Art. 935¹.

Art. 935¹ Kodeksu cywilnego wprowadza szczególne ograniczenie dotyczące dziedziczenia ustawowego. Zgodnie z tym przepisem małżonek spadkodawcy, który pozostaje z nim w separacji, nie jest objęty kategorią osób, które dziedziczą na podstawie ustawy, gdy brak jest testamentu. Oznacza to, że separacja prawna między małżonkami skutkuje wyłączeniem małżonka od dziedziczenia z mocy prawa, co różni się od sytuacji małżonków pozostających w normalnym, choćby nawet nieformalnym, związku małżeńskim. Przepis ten jest odstępstwem od ogólnej reguły, iż małżonek należy do grupy spadkobierców ustawowych, a jego udział jest ściśle określony przepisami dotyczącymi spadków.

Przepis ma zastosowanie wyłącznie w sytuacji, gdy małżonkowie formalnie znajdują się w stanie separacji prawnej. Separacja oznacza trwałe ustanie pożycia małżeńskiego, a stan ten jest orzekany przez sąd. Zatem separacja jest przesłanką wyłączającą odpowiedzialność dziedziczną małżonka, a nie inne formy rozstania, np. faktyczne rozstanie bez orzeczenia sądu czy rozwód, który kończy małżeństwo w całości. Stosowanie art. 935¹ KC ma miejsce przy ustalaniu kręgu spadkobierców ustawowych – jeśli małżonek był w separacji, to przepisy o dziedziczeniu ustawowym go nie uwzględniają.

Praktycznym przykładem zastosowania art. 935¹ KC jest sytuacja, gdy osoba pozostająca w separacji z małżonkiem umiera bez sporządzenia testamentu. Chociaż małżonek normalnie nabyłby połowę spadku jako spadkobierca ustawowy, to w tym przypadku, ze względu na separację, nie dziedziczy z ustawy. Oznacza to, że spadek zostanie przekazany tylko innym spadkobiercom ustawowym, na przykład dzieciom zmarłego lub rodzicom. Przepis chroni interesy osób, które pozostały formalnie w związku z małżonkiem, wyłączając z dziedziczenia tych, którzy formalnie zakończyli z nim wspólnotę gospodarczą i osobistą, ale bez rozwodu.

Częstym błędem jest utożsamianie separacji ze zwykłym rozstaniem faktycznym, co może skutkować nieprawidłowym uznaniem prawa do dziedziczenia. Innym niedopatrzeniem jest niezauważenie, że tylko separacja prawna skutkuje wyłączeniem dziedziczenia na podstawie art. 935¹ KC, a faktyczne zerwanie więzi małżeńskich bez orzeczenia sądu nie powoduje skutków widocznych dla prawa spadkowego. Warto również pamiętać, że przepis dotyczy tylko dziedziczenia ustawowego, więc małżonek może dziedziczyć na podstawie testamentu lub innych aktów prawnych. W indywidualnych przypadkach, szczególnie gdy status małżonka jest niejasny, wskazane jest zasięgnięcie porady prawnej u specjalisty od prawa spadkowego.