Art. 898.

Art. 898 Kodeksu cywilnego dopuszcza możliwość odwołania darowizny nawet po jej wykonaniu, gdy darczyńca doświadcza rażącej niewdzięczności ze strony obdarowanego. W § 1 tego artykułu ustawodawca wskazuje, że taka rażąca niewdzięczność stanowi przesłankę do cofnięcia darowizny, co oznacza, że darczyńca może żądać zwrotu wcześniej przekazanego majątku. Jest to wyjątek od zasady, iż darowiznę uważa się za ostateczną i nieodwołalną czynność prawną. W § 2 podkreślono, że zwrot taki powinien odbywać się zgodnie z zasadami dotyczącymi bezpodstawnego wzbogacenia, zwracając uwagę na moment powstania odpowiedzialności obdarowanego, która zaczyna się od chwili zaistnienia zdarzenia uzasadniającego odwołanie. W praktyce oznacza to, że obdarowany musi oddać to, co otrzymał, chyba że istnieją inne przesłanki prawne ograniczające zwrot.

Przepis ma zastosowanie w sytuacjach, gdy obdarowany po otrzymaniu darowizny zachowuje się w sposób rażąco niewdzięczny wobec darczyńcy. Termin "rażąca niewdzięczność" nie został szczegółowo zdefiniowany w Kodeksie cywilnym, jednak zazwyczaj rozumie się go jako poważne naruszenie obowiązków lub norm społecznych względem darczyńcy, np. przemoc fizyczna, znęcanie się, ciężkie obrażanie lub inne czyny w wyjątkowy sposób godzące w interesy lub dobre imię darczyńcy. Przesłanka ta ma charakter subiektywny i wymaga oceny konkretnego zachowania, a w przypadku sporu możliwa jest interwencja sądu w celu ustalenia zasadności odwołania darowizny.

Przykładowa sytuacja ilustrująca zastosowanie art. 898 KC to przypadek, gdy rodzic obdarował dorosłe dziecko nieruchomością, a następnie dziecko zaczęło stosować przemoc wobec rodzica lub poważnie naruszyło z nim kontakt, nie okazując szacunku lub dopuszczając się działań bardzo krzywdzących dla darczyńcy. W takiej sytuacji rodzic może złożyć oświadczenie o odwołaniu darowizny powołując się na rażącą niewdzięczność, a w razie braku dobrowolnego zwrotu, dochodzić zwrotu darowizny na zasadach bezpodstawnego wzbogacenia.

Często spotykanymi błędami przy stosowaniu art. 898 KC jest mylenie „rażącej niewdzięczności” z zwykłym niezadowoleniem czy brakiem kontaktu – przepis ten nie chroni przed każdą nieprzyjemnością czy konfliktem. Również należy pamiętać, że odwołanie darowizny wymaga dopełnienia formalności i zdobycia dowodów w przypadku sporu sądowego. Dodatkowo, niekiedy obdarowany może podnosić zarzuty dotyczące przedawnienia roszczenia lub skutecznego zrzeczenia się darowizny przez darczyńcę, co również należy uwzględnić przy ocenie sytuacji. Warto w każdej indywidualnej sprawie skonsultować się z prawnikiem, który pomoże ocenić zasadność odwołania i przeprowadzić cały proces prawidłowo.