Art. 24.

Przepis art. 24 Kodeksu postępowania cywilnego określa zasady ustalania wartości przedmiotu sporu w postępowaniu zabezpieczającym, zwłaszcza w sprawach dotyczących zabezpieczenia roszczeń, zastawu lub hipoteki. Zgodnie z tym artykułem, podstawową wielkością jest suma wierzytelności, którą zabezpiecza dany środek. Oznacza to, że w takich sprawach wartość sporu nie jest ustalana na podstawie samego przedmiotu zabezpieczenia, lecz na podstawie łącznej wysokości wierzytelności, które w ten sposób mają być chronione. Jednakże do wartości sporu przyjmowana jest wartość mniejsza, jeśli wartość zabezpieczenia lub zastawu jest niższa niż suma tych wierzytelności. Ten przepis ma więc charakter uzupełniający i dostosowujący wartość sporu do realnej wartości zabezpieczanego interesu majątkowego, co jest istotne z punktu widzenia właściwości sądu oraz opłat sądowych.

Przepis ma zastosowanie wyłącznie w przypadku postępowań dotyczących środków zabezpieczenia, zastawu i hipoteki, czyli wtedy, gdy chodzi o ochronę wierzytelności poprzez ustanowienie zabezpieczenia na określonej rzeczy lub prawie. Sytuacje takie występują, gdy wierzyciel domaga się zabezpieczenia swoich roszczeń przed rozstrzygnięciem właściwym w postępowaniu głównym. Wartość wierzytelności jest zatem punktem odniesienia dla ustalenia wartości przedmiotu sporu. Jeśli natomiast rzeczywista wartość zabezpieczenia (np. hipoteka na nieruchomości, zastaw na ruchomości) jest niższa, to podstawą jest ta niższa wartość, co zapewnia realne odzwierciedlenie wartości zabezpieczonego interesu.

Przykładem zastosowania art. 24 KPC może być sytuacja, w której wierzyciel domaga się ustanowienia hipoteki na nieruchomości o wartości 100 000 zł na zabezpieczenie wierzytelności wynoszącej 150 000 zł. W świetle przepisu wartość przedmiotu sporu będzie stanowić nie sumę wierzytelności (150 000 zł), lecz wartość niższą, czyli 100 000 zł, ponieważ jest to wartość hipoteki, która realnie zabezpiecza tę wierzytelność. Dzięki temu sąd uwzględnia faktyczną wartość gwarancji, co ma znaczenie m.in. dla określenia opłat sądowych i właściwości sądu.

Wśród najczęstszych błędów i nieporozumień przy stosowaniu art. 24 KPC spotyka się traktowanie wartości wierzytelności jako jedynego i zawsze najważniejszego kryterium wartości sporu, bez uwzględnienia faktycznej wartości przedmiotu zabezpieczenia. Często zapomina się również, że przepis odnosi się jedynie do spraw o zabezpieczenie, zastaw lub hipotekę, a nie ogólnie do wszystkich spraw sądowych. Może to prowadzić do nieprawidłowego ustalenia wartości sporu, co ma konsekwencje proceduralne. Ponadto, czasem błędnie ocenia się wartość zastawu lub zabezpieczenia, używając wartości nominalnej, a nie rynkowej, co również prowadzi do błędnych rozstrzygnięć. Warto pamiętać, że w indywidualnych przypadkach szczegóły mogą mieć istotne znaczenie, dlatego dobrze jest skonsultować się z prawnikiem.