Art. 339 Kodeksu karnego przewiduje odpowiedzialność karną żołnierzy za różne formy unikania służby wojskowej oraz dezercję. W paragrafie 1 opisano podstawową formę przestępstwa: żołnierz, który opuszcza jednostkę wojskową, wyznaczone miejsce pobytu lub poza nimi pozostaje z zamiarem trwałego uchylenia się od służby, może zostać ukarany karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Oznacza to, że czyn ten musi być zawiniony i wykazywać zamiar trwałego zaniechania służby, a nie tylko chwilowego jej unikania. Paragraf 2 zaostrza sankcje, jeżeli dezercja następuje ze współdziałaniem innych żołnierzy lub polega na zabraniu broni, co jest traktowane jako poważniejsze naruszenie i zagrożone jest karą od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności. W paragrafie 3 przewidziano jeszcze surowszą karę dla żołnierza, który podczas dezercji ucieka za granicę albo po przekroczeniu granicy uchyla się od powrotu do kraju, co skutkuje karą od roku do 10 lat pozbawienia wolności. Paragraf 4 natomiast dotyczy osób przygotowujących się do popełnienia czynów przewidzianych w § 1–3, które za takie zachowanie mogą być ukarane aresztem wojskowym lub pozbawieniem wolności do 2 lat. Ochrona ta ma charakter prewencyjny, zapobiegając realizacji przestępstwa dezercji.
Przepis ma zastosowanie każdorazowo, gdy żołnierz podejmuje działanie lub zaniechanie zmierzające do trwałego uchylenia się od obowiązków służbowych w swojej jednostce wojskowej, w szczególności poprzez ucieczkę, opuszczenie miejsca służby czy pozostanie poza nią. Kary podlegają zaostrzeniu przy współdziałaniu z innymi żołnierzami lub zabraniu broni, a także za ucieczkę za granicę i niepowrót do kraju. Przepis obejmuje też działania przygotowawcze do dezercji, co wskazuje na szerszy zakres odpowiedzialności karnej.
Przykładem z życia codziennego może być żołnierz, który mając świadomość, że nie chce już pełnić służby wojskowej, bez zgody dowództwa opuszcza swoją jednostkę i udaje się na terytorium innego kraju, gdzie pozostaje nielegalnie, unikając powrotu. Jeśli dodatkowo zabiera ze sobą broń służbową lub ucieka wspólnie z kilkoma innymi żołnierzami, może zostać ukarany jeszcze surowiej na podstawie § 2 lub § 3 art. 339 KK. Również osoba tylko przygotowująca się do tego typu działania, np. planująca ucieczkę lub zbierająca broń, może podlegać karze.
Najczęstszymi nieporozumieniami przy stosowaniu art. 339 KK są błędne interpretacje zamiaru trwałego uchylenia się od służby oraz odmienne traktowanie dezercji polegającej na krótkotrwałym opuszczeniu jednostki. Niektórzy mylnie uważają, że dezercja dotyczy tylko ucieczki za granicę, tymczasem przepis obejmuje również pozostawanie poza jednostką z zamiarem trwałego uniknięcia obowiązków. Ponadto, pracownicy i żołnierze często nie zdają sobie sprawy z odrębnego traktowania wspólnej dezercji i przywłaszczenia broni, co skutkuje znacznie wyższą karą. Zrozumienie zakresu przygotowań do dezercji oraz ich karalności również wymaga uwagi. W przypadku indywidualnych sytuacji warto zasięgnąć porady prawnika specjalizującego się w prawie wojskowym.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.