Art. 997 Kodeksu cywilnego odnosi się do szczególnego rodzaju sytuacji związanej z zachowkiem, czyli ochroną udziału w spadku dla najbliższych członków rodziny. Przepis w § 1 wskazuje, że jeśli uprawnionym do zachowku jest zstępny spadkodawcy, to koszty poniesione przez spadkodawcę na jego wychowanie oraz na wykształcenie ogólne i zawodowe mogą zostać zaliczone na poczet należnego zachowku. Warunkiem jest jednak, by koszty te przekraczały przeciętną miarę uznawaną w danym środowisku, co oznacza, że zwrot nie dotyczy wydatków typowych lub przeciętnych, lecz tych istotnie wyższych niż zwyczajowo ponoszone. W § 2 przepis rozszerza tę zasadę na sytuację, gdy zstępnym jest osoba korzystająca z fundacji rodzinnej. W tym wypadku także zalicza się na zachowek koszty alimentacyjne, które spadkodawca wobec niej realizował i które przekraczają przeciętną miarę środowiskową. Zaliczenie oznacza, że koszty te mogą pomniejszyć kwotę zachowku do wypłaty, uwzględniając już poniesione wydatki na rzecz zobowiązanego. Przepis ten ma na celu sprawiedliwe bilansowanie interesów pomiędzy uprawnionymi do zachowku, uwzględniając wkład spadkodawcy w opiekę i wsparcie materialne swoich zstępnych. Przepis znajduje zastosowanie w przypadkach, gdy zstępni spadkodawcy korzystają z jego środków na wychowanie lub edukację oraz wówczas, gdy w ramach fundacji rodzinnej realizowane są obowiązki alimentacyjne. Stosowanie artykułu wymaga ustalenia, czy poniesione koszty faktycznie przekraczają przeciętne wydatki w danym środowisku, co może wymagać opinii biegłych lub analizy kontekstu rodzinnego i społecznego. Przykładem zastosowania może być sytuacja, gdy spadkodawca wykształcił dziecko na koszt znacznie przewyższający normalne wydatki na edukację, np. opłacając prywatne studia zagraniczne czy specjalistyczne kursy zawodowe. Koszty te można wtedy uznać za zaliczone na poczet zachowku, co zmniejszy ewentualne roszczenia dziecka wobec spadku. Częstym błędem jest nieuwzględnianie przeciętnej miary kosztów albo nieodróżnianie kosztów zwyczajnych od tych przekraczających tę miarę, co prowadzi do błędnych kalkulacji należnego zachowku. Zaniedbania w dokumentacji poniesionych kosztów lub błędna interpretacja przepisu może skutkować sporami między spadkobiercami. Artykuł 997 KC jest szczególnie istotny przy dzieleniu spadku w rodzinach, gdzie spadkodawca inwestował znaczne środki w potomstwo albo realizował obowiązki alimentacyjne przez fundację rodzinną. W indywidualnych sprawach dotyczących zaliczenia kosztów na zachowek zaleca się konsultację z prawnikiem, który pomoże w ocenie prógów przeciętności i odpowiednim zastosowaniu przepisów.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.