Art. 104.

Art. 104 Kodeksu karnego reguluje szczególną zasadę dotyczącą biegu przedawnienia karalności przestępstwa. Zgodnie z § 1 tego artykułu, przedawnienie nie biegnie, jeżeli istnieje przepis prawny, który nie pozwala na wszczęcie lub dalsze prowadzenie postępowania karnego. Oznacza to, że jeśli prawo zabrania podjęcia lub kontynuowania postępowania z określonego powodu, czas potrzebny do przedawnienia ulega zawieszeniu. Warto zauważyć, że ta zasada nie ma zastosowania w sytuacji braku wniosku lub oskarżenia prywatnego; inaczej mówiąc, takie braki nie wpływają na zatrzymanie biegu przedawnienia. § 2 został uchylony i obecnie nie zawiera żadnych przepisów, co oznacza, że jedynie § 1 pozostaje aktualny i obowiązujący.

Przepis ten znajduje zastosowanie przede wszystkim w sytuacjach, gdy przepisy szczególne w prawie karnym uniemożliwiają rozpoczęcie lub kontynuowanie postępowania karnego. Na przykład może to dotyczyć przerwy zawieszenia postępowania ze względów formalnych, proceduralnych lub z powodu stanu zdrowia oskarżonego. W praktyce oznacza to, że czas do przedawnienia nie liczy się w okresach, gdy postępowanie karne nie może być prowadzone wskutek takiego zakazu, co zapobiega przedawnieniu w sytuacjach, gdy organ ścigania jest zawieszony w działaniach. Przepis ten ma więc charakter ochronny wobec wymiaru sprawiedliwości, zapewniając możliwość ukarania popełnionego przestępstwa, jeśli przesłanki uniemożliwiające postępowanie ustąpią.

Przykładem zastosowania art. 104 § 1 KK może być sytuacja, gdy w toku postępowania karnego zostaje zawieszone prowadzenie sprawy z powodu nieobecności oskarżonego wskutek przebywania za granicą lub choroby uniemożliwiającej udział w czynnościach procesowych. W takiej sytuacji okres zawieszenia postępowania nie jest wliczany do czasu biegu przedawnienia, ponieważ zgodnie z art. 104 nie ma możliwości dalszego prowadzenia postępowania. Jeśli natomiast postępowanie zawieszone zostanie wznowione, bieg przedawnienia zostaje przedłużony o okres zawieszenia. Stąd ważne jest rozróżnienie okoliczności uniemożliwiających wszczęcie lub prowadzenie postępowania od sytuacji, gdzie jedynie występuje brak wniosku lub oskarżenia prywatnego, który nie zatrzymuje biegu przedawnienia.

Częstym nieporozumieniem przy stosowaniu tego przepisu jest błędne założenie, że każde zawieszenie czy przerwa w postępowaniu od razu zatrzymuje bieg przedawnienia. Nie jest to prawdą w przypadku braku wniosku lub oskarżenia prywatnego. Ponadto, czasem mylnie interpretowane jest, że przedawnienie nie biegnie w każdych okolicznościach, gdy postępowanie jest utrudnione, co nie znajduje potwierdzenia w art. 104. Konieczne jest, aby istniał przepis prawny wykluczający wszczęcie lub dalsze prowadzenie postępowania, by zastosować zatrzymanie przedawnienia. Błędne stosowanie tej normy może prowadzić do naruszenia praw stron lub nieprawidłowego zakończenia sprawy karnej. W indywidualnych przypadkach szczególnie warto zasięgnąć porady prawnika, aby prawidłowo ocenić wpływ art. 104 KK na bieg przedawnienia.