Art. 105 Kodeksu postępowania cywilnego (KPC) określa zasady podziału kosztów procesu między współuczestnikami sporu. W § 1 normy wskazano, że standardowo współuczestnicy ponoszą zwrot kosztów w równych częściach. Jednak sąd ma możliwość nakazać rozliczenie kosztów w proporcjach odpowiadających faktycznemu udziałowi każdego współuczestnika w sprawie, o ile występują znaczne różnice w tym zakresie. Oznacza to, że precyzyjne rozłożenie obciążeń kosztowych zależy od udziału, jaki każdy ze współuczestników miał w procesie lub w spornych działaniach. W § 2 uregulowano natomiast sytuację, gdy współuczestnicy odpowiadają solidarnie co do istoty sporu – w takim przypadku sąd może nałożyć na nich solidarny obowiązek zwrotu kosztów. Należy jednak zaznaczyć, że jeśli niektóre koszty powstały wskutek czynności procesowych podjętych w interesie tylko jednego współuczestnika, to pozostali nie są zobowiązani do ich zwrotu. Przepis ten szczegółowo reguluje kwestie obciążenia kosztami wynikającymi z indywidualnych działań uczestników procesu, co jest istotne dla uniknięcia nieuzasadnionych roszczeń.
Przepis ma zastosowanie zawsze wtedy, gdy w jednym postępowaniu bierze udział kilku współuczestników, którzy mogą różnić się stopniem udziału lub mieć różne interesy procesowe. Skorzystanie z uprawnienia sądu do rozłożenia kosztów proporcjonalnie do udziału ułatwia sprawiedliwe rozstrzygnięcie kwestii finansowych między stronami. Solidarna odpowiedzialność dotyczy natomiast tych współuczestników, którzy łącznie odpowiadają za wynik sporu, co oznacza, że każdy z nich może być zobowiązany do zwrotu całości kosztów. Jest to istotne w praktyce, gdy jedna ze stron może nie pokryć całości lub nie poniosła faktycznych kosztów, które jednak związane są z procesem.
Przykładowo, w sprawie dotyczącej podziału majątku między kilkoma współwłaścicielami, koszty postępowania mogą być rozliczane równo, ale jeśli jeden z właścicieli był bardziej aktywny lub jego udział w sprawie był znacznie większy, sąd może nałożyć na niego proporcjonalnie większy udział w kosztach. Inny przykład to sytuacja, gdy współuczestnicy solidarnie odpowiadający za dług, a jedna osoba wykonuje czynności procesowe wyłącznie dla siebie, np. wnosi dodatkowe zażalenia lub wnioski. Wtedy koszty tych indywidualnych działań ponosi tylko ta osoba, a pozostali współuczestnicy nie są do tego zobowiązani.
Często występującym błędem jest traktowanie kosztów procesu jako zawsze podzielonych po równo bez uwzględnienia różnic w udziale lub interesach współuczestników. Innym nieporozumieniem jest mylenie odpowiedzialności solidarnej z podziałem kosztów na części równe. Ważne jest też rozróżnienie kosztów ogólnych od tych związanych z indywidualnymi czynnościami. Art. 105 KPC precyzuje, że koszty indywidualnych działań obciążają wyłącznie podmioty, które je wywołały. Podsumowując, Art. 105 KPC ma na celu przywrócenie sprawiedliwości w rozliczeniach kosztów procesu między współuczestnikami poprzez uwzględnienie faktycznych okoliczności udziału i działań każdej strony. W sprawach indywidualnych dla precyzyjnej interpretacji i zastosowania przepisu warto skonsultować się z prawnikiem.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
