Art. 911.

Artykuł 911 Kodeksu cywilnego stanowi, że prawo dożywocia ustanowione na rzecz kilku osób podlega zmianie w przypadku śmierci choćby jednej z tych osób. Oznacza to, że jeśli więcej niż jedna osoba ma prawo dożywocia na podstawie jednej umowy lub testamentu, to śmierć jednej z nich powoduje zmniejszenie wielkości tego prawa dożywocia względem pozostałych uprawnionych. Przepis wskazuje na konieczność proporcjonalnego obniżenia praw dożywocia, co zapobiega sytuacji, w której pozostali uprawnieni mogliby korzystać z pełnej wielkości prawa przeznaczonej pierwotnie dla wszystkich. Przepisy nie precyzują dokładnej metody obliczania zmniejszenia, pozostawiając to do ustalenia na podstawie innych norm lub umów stron.

Przepis ten ma zastosowanie w sytuacjach, gdy prawo dożywocia zostało ustanowione dla kilku osób łącznie. Szczególnie dotyczy to przypadków, gdy darczyńca lub testator w swojej dyspozycji przekazał prawo dożywocia kilku osobom i nie przewidział szczegółowo podziału po śmierci jednej z nich. Zmniejszenie prawa dożywocia odnosi się do wszystkich uprawnionych po śmierci współuprawnionego i zabezpiecza interesy pozostałych. Przepis ma na celu uniknięcie rozbieżności oraz niejasności w podziale i korzystaniu z prawa dożywocia.

Przykładowo, jeśli rodzic ustanowił prawo dożywocia na rzecz dwojga swoich dzieci, które mają równy udział w tej dożywotniej nieruchomości, to po śmierci jednego z nich wartość prawa dożywocia drugiego ulega zmniejszeniu proporcjonalnie do śmierci pierwszego. Oznacza to, że druga osoba nie korzysta dalej z udziału przypadającego na osobę zmarłą, która ulega ograniczeniu lub likwidacji w prawie dożywocia. Taka regulacja chroni również spadkobierców osoby zmarłej, którzy mogą dochodzić swoich praw do części nieruchomości.

Częstym błędem przy stosowaniu art. 911 KC jest traktowanie prawa dożywocia jako stałego i niezmiennego prawa nawet po śmierci jednego z uprawnionych. Niektórzy mylnie przyjmują, że śmierć jednej osoby nie wpływa na prawa pozostałych, co jest sprzeczne z normą zawartą w tym artykule. Innym nieporozumieniem jest brak odpowiedniego dostosowania udziałów i świadomości, że zmniejszenie jest automatyczne i obowiązkowe. Przepisy wymagają bowiem, aby dożywocie było dostosowane do aktualnej liczby uprawnionych, co ma znaczenie m.in. przy rozliczeniach czy eksploatacji nieruchomości.

Podsumowując, art. 911 KC wyraźnie wskazuje, że prawo dożywocia ustanowione na rzecz kilku osób musi zostać odpowiednio zmniejszone w przypadku śmierci jednej z tych osób. W każdej indywidualnej sytuacji warto jednak skonsultować się z prawnikiem, aby prawidłowo ustalić zakres i sposób zmiany uprawnień dożywotników.