy , że stosownie do treści art. 60 kc , że zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych wola osoby dokonującej czynności prawnej może być wyrażona przez każde zachowanie się tej osoby , które ujawnia jej wolę w sposób dostateczny. Z kolei zgodnie z art. 61 § 1 kc , oświadczenie…
VII GC 263/15Sąd Okręgowy w Białymstoku

Milcząca zgoda inwestora a odpowiedzialność solidarna – wyrok SO

Fragment uzasadnienia

… , kiedy w terminie 14 dni od przedstawienia inwestorowi umowy lub jej projektu z częścią dokumentacji, nie zgłosi on pisemnego sprzeciwu lub zastrzeżeń w sposób dorozumiany ( art. 60 k.c. ) - kiedy nie znajduje zastosowania ww. fikcja prawna, lecz wystarczy, że inwestor uzyska informacje o osobie podwykonawcy oraz treści umowy zawartej pomiędzy wykonawcą a podwykonawcą, a nadto w dowolnej formie oraz terminie wyrazi zgodę…
  • odpowiedzialność solidarna
Czytaj orzeczenie
IV Pa 41/15Sąd Okręgowy w Elblągu

Przywrócenie nauczyciela do pracy a art. 23 KN

Fragment uzasadnienia

… (2) art. 23 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela, przez jego niezastosowanie, podczas gdy w przedmiotowym stanie faktycznym zaistniały przesłanki wymienione w tym przepisie; (3) art. 60 w związku z art. 61 kc , przez niezastosowanie w sytuacji gdy powódka złożyła pozwanej oświadczenie woli o potrzebie udzielenia jej urlopu dla poratowania zdrowia. Ponadto, skarżąca zarzuciła naruszenie w sposób, który miał istotny wpływ na wynik…
  • przywrócenie do pracy
Czytaj orzeczenie
XI W 1926/15Sąd Rejonowy dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie

Postój blokujący wjazd jako wykroczenie – wyrok SR Warszawa

Fragment uzasadnienia

… z dróg wewnętrznych może korzystać właściciel oraz każdy, kto ma jego zgodę, która może być wyrażona przez każde zachowanie, które w sposób dostateczny ujawnia wolę tej osoby ( art. 60 Kodeksu cywilnego ). Ustalenia faktyczne poczynione w sprawie niniejszej pozwalają na bezsporne stwierdzenie, iż W. F. w dniu 10 lipca 2014 r. około godziny 10:00 zaparkował pojazd marki V. (...) o numerze rejestracyjnym (...) na ulicy (...)…

Wyświetlone orzeczenia: 4

PrawMi zestawi linię orzeczniczą do art. 60: co sądy przyjmują zgodnie, a w czym się różnią.

Podsumuj orzecznictwo

Wyjaśnienie przepisu

Art. 60 Kodeksu cywilnego stanowi, że wola osoby dokonującej czynności prawnej może zostać wyrażona przez każde jej zachowanie, które w sposób dostateczny ujawnia tę wolę. Przepis podkreśla, że nie jest wymagana żadna ściśle określona forma oświadczenia woli, a swobodna manifestacja intencji jest wystarczająca, o ile jest wyraźna i zrozumiała. Przepis dopuszcza też wyrażenie woli w postaci elektronicznej, co jest zgodne z nowoczesnymi formami komunikacji i obiegu dokumentów. Przepis działa z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w ustawie, które mogą wymagać ściśle określonej formy, na przykład pisemnej czy notarialnej, dla ważności czynności prawnej.

Przepis ma zastosowanie zawsze, gdy osoba podejmuje czynność prawną – czyli działa w celu wywołania określonych skutków prawnych, jak np. zawarcie umowy. Warunkiem jest, że jej zachowanie musi dostatecznie manifestować wolę, co oznacza, że intencja podjęcia określonego działania musi być jasna. Przepis nie wymaga słów, a także dopuszcza dowolne formy zachowania, które można zinterpretować jako wyrażenie woli. Wyjątki od tej zasady stanowią sytuacje przewidziane w innych przepisach, gdzie wymaga się szczególnej formy czynności, co oznacza, że nie każde zachowanie będzie skuteczne.

W praktyce może to oznaczać na przykład zaakceptowanie oferty przez wysłanie wiadomości e-mail, kliknięcie na stronie internetowej, czy inny rodzaj działania wskazującego na zgodę. Jeśli ktoś odpowiada na zaproszenie, potwierdza przyjęcie warunków umowy elektronicznie lub w inny niewerbalny sposób, to oświadczenie woli będzie skuteczne. Przepis ten ułatwia zawieranie umów w nowoczesnym obrocie gospodarczym oraz daje szersze możliwości wyrażenia woli bez formalności, co jest szczególnie istotne w erze cyfryzacji.

Często pojawiają się nieporozumienia związane z tym, czy dane zachowanie rzeczywiście ujawnia wolę osoby w sposób dostateczny. Nie każde działanie można uznać za wyrażenie woli, jeśli jest niejednoznaczne lub wynika z innej intencji niż dokonanie czynności prawnej. Błędy dotyczą też nierozróżnienia sytuacji, kiedy wymagana jest szczególna forma, a kiedy wystarczy dowolne zachowanie. Drugim problemem jest kwestia dowodowa - ocena, czy dane zachowanie było wyrażeniem woli, może nastręczać trudności w razie sporu. Art. 60 KC podkreśla jednak, że forma elektroniczna jest dopuszczalna i stwarza nowoczesną alternatywę.

Podsumowując, art. 60 KC wprowadza elastyczne zasady wyrażania oświadczenia woli w czynnościach prawnych, przyjmując zasadę swobodnej formy z wyjątkiem przypadków szczególnych. W konkretnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, aby ocenić, czy konkretne zachowanie spełnia wymogi skutecznego oświadczenia woli.

To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.

Najczęściej zadawane pytania

Czy wola może być wyrażona bez słów?

Tak, zgodnie z art. 60 KC, wola może być ujawniona przez każde zachowanie, które dostatecznie ją ujawnia, nie tylko przez słowa.

Co oznacza wyrażenie woli w postaci elektronicznej?

Oznacza to, że oświadczenie woli może być dokonane za pomocą środków elektronicznych, np. e-mail, formularz online, zgodnie z art. 60 KC.

Kiedy wymagana jest szczególna forma czynności prawnej mimo art. 60 KC?

W niektórych przepisach ustawy przewidziano wyjątki, które wymagają określonej formy, np. formy pisemnej lub notarialnej.

Czy każde zachowanie osoby jest oświadczeniem woli?

Nie, tylko takie zachowanie, które wyraźnie i dostatecznie ujawnia wolę dokonania czynności prawnej.

Jak udowodnić, że wyraziłem wolę w postaci elektronicznej?

Dowody mogą obejmować logi systemowe, potwierdzenia odbioru wiadomości lub inne ślady potwierdzające wyrażenie woli elektronicznie.

Obserwuj zmiany tego artykułu

Powiadomimy Cię, gdy pojawią się nowe orzeczenia lub nowelizacje.

Potrzebujesz analizy tego przepisu w konkretnej sprawie?

Odpowiedź z powołaniem przepisów i sygnatur orzeczeń, każdą pozycję sprawdzisz w źródle.

Zapytaj o art. 60