Art. 25 Kodeksu postępowania cywilnego umożliwia sądowi zweryfikowanie wartości przedmiotu sporu, jaką oznaczył powód we wniosku procesowym. Przepis wskazuje, że sąd może podjąć takie sprawdzenie z własnej inicjatywy lub na wniosek pozwanego, oraz zarządzić w tym celu odpowiednie dochodzenie, aby ustalić rzeczywistą wartość sporu. Celem tego działania jest zapewnienie prawidłowej właściwości sądu oraz właściwego rozpoznania sprawy, w szczególności w kwestiach dotyczących sądu rejonowego lub okręgowego. Jeśli podczas sprawdzenia okaże się, że sąd jest niewłaściwy do rozpoznania sprawy ze względu na niewłaściwą wartość przedmiotu sporu, przepisy nakazują skierowanie sprawy do właściwego sądu. W sytuacji istnienia kilku sądów właściwych, powód ma prawo wskazać sąd, do którego ma trafić sprawa.
Przepis znajduje zastosowanie przede wszystkim po doręczeniu pozwu, gdy już potoczyły się czynności procesowe i obronne strony. Sprawdzenie wartości może być przeprowadzone tylko wtedy, gdy pozwany zgłosi zarzut niewłaściwej wartości przedmiotu sporu przed rozpoczęciem merytorycznego sporu o istotę sprawy. Oznacza to, że pozwany powinien wskazać w zastrzeżeniach lub odpowiedzi na pozew, że nie zgadza się z wartością podaną przez powoda. Zarzut zgłoszony po podjęciu rozstrzygnięcia co do istoty sprawy jest już niedopuszczalny. Ponadto sąd ma możliwość podejmowania postępowania wyjaśniającego, aby ustalić, czy wartość wskazana przez powoda jest poprawna.
Przykładem praktycznym może być sytuacja, gdy powód domaga się zapłaty określonej sumy pieniężnej, ale jego wskazana w pozwie wartość przedmiotu sporu nie odpowiada faktycznej wartości roszczenia. Pozwany, przekonany, że wartość jest wyższa lub niższa, zgłasza zarzut co do tej wartości przed podjęciem merytorycznego sporu, co zmusza sąd do zbadania tej kwestii. W efekcie sąd zarządza dochodzenie, angażując biegłych lub korzystając z innych środków dowodowych, by określić prawdziwą wartość sporu. Jeśli sąd stwierdzi, że powód podał wartość, która powoduje, że właściwym organem do rozpoznania będzie inny sąd, przekazuje sprawę zgodnie z przepisem. Pozwoli to uniknąć rozstrzygnięcia przez niewłaściwy sąd i przyspieszy procedurę.
Często pojawiają się nieporozumienia dotyczące terminu zgłoszenia zarzutu wartości przedmiotu sporu. Strony mylnie rozszerzają swój czas na zgłoszenie tego zarzutu nawet po rozpoczęciu sporu merytorycznego, co jest niezgodne z art. 25 § 2 KPC. Ponadto strony i niekiedy nawet praktycy procesu nie zawsze zdają sobie sprawę, że to sąd może z własnej inicjatywy dokonać sprawdzenia wartości, a nie tylko na wniosek strony. Inne błędy dotyczą niewłaściwego ustalania właściwości sądu i przekazywania sprawy do sądów różnych instancji bez przestrzegania wskazanych w przepisie zasad. Warto też pamiętać, że prawidłowe określenie wartości sporu ma wpływ na koszty procesu.
W przypadku indywidualnego problemu z interpretacją i zastosowaniem art. 25 KPC zawsze warto skonsultować się z prawnikiem, który pomoże dostosować praktykę do konkretnej sytuacji procesowej.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.