Art. 961 Kodeksu cywilnego określa zasady dotyczące rozumienia sytuacji, gdy spadkodawca wskazuje w testamencie konkretne przedmioty majątkowe, które niemal całkowicie wyczerpują masę spadkową. Przepis mówi, że w przypadku wątpliwości osoba, której takie przedmioty zostały przeznaczone, nie jest traktowana jako zapisobierca, ale jako spadkobierca powołany do całego spadku. Oznacza to, że pomimo iż w testamencie wymienione są jedynie konkretne rzeczy lub prawa, jeżeli obejmują one prawie całość spadku, przepisy prawne domniemują, że docelowo osoba ta ma dziedziczyć cały majątek spadkodawcy. W przypadku gdy takie rozrządzenie testamentowe zostało dokonane na rzecz kilku osób, wtedy każdą z nich uważa się za spadkobiercę wchodzącego do całego spadku, ale udział każdej osoby odpowiada stosunkowi wartości przypisanych jej przedmiotów majątkowych. Oznacza to, że podział spadku następuje proporcjonalnie do wartości rzeczowego podziału ustalonego w testamencie, przy braku innych wskazań. Przepis w ten sposób eliminuje wątpliwości interpretacyjne, które mogłyby powstać w sytuacji, gdy spadkodawca rozporządza tylko konkretnymi składnikami majątku, które jednak stanowią zasadniczą część całkowitego majątku pozostawionego po jego śmierci. Landowanie tej osoby lub tych osób jako spadkobierców obejmujących cały spadek ma na celu zabezpieczenie bardziej spójności rozporządzenia testamentowego bez konieczności stosowania i interpretacji zapisów o charakterze mieszanym. Przepis najlepiej sprawdza się, gdy testament zawiera wskazanie pojedynczych rzeczy lub praw, których łączna wartość sięga niemal całego majątku, co stawia ten przepis na granicy między księgowym rozdzieleniem a faktycznym dziedziczeniem całości. W praktyce daje to osobom wskazanym w testamencie większą pewność prawną oraz ułatwia sądom i innym podmiotom interpretację testamentów. Przykładowo, jeżeli spadkodawca w testamencie przeznaczył swojemu dziecku wszystkie nieruchomości i większość ruchomości wartościowych, niemal wyczerpując ich majątek, to na podstawie art. 961 KC to dziecko uznaje się za spadkobiercę całego spadku, nawet jeśli formalnie przyjęto podział na konkretne przedmioty, a nie całość spadku. Przy podziale między kilka osób, o których mowa w przepisie, każdy ze spadkobierców otrzymuje udział odpowiadający wartości przypisanych mu przedmiotów. Częstym błędem przy stosowaniu art. 961 KC jest traktowanie tej regulacji jako automatycznego powołania spadkobierców do całego spadku bez odniesienia do wartości majątku. Należy bowiem pamiętać, że ten domysł prawny działa tylko w razie wątpliwości i pod warunkiem niemal całkowitego wyczerpania masy spadkowej przez przedmioty przeznaczone konkretnym osobom. Nie jest to także przepis nadpisujący wolę spadkodawcy wyrażoną w testamencie, ale interpretujący ją w sytuacji braku jasności. Zdarza się również, że w praktyce sądowej nie zostaje uwzględniona proporcjonalność udziałów w przypadku powołania kilku osób, co jest sprzeczne z przepisem. Podsumowując, art. 961 KC określa domniemanie prawne, które w razie wątpliwości pozwala efektywnie rozpoznać charakter prawny testamentowego rozrządzenia, a w sprawie indywidualnej zawsze wskazane jest zasięgnięcie profesjonalnej porady prawnej.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.