Art. 101.

Art. 101 Kodeksu postępowania cywilnego stanowi szczególną regulację dotyczącą zwrotu kosztów procesu. Zgodnie z tym przepisem, nawet jeśli powództwo zostanie uwzględnione, pozwany może domagać się zwrotu kosztów, o ile spełnione są określone warunki. Po pierwsze, pozwany nie może być przyczyną wszczęcia sprawy – nie powinien bowiem doprowadzić do konieczności skierowania sprawy na drogę sądową. Po drugie, pozwany powinien uznać żądanie pozwu już przy pierwszej czynności procesowej, czyli np. podczas złożenia odpowiedzi na pozew czy innego aktu procesowego inicjującego formalną reakcję. Spełnienie tych przesłanek powoduje, że pomimo korzystnego dla powoda rozstrzygnięcia, pozwanemu przysługuje zwrot poniesionych kosztów procesu. Przepis ten jest wyjątkiem od ogólnej zasady, że strona przegrywająca proces pokrywa koszty sądowe. Art. 101 KPC ma na celu wyrównanie pozycji pozwanego, który w sposób uprzejmy i zgodny z prawem przyjmuje roszczenia powoda, nie zmuszając go do długotrwałego i kosztownego postępowania. Przepis znajduje zastosowanie w sytuacjach, w których powód inicjuje proces, lecz pozwanemu udało się wykazać jedynie częściowo zasadność powództwa. Co istotne, pozwany musi wykazać, że nie zawinił w podjęciu decyzji o wszczęciu sprawy oraz że po otrzymaniu pozwu działał szybko i konstruktywnie, uznając roszczenie. Przykładem praktycznym może być spór o zapłatę, gdzie pozwany przyznaje, że kwota częściowo jest należna, dlatego już na pierwszym etapie procesu zastrzega się tylko co do jej części lub okoliczności, a ostatecznie sąd uwzględnia powództwo w ograniczonym zakresie. W takiej sytuacji pozwany będzie mógł domagać się zwrotu kosztów związanych z jego obroną, co zabezpiecza go przed całkowitym obciążeniem kosztami mimo przyjęcia zasadności roszczenia. Częstym błędem przy stosowaniu tego przepisu jest niewłaściwe odróżnianie sytuacji, w których pozwany faktycznie uznał żądanie od takich, gdzie tylko formalnie nie kwestionował pozwu, lub braku wykazania, że nie spowodował wszczęcia sprawy. Ponadto pozwani często nie zdają sobie sprawy, że uznanie żądania musi mieć miejsce przy pierwszej czynności procesowej – spóźnione przyjęcie roszczenia nie daje prawa do zwrotu kosztów zgodnie z art. 101 KPC. Zawsze jednak w indywidualnych sprawach warto zasięgnąć porady prawnika, który oceni, czy przesłanki zwrotu kosztów w konkretnym przypadku zostały spełnione i jak je należy prawidłowo wykazać przed sądem.