Art. 228 Kodeksu postępowania cywilnego wprowadza zasadę, że fakty powszechnie znane nie muszą być dowodzone w postępowaniu sądowym. W paragrafie pierwszym przepis wskazuje wyraźnie, że sąd może uznać takie fakty i wziąć je pod rozwagę nawet wtedy, gdy żadna ze stron ich nie przytacza. Oznacza to, że sąd samodzielnie rozpoznaje i ocenia informacje, które są powszechnie dostępne i znane społeczeństwu, co upraszcza przebieg postępowania i eliminuje konieczność zbędnego przedstawiania dowodów na oczywiste okoliczności. Paragraf drugi rozszerza tę zasadę na fakty, o których informacja jest powszechnie dostępna, a także na fakty znane sądowi z urzędu. Jednakże w takiej sytuacji sąd ma obowiązek zwrócić na nie uwagę stron, co zapewnia jawność postępowania oraz daje stronom możliwość ustosunkowania się do tych faktów.
Przepis ten ma zastosowanie szczególnie wtedy, gdy w sprawie pojawiają się dane powszechnie znane lub dostępne, na przykład daty świąt państwowych, podstawowe informacje geograficzne lub fakty historyczne, które nie budzą wątpliwości co do ich prawdziwości. Ponadto, jeżeli sąd dysponuje wiedzą urzędową, np. z innych postępowań czy baz danych publicznych, może z niej korzystać jako z informacji wystarczających bez konieczności dowodzenia. Ważny jest jednak wymóg poinformowania stron o takich faktach, aby mogły zabrać głos oraz ewentualnie przedstawić kontrargumenty.
W codziennym życiu praktyka stosowania art. 228 KPC może wyglądać następująco: w sprawie o zapłatę sąd nie wymaga dowodu, że dzień 1 maja to święto państwowe, ponieważ jest to fakt powszechnie znany. Sąd może zatem ustalić, że w ten dzień terminy procesowe nie biegną, nawet jeśli żadna strona tego nie zgłasza. Jednocześnie, jeżeli sąd zna z urzędu informacje o wpisie do rejestru przedsiębiorców, może uznać je za wiarygodny fakt, ale powinien uprzedzić strony o wykorzystaniu takiego dokumentu, by mogły się do tego odnieść.
Często pojawiają się błędy, takie jak próby dowodzenia faktów powszechnie znanych, co prowadzi do niepotrzebnego przeciągania postępowania lub brak poinformowania stron o faktach znanych sądowi z urzędu, co może naruszyć zasady kontradyktoryjności. Innym nieporozumieniem jest mylenie faktów powszechnie znanych z faktami wymagającymi potwierdzenia, co powinno być rozgraniczane przez każdy podmiot stosujący procedurę. Zatem art. 228 KPC ma na celu uproszczenie i przyspieszenie postępowania wielokrotnie powtarzającymi się oczywistymi informacjami, a jednocześnie wymaga właściwego powiadomienia stron w celu zachowania zasady równości stron i uczciwego procesu. W razie wątpliwości dotyczących zastosowania tego przepisu w indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, który pomoże właściwie ocenić jego wpływ na przebieg postępowania.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
