Art. 953 Kodeksu cywilnego przewiduje szczególną formę sporządzenia testamentu podczas podróży na polskim statku morskim lub powietrznym. Przepis umożliwia spadkodawcy wyrażenie swojej woli dotyczącej rozporządzenia majątkiem na wypadek śmierci w sytuacji, gdy sporządzenie testamentu w formie zwykłej może być utrudnione z racji trwania podróży. Testament ten sporządza się przed dowódcą statku lub jego zastępcą. Akt testamentu musi zostać wyrażony ustnie przez spadkodawcę w obecności dwóch świadków. Dowódca statku lub jego zastępca spisuje oświadczenie spadkodawcy, podając datę jego sporządzenia. Dokument ten odczytuje się następnie spadkodawcy w obecności świadków, a po potwierdzeniu poprawności treści testamentu przez spadkodawcę, jest on podpisywany przez spadkodawcę, świadków oraz dowódcę lub jego zastępcę. W sytuacji, gdy spadkodawca nie może podpisać pisma, konieczne jest wskazanie przyczyny braku podpisu w samej treści testamentu. W przypadku, gdy zachowanie powyższej formy nie jest możliwe, ustawa dopuszcza sporządzenie testamentu ustnego jako ostateczność.
Zastosowanie omawianego przepisu pojawia się wyłącznie podczas podróży morskiej lub powietrznej statkiem pod polską banderą. Warunkiem jest niemożność lub utrudnienie sporządzenia tradycyjnego testamentu, co może wynikać na przykład ze specyfiki podróży, braku dostępu do notariusza czy innych formalności prawnych. Przepis adresowany jest do sytuacji wyjątkowych, gdy spadkodawca chce zapewnić skuteczne wyrażenie swojej ostatniej woli mimo ograniczeń związanych z czasem i miejscem.
Przykładowo, wyobraźmy sobie osobę podróżującą na polskim statku pasażerskim, która nagle uświadamia sobie, że może nie wrócić do domu z powodu narastających problemów zdrowotnych. Nie mogąc skontaktować się z notariuszem ani sporządzić testamentu w innej części statku, decyduje się przedstawić swoje ostatnie życzenia dowódcy okrętu w obecności dwóch świadków. Dowódca spisuje wolę tego pasażera, odczytuje ją na głos, a wszystkie osoby ją podpisują. Gdyby pasażer nie był zdolny podpisać dokumentu np. z powodu unieruchomienia, w testamencie zostaje wskazana przyczyna takiego stanu rzeczy. Jeśli jednak pisemna forma jest niemożliwa, pasażer może wypowiedzieć testament ustny.
Często pojawiające się błędy polegają na niewłaściwym zastosowaniu formy testamentu morskiego lub powietrznego poza statkami polskimi lub bez udziału dowódcy i dwóch świadków. Ponadto, pomijanie konieczności odczytania testamentu oraz podpisów spadkodawcy, świadków i dowódcy może prowadzić do wadliwości dokumentu. Należy też pamiętać, że testament ustny stanowi formę ostateczną i musi być zachowany jedynie wtedy, gdy nie jest możliwe sporządzenie testamentu pisemnego na zasadach opisanych w przepisie. Artykuł 953 KC stanowi więc ważne ułatwienie proceduralne w wyjątkowych okolicznościach, niemniej każdy przypadek wymaga ostrożnej oceny faktycznej i prawnej przed uznaniem ważności testamentu w sądzie. W indywidualnej sprawie zawsze wskazane jest skonsultowanie się z prawnikiem mającym doświadczenie w prawie spadkowym.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.