Art. 962.

Przepis art. 962 Kodeksu cywilnego dotyczy ograniczeń związanych z powołaniem spadkobiercy w testamencie. W szczególności zabrania wprowadzania warunków lub terminów, które miałyby być spełnione przy powołaniu spadkobiercy testamentowego, uznając takie zastrzeżenia za nieistniejące. Oznacza to, że testator nie może skutecznie ustanowić w testamencie spadkobiercy pod warunkiem lub terminem, ponieważ prawo nie dopuszcza takich rozwiązań w tym kontekście. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy z treści testamentu lub z okoliczności wynika, że powołanie spadkobiercy zostało uzależnione od spełnienia tego warunku lub terminu i bez ich zastrzeżenia spadkobierca taki by nie został powołany. W takim przypadku powołanie jest nieważne, czyli nie dojdzie do skutku – spadek nie przejdzie na takiego spadkobiercę. Istnieje dodatkowy wyjątek – jeśli warunek się spełnił lub nie spełnił albo termin nastąpił przed otwarciem spadku, przepisy te nie mają zastosowania i powołanie jest ważne jakby warunku lub terminu nie było.

Przepis ma zastosowanie w sytuacjach, gdy w testamencie pojawiają się próby ustanowienia spadkobiercy pod pewnym warunkiem lub nawiązujące do konkretnego terminu, które miałyby zdezaktualizować lub opóźnić nabytą przez niego pozycję. Tymczasem Kodeks cywilny jasno wyklucza takie praktyki, chroniąc stabilność i pewność praw spadkobierców oraz legalność powołań testamentowych. Przesłanką do zastosowania przepisu jest treść testamentu wskazująca na warunek lub termin przy powołaniu spadkobiercy oraz czas ziszczenia się lub nie ziszczenia warunku albo nadejścia terminu w odniesieniu do otwarcia spadku.

Codziennym przykładem może być sytuacja, gdy w testamencie ktoś zapisuje, że spadkobiercą zostaje osoba, ale „pod warunkiem, że ukończy studia” lub „jeśli ukończy 25 lat”. Zgodnie z art. 962 KC takie zastrzeżenia są nieistniejące, więc nie wolno skutecznie uzależnić powołania od tych warunków. Jeżeli jednak z kontekstu testamentu wynikałoby, że bez tego warunku w ogóle by nie powołano tego spadkobiercy, to powołanie jest nieważne. Zaś jeśli warunek lub termin zdarzył się przed śmiercią spadkodawcy (czyli przed otwarciem spadku), to powołanie jest ważne.

Często spotykanym błędem jest próba stosowania warunków i terminów przy powoływaniu spadkobierców testamentowych, co prowadzi do ich nieważności i komplikacji w dziedziczeniu. Również niekiedy interpretacja treści testamentu budzi wątpliwości dotyczące tego, czy powołanie było faktycznie uzależnione od warunku lub terminu. Należy szczególnie uważać na czas ziszczenia warunku lub nadejścia terminu, ponieważ ich zaistnienie przed otwarciem spadku eliminuje zastosowanie zakazu. Artykuł 962 KC ma na celu zapobiegać tworzeniu niepewności co do powołania spadkobierców oraz chronić integralność instytucji spadkobrania. W przypadku indywidualnych sytuacji zawsze warto skonsultować się z prawnikiem, aby odpowiednio ocenić zastosowanie przepisu i skutki określonych zapisów testamentowych.