Art. 952 Kodeksu cywilnego ustanawia szczególne zasady dotyczące sporządzania testamentu ustnego. Przepis ten zezwala spadkodawcy na złożenie oświadczenia ostatniej woli ustnie, gdy zachodzi obawa rychłej śmierci albo gdy wskutek wyjątkowych okoliczności zachowanie zwykłej pisemnej formy testamentu jest niemożliwe lub bardzo utrudnione. W takiej sytuacji testament musi być wyrażony przy obecności co najmniej trzech świadków (§ 1). W przypadku spisania treści takiego testamentu, wykonuje to jeden ze świadków lub osoba trzecia, a pismo powinno być podpisane przez spadkodawcę i dwóch lub wszystkich świadków, podając miejsce i datę oświadczenia oraz sporządzenia pisma (§ 2). Gdy testament ustny nie zostanie spisany, treść można ustalić w ciągu sześciu miesięcy od otwarcia spadku na podstawie zgodnych zeznań świadków przed sądem (§ 3). Sąd może ograniczyć się do zeznań dwóch świadków, jeśli przesłuchanie jednego jest niemożliwe lub utrudnione.
Przepis ten znajduje zastosowanie w sytuacjach skrajnych, gdy spadkodawca stoi wobec bezpośredniego zagrożenia życia i nie jest w stanie sporządzić pisemnego testamentu lub gdy istnieją inne nadzwyczajne przeszkody. Kluczowymi przesłankami są więc obawa rychłej śmierci lub trudności z zachowaniem zwykłej formy testamentu. Testament ustny musi być złożony przy obecności minimum trzech świadków, aby zapewnić jego wiarygodność.
Przykładowo, osoba ciężko chora lub ranna nagle, przewidująca swoją rychłą śmierć, może wypowiedzieć swoją ostatnią wolę ustnie w obecności trzech świadków. Jeden ze świadków lub osoba trzecia spisuje wtedy testament, który następnie jest podpisywany przez spadkodawcę i świadków. Jeśli nie jest to możliwe, świadkowie mogą później potwierdzić treść testamentu przed sądem.
Częstym nieporozumieniem przy stosowaniu art. 952 KC jest mylenie testamentu ustnego z innymi formami oświadczenia woli lub niedopełnienie wymogu obecności trzech świadków, co skutkuje bezskutecznością testamentu. Nierzadko również nie jest dopełniona formalność spisania testamentu lub podpisania go przez wymagane osoby. Ponadto błędem jest wierzenie, że testament ustny może być stwierdzony dowolnymi zeznaniami świadków bez zgodności ich twierdzeń lub po upływie terminów określonych w przepisie.
Art. 952 KC służy ochronie w sytuacjach wyjątkowych i zapewnia możliwość wyrażenia ostatniej woli w warunkach nagłych, ale wymaga ścisłego przestrzegania określonych form i terminów. W sprawach indywidualnych zawsze zaleca się konsultację z prawnikiem dla prawidłowego zastosowania tej instytucji.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.