PrawMi

Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.

Art. 261.

Aktualizacja: 18 sierpnia 2026

  • Treść przepisu
  • Wyjaśnienie
  • Orzecznictwo

§ 1.Nikt nie ma prawa odmówić zeznań w charakterze świadka, z wyjątkiem małżonków stron, ich wstępnych, zstępnych i rodzeństwa oraz powinowatych w tej samej linii lub stopniu, jak również osób pozostających ze stronami w stosunku przysposobienia. Prawo odmowy zeznań trwa po ustaniu małżeństwa lub rozwiązaniu stosunku przysposobienia. Jednakże odmowa zeznań nie jest dopuszczalna w sprawach o prawa stanu, z wyjątkiem spraw o rozwód.

§ 2.Świadek może odmówić odpowiedzi na zadane mu pytanie, jeżeli zeznanie mogłoby narazić jego lub jego bliskich, wymienionych w paragrafie poprzedzającym, na odpowiedzialność karną, hańbę lub dotkliwą i bezpośrednią szkodę majątkową albo jeżeli zeznanie miałoby być połączone z pogwałceniem istotnej tajemnicy zawodowej. Duchowny może odmówić zeznań co do faktów powierzonych mu na spowiedzi.

Ten przepis w Twojej sprawie

Odpowiedź z cytowanymi przepisami i sygnaturami orzeczeń, bez zakładania konta.

Częste pytania:

Orzecznictwo do tego przepisu

Wyroki i postanowienia, w których sąd powołał ten przepis.

I C 374/14Sąd Rejonowy w Kędzierzynie-Koźlu

Skarga pauliańska a wierzyciel przyszły – wyrok SR

Fragment uzasadnienia

… 11.02.2015r., z uwagi na zły stan zdrowia W. P. . Ostatecznie jednak sąd dopuścił dowód z zeznań świadka W. P. . Niemniej jednak świadek odmówił składania zeznań w sprawie ( art. 261 § 1 k.p.c. ). W ocenie sądu okoliczność ta pozostaje jednak bez znaczenia, skoro okoliczności objęte tezą dowodową strony powodowej zostały wyjaśnione w sposób wystarczający za pomocą innych środków dowodowych, a to w postaci opisanych już…
  • skarga pauliańska
Czytaj orzeczenie
VIII Pa 173/21Sąd Okręgowy w Łodzi

VIII Pa 173/21

Fragment uzasadnienia

… wykonująca zawód adwokata może się on jedynie uchylić od odpowiedzi na konkretne pytanie, jeżeli zeznanie miałoby być połączone z pogwałceniem istotnej tajemnicy zawodowej ( art. 261 § 1 k.p.c. ). Tajemnicą adwokacką objęte są fakty, o których dowiedział się w związku z udzielaniem pomocy prawnej ( art. 6 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze , t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1651 z późn. zm.). Po drugie…
  • odszkodowanie za bezprawne rozwiązanie stosunku pracy
Czytaj orzeczenie
III Ca 1040/20Sąd Okręgowy w Łodzi

III Ca 1040/20

Fragment uzasadnienia

… aby orzec trwały uszczerbek na zdrowiu w wysokości aż 7 %, gdyż wszelkie dolegliwości związane z wypadkiem prawie w całości ustały; c) art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 261 § 1 k.p.c. poprzez zaniechanie dokonania wszechstronnego rozważenia zebranego materiału oraz pominięcie znaczenia ustalonych w postępowaniu dowodowym okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, w tym faktu, iż żona powoda zeznała, że powód co…
  • zadośćuczynienie
Czytaj orzeczenie
II Ca 1175/20Sąd Okręgowy w Krakowie

II Ca 1175/20

Fragment uzasadnienia

… Najwyższego z dnia 9 stycznia 2004 r., IV CK 304/02, LEX nr 602281 ). Z przepisów postępowania karnego ( art. 177 § 1 k.p.k. ), jak również kodeksu postępowania cywilnego ( art. 261 § 1 i 2 k.p.c. ) wynika bowiem, że składanie zeznań jest obowiązkiem osoby wezwanej w charakterze świadka. Rozpoznając sprawę z zakresu ochrony dóbr osobistych sąd powinien zatem w pierwszej kolejności ustalić, czy doszło do naruszenia dobra…
Czytaj orzeczenie

Wyświetlone orzeczenia: 4

PrawMi zestawi linię orzeczniczą do art. 261: co sądy przyjmują zgodnie, a w czym się różnią.

Podsumuj orzecznictwo

Wyjaśnienie przepisu

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 261 KPC ustanawia zasadę, że co do zasady nikt nie może uchylić się od złożenia zeznań w charakterze świadka w postępowaniu cywilnym. Od tej reguły przepis przewiduje zamknięty krąg wyjątków: prawo odmowy zeznań przysługuje małżonkom stron, ich wstępnym (rodzicom, dziadkom), zstępnym (dzieciom, wnukom), rodzeństwu, powinowatym w tej samej linii lub stopniu, a także osobom pozostającym ze stronami w stosunku przysposobienia. Ustawodawca wyraźnie zaznacza, że uprawnienie to trwa również po ustaniu małżeństwa lub po rozwiązaniu stosunku przysposobienia, co chroni więź osobistą także wtedy, gdy formalny stosunek już nie istnieje. Odmowa zeznań w całości nie jest jednak dopuszczalna w sprawach o prawa stanu, przy czym sprawy o rozwód zostały z tego ograniczenia wyłączone. Paragraf 2 dodaje węższe uprawnienie: świadek, który musi zeznawać, może odmówić odpowiedzi na konkretne pytanie.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się w każdej sprawie cywilnej, w której sąd przeprowadza dowód z zeznań świadka. Odmowa zeznań z § 1 dotyczy całości zeznania i wymaga wykazania relacji rodzinnej lub powinowactwa albo przysposobienia względem strony. Odmowa odpowiedzi na pytanie z § 2 działa punktowo i wchodzi w grę wtedy, gdy odpowiedź mogłaby narazić świadka lub jego bliskich wymienionych w § 1 na odpowiedzialność karną, hańbę albo dotkliwą i bezpośrednią szkodę majątkową, a także gdy zeznanie oznaczałoby pogwałcenie istotnej tajemnicy zawodowej. Odrębnie uregulowano sytuację duchownego, który może odmówić zeznań co do faktów powierzonych mu na spowiedzi. O zasadności odmowy rozstrzyga sąd, a świadek powinien być pouczony o przysługujących mu uprawnieniach.

Przykład

W sprawie o zapłatę przeciwko przedsiębiorcy sąd wzywa na świadka jego siostrę, która znała szczegóły rozliczeń. Siostra jest rodzeństwem strony, więc na podstawie art. 261 § 1 KPC może odmówić składania zeznań w całości i nie musi tego szczegółowo uzasadniać. Gdyby jednak zdecydowała się zeznawać, mogłaby nadal - na podstawie § 2 - odmówić odpowiedzi na pytanie, którego treść naraziłaby ją na odpowiedzialność karną. Podobnie księgowa strony wezwana jako świadek może odmówić odpowiedzi na pytanie, jeżeli udzielenie jej naruszałoby istotną tajemnicę zawodową.

Częste nieporozumienia

Najczęstszy błąd to przekonanie, że każdy krewny lub bliski znajomy może odmówić zeznań - katalog z art. 261 KPC jest zamknięty i nie obejmuje na przykład konkubentów wprost wskazanych w treści przepisu ani dalszych krewnych spoza wymienionych kategorii. Drugim nieporozumieniem jest utożsamianie odmowy zeznań z odmową odpowiedzi na pytanie; to dwa różne uprawnienia o odmiennym zakresie. Świadkowie bywają też przekonani, że sama niewygoda lub obawa przed pogorszeniem relacji uzasadnia milczenie, tymczasem § 2 wymaga konkretnych przesłanek. Warto pamiętać, że nieusprawiedliwiona odmowa zeznań może skutkować sankcjami procesowymi. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni sytuację świadka na tle konkretnych okoliczności.

To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.

Najczęściej zadawane pytania

Kto może odmówić zeznań w sprawie cywilnej?

Zgodnie z art. 261 § 1 KPC są to małżonkowie stron, ich wstępni, zstępni i rodzeństwo, powinowaci w tej samej linii lub stopniu oraz osoby pozostające ze stronami w stosunku przysposobienia.

Czy prawo odmowy zeznań wygasa po rozwodzie?

Nie. Przepis wyraźnie stanowi, że prawo odmowy zeznań trwa także po ustaniu małżeństwa oraz po rozwiązaniu stosunku przysposobienia.

Czy można odmówić odpowiedzi tylko na jedno pytanie?

Tak. Świadek może odmówić odpowiedzi na konkretne pytanie, jeżeli naraziłoby to jego lub bliskich na odpowiedzialność karną, hańbę albo dotkliwą i bezpośrednią szkodę majątkową.

Czy tajemnica zawodowa pozwala milczeć przed sądem?

Świadek może odmówić odpowiedzi, gdy zeznanie łączyłoby się z pogwałceniem istotnej tajemnicy zawodowej. Ocena, czy tajemnica ma taki charakter, należy do sądu.

Czy w sprawie rozwodowej rodzina może odmówić zeznań?

Tak. Choć w sprawach o prawa stanu odmowa zeznań jest niedopuszczalna, art. 261 § 1 KPC wyłącza z tego ograniczenia sprawy o rozwód.

Obserwuj zmiany tego artykułu

Powiadomimy Cię, gdy pojawią się nowe orzeczenia lub nowelizacje.

Potrzebujesz analizy tego przepisu w konkretnej sprawie?

Odpowiedź z powołaniem przepisów i sygnatur orzeczeń, każdą pozycję sprawdzisz w źródle.

Zapytaj o art. 261
← Wróć do pełnej ustawy