Art. 191b Kodeksu karnego wprowadza ochronę przed wymuszaniem zawarcia małżeństwa lub zbliżonego związku przez środki przymusu. Przepis ten penalizuje sytuację, w której ktoś używa przemocy, groźby bezprawnej, nadużycia stosunku zależności lub wykorzystuje krytyczne położenie innej osoby, aby doprowadzić ją do zawarcia małżeństwa lub związku odpowiadającego małżeństwu w kręgu wyznaniowym lub kulturowym sprawcy. Czyn taki zagrożony jest karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Warto zauważyć, że przepis obejmuje także sytuacje, gdy osoba zostaje zmuszona do zawarcia związku nieformalnego, ale na równi traktowanego w kulturze lub religii, co wyraźnie rozszerza zakres ochrony prawnej.
Przepis ma zastosowanie w sytuacjach naruszających wolę i swobodę osoby w zakresie podstawowych decyzji życiowych. Jest to szczególnie ważne przy ochronie osób znajdujących się w stanie zależności, wymagających ochrony przed wykorzystywaniem ich słabszej pozycji, a także tych, którzy mogą być w krytycznym położeniu - na przykład pod presją finansową lub emocjonalną uniemożliwiającą świadome podjęcie decyzji o małżeństwie. Ponadto, art. 191b § 2 penalizuje także sytuację, w której sprawca w celu popełnienia przestępstwa z § 1 nakłania inną osobę do opuszczenia terytorium Polski, posługując się podstępem lub nadużywając stosunku zależności.
Przykładem zastosowania art. 191b KK może być sytuacja, gdy rodzic grozi dziecku pozbawieniem środków do życia, aby zmusić je do zawarcia małżeństwa w rodzinnej tradycji. Innym przykładem jest sytuacja, gdy pracodawca, wykorzystując swoją władzę nad pracownikiem, wymusza na nim zawarcie związku spełniającego wymogi kulturowe sprawcy. Przepis chroni więc również osoby, które decydują się na ucieczkę z kraju pod presją sprawcy, umożliwiając ukaranie takiego nakłaniania do opuszczenia Polski.
Powszechnie występujące błędy przy stosowaniu art. 191b KK wynikają często z niezrozumienia pojęcia "małżeństwo lub związek odpowiadający małżeństwu w kręgu wyznaniowym lub kulturowym". Czasami uważa się, że dotyczy tylko formalnych małżeństw reguł prawnych państwa, co jest niepełne. Również błędem jest nieuwzględnianie nadużycia stosunku zależności i sytuacji krytycznego położenia, które są istotne dla zaklasyfikowania czynu jako przestępstwa. Ponadto, niesłuszne jest interpretowanie normy jako obejmującej każdą formę nacisku psychicznego czy presji społecznej - musi mieć charakter bezprawny i skutkować przymusem zawarcia omawianych związków.
W przypadku indywidualnych wątpliwości lub problemów z zastosowaniem art. 191b KK, wskazane jest zasięgnięcie porady prawnika, aby właściwie ocenić zaistniałą sytuację i skutki prawne.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.