Art. 108¹.

Przepis art. 108¹ Kodeksu postępowania cywilnego reguluje sytuację, gdy podczas postępowania sąd nie rozstrzygnął całkowicie o obowiązku poniesienia kosztów sądowych. Dokładniej, norma wskazuje, że jeśli sąd w ogóle nie wydał orzeczenia dotyczącego kosztów lub objął nim tylko część należnej kwoty, wówczas problem ten rozstrzyga sąd pierwszej instancji, przed którym toczyła się sprawa. Oznacza to, że sąd ten wydaje postanowienie uzupełniające bądź korygujące, które doprecyzowuje obowiązek ponoszenia kosztów sądowych przez strony lub inne uczestniczące podmioty. Ogólnie rzecz biorąc, celem normy jest zapewnienie pełnego rozstrzygnięcia kwestii kosztów, co jest ważne dla finalizacji sprawy i wyegzekwowania należności.

Przepis ma zastosowanie w przypadku braku orzeczenia lub jego częściowego zakresu dotyczącego kosztów sądowych w danym postępowaniu. Zwykle dzieje się tak, gdy sąd głównej instancji koncentruje się na zasadach faktycznych lub materialnoprawnych sprawy, a kwestia kosztów pozostaje niewyjaśniona lub rozstrzygnięta niekompletnie. W takiej sytuacji konieczne jest uzupełnienie orzeczenia o postanowienie pierwszej instancji, które precyzuje pełną wysokość kosztów. Warto zaznaczyć, że art. 108¹ dotyczy właśnie tej pierwszej instancji i nie przenosi tej kompetencji na sąd odwoławczy czy inne instancje, co jest istotne ze względu na właściwość sądu do rozstrzygania o kosztach.

Przykładowo, wyobraźmy sobie sytuację, w której w toku postępowania o zapłatę sąd wydał wyrok, ale nie rozstrzygnął w nim o wszystkich kosztach procesu – np. wskazał na część kosztów do pokrycia przez przegraną stronę, ale pozostawił inne koszty bez rozstrzygnięcia. W takim przypadku to sąd pierwszej instancji może wydać postanowienie uzupełniające dotyczące pozostałych kosztów, np. kosztów zastępstwa procesowego czy opłat sądowych, które zostały pominięte. Dzięki temu jest pełna jasność co do obowiązku pokrycia wszystkich kosztów i zapobiega się sytuacjom niepewności prawnej oraz sporom co do wysokości należności.

Częstym nieporozumieniem przy stosowaniu art. 108¹ KPC jest mylenie właściwości sądu, który powinien wydawać postanowienie o kosztach. Niekiedy strony bądź nawet sądy odwoławcze podejmują działania w tym zakresie, mimo że kompetencja ustawowa spoczywa na sądzie pierwszej instancji. Ponadto bywają przypadki, gdy niejednoznaczność rozstrzygnięcia o kosztach powstaje na skutek niewłaściwego sformułowania wyroku i konieczne jest skorzystanie z przepisu w celu uzupełnienia orzeczenia. W tych sytuacjach ważne jest właściwe rozpoznanie roli art. 108¹, aby uniknąć zbędnego przedłużania postępowania.

Podsumowując, art. 108¹ KPC stanowi ważne narzędzie zapewniające kompletność rozstrzygnięcia o kosztach sądowych i przypisuje kompetencję do tego sądowi pierwszej instancji. W indywidualnych sprawach związanych z kosztami sądowymi warto skonsultować się z prawnikiem, by właściwie zastosować tę regulację.