Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.
Aktualizacja: 12 lipca 2026
Powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny.
Odpowiedź z cytowanymi przepisami i sygnaturami orzeczeń, bez zakładania konta.
Częste pytania:
Wyroki i postanowienia, w których sąd powołał ten przepis.
Fragment uzasadnienia
… za doznaną krzywdę na podstawie art. 445 § 1 k.c. , o zapłatę kwoty 402 zł tytułem odszkodowania na podstawie art. art. 444 § 1 k.c. oraz o ustalenie na podstawie art. 189 k.p.c. Podstawą prawną żądań były zatem ww. przepisy. Powyższa podstawa prawna winna być uzupełniona o treść art. 822 k.c. art. 34 ust 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze…
Fragment uzasadnienia
… niepewności, co do zasadności nałożenia na powódkę zobowiązania do uiszczenia wskazanej w pozwie części kosztów za ogrzewanie lokalu. Sąd Rejonowy podkreślił ,że powództwo z art. 189 k.p.c. musi być celowe, ma bowiem spełnić realną funkcję prawną. Jedną z przesłanek badanych przy rozważeniu celowości wykorzystania powództwa o ustalenie jest znaczenie, jakie wyrok ustalający wywarłby na sytuację prawną powoda. O wystąpieniu…
Fragment uzasadnienia
… dowodowe daje podstawę do oddalenia powództwa. Sąd I instancji, odwołując się do orzecznictwa Sądu Najwyższego podał, że powód posiada interes prawny na podstawie art. 189 k.p.c. w dochodzeniu sprostowania protokołu powypadkowego. Sprostowany protokół powypadkowy jest powodowi niezbędny w dochodzeniu świadczeń z ustawy wypadkowej. Sąd I instancji zwrócił uwagę, że organ rentowy nie jest związany treścią protokołu…
Fragment uzasadnienia
… poglądu, co do charakteru sprawy, która toczy się w Sądzie w wyniku sprzeciwu. W tym zakresie przeważa stanowisko, że jest to sprawa o ustalenie stosunku prawnego na podstawie art. 189 k.p.c. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 września 1997 r. III CZP 44/97, z dnia 29.10.1997 II CKN 281/97, z dnia 10 października 2002 r. V CZ 110/02 oraz z dnia 11 września 2003 r. III CKN 239/01). Dla rozstrzygnięcia kognicji Sądu…
Wyświetlone orzeczenia: 4
PrawMi zestawi linię orzeczniczą do art. 189: co sądy przyjmują zgodnie, a w czym się różnią.
Podsumuj orzecznictwoArtykuł 189 Kodeksu postępowania cywilnego stanowi, że powód może zwrócić się do sądu z żądaniem ustalenia, czy dany stosunek prawny lub prawo istnieje lub nie istnieje, pod warunkiem, że posiada w tym interes prawny. Oznacza to, że powód nie domaga się wykonywania prawa, lecz chce, aby sąd formalnie potwierdził stan prawny, co ma znaczenie dla dalszego postępowania lub ochrony swoich praw. Norma ta umożliwia rozstrzygnięcie wątpliwości dotyczących stosunku prawnego bez konieczności dochodzenia konkretnych roszczeń związanych z tym stosunkiem.
Przepis ma zastosowanie w sytuacjach, gdy istnieje spór lub niepewność co do charakteru relacji prawnej między stronami, a powód chce jasno ustalić, czy określone prawo lub stosunek prawny obowiązuje. Interes prawny wymaga, aby ta ustalenie miało praktyczne znaczenie dla powoda, na przykład w celu ochrony swoich interesów, przygotowania do ewentualnego dochodzenia roszczeń, albo uniknięcia niepewności prawnej. Nie każde żądanie ustalenia jest dopuszczalne – musi wynikać z rzeczywistej potrzeby powoda, a nie z chęci uzyskania jedynie teoretycznego potwierdzenia.
Przykładowo, osoba, która jest stroną umowy najmu i wątpi, czy umowa jeszcze obowiązuje, może wystąpić na podstawie art. 189 KPC z żądaniem ustalenia, czy stosunek prawny najmu istnieje. Ustalenie to pozwoli jej na podjęcie dalszych działań, np. na kontynuowanie lub zakończenie użytkowania lokalu oraz ochronę swoich praw w razie nieporozumień z drugą stroną. Podobnie sprawa może wyglądać, gdy ktoś kwestionuje własność nieruchomości i chce uzyskać oficjalne stanowisko sądu co do istnienia prawa własności lub jego braku.
Często pojawiają się błędy w stosowaniu art. 189 KPC polegające na nieuzasadnionym wnioskowaniu o ustalenie, gdy brak jest rzeczywistego interesu prawnego albo gdy żądanie próbujące ustalić fakt, a nie prawo. Ponadto, niekiedy powód próbuje uzyskać przez to rozstrzygnięcie o swoich roszczeniach, co jest niezgodne z celem tej instytucji. Ważne jest rozróżnienie między ustaleniem istnienia prawa, a dochodzeniem jego realizacji, gdyż art. 189 KPC dotyczy tylko pierwszego przypadku. W rodzinie prawa procesowego artykuł ten służy do eliminowania niepewności i konfliktów prawnych bez konieczności wszczynania długotrwałych sporów roszczeniowych.
Podsumowując, art. 189 KPC umożliwia powodowi uzyskanie sądowego potwierdzenia istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, co jest przydatne dla ochrony interesów prawnych i ułatwia przewidywanie skutków prawnych określonych zdarzeń lub sytuacji. Jednak w sprawach indywidualnych warto zasięgnąć porady prawnika, aby właściwie ocenić interes prawny i zakres zastosowania tego przepisu.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
Możesz żądać ustalenia, gdy masz interes prawny, czyli gdy ustalenie stanie się dla Ciebie konieczne do ochrony swoich praw lub wyjaśnienia sytuacji prawnej.
Nie, ten przepis dotyczy wyłącznie ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego, a nie dochodzenia roszczeń czy wykonania prawa.
Interes prawny oznacza, że dany powód ma realną potrzebę prawnego ustalenia stanu rzeczy, która jest istotna dla jego sytuacji prawnej lub faktycznej.
Nie, przepis ten dotyczy ustalenia istnienia prawa lub stosunku prawnego, a nie ustalenia faktów.
Ustalenie to ma moc deklaratoryjną, potwierdza stan prawny i ułatwia dalsze działania prawne, ale nie jest egzekucją ani nakazem wykonania prawa.
Powiadomimy Cię, gdy pojawią się nowe orzeczenia lub nowelizacje.
Odpowiedź z powołaniem przepisów i sygnatur orzeczeń, każdą pozycję sprawdzisz w źródle.
Zapytaj o art. 189