Art. 289.

Art. 289 Kodeksu postępowania cywilnego wprowadza szczególne zasady dotyczące wezwania oraz przesłuchania biegłych sądowych w postępowaniu cywilnym. Przepis stanowi, że do tych czynności należy stosować odpowiednio przepisy o świadkach, z wyjątkiem norm zawartych w art. 2631 oraz przepisów dotyczących przymusowego sprowadzenia. Oznacza to, że przepisy regulujące obecność i przesłuchanie świadków mają zastosowanie do biegłych, ale z wyłączeniem wskazanych wyjątków. W praktyce przekłada się to na to, że biegły przywoływany jest w podobny sposób jak świadek, co zapewnia mu określone prawa i obowiązki podczas postępowania.

Przepis ten ma zastosowanie w sytuacji, gdy w toku postępowania cywilnego sąd powołuje biegłego celem wydania opinii eksperckiej, a następnie wzywa go do złożenia wyjaśnień przed sądem. Dzięki odpowiedniemu stosowaniu przepisów o świadkach, biegli są zobowiązani do stawienia się i udzielania odpowiedzi pod rygorem określonych sankcji, jednak nie można ich przymusowo sprowadzać zgodnie z wyjątkiem wskazanym w art. 289. Wyjątek w art. 2631, który nie ma zastosowania do biegłych, dotyczy między innymi kwestii związanych z udziałem obrońcy podczas przesłuchania, co wskazuje na specjalny charakter postępowania z udziałem biegłych.

Przykładowo, gdy w sprawie rozwodowej sąd powołuje biegłego z zakresu psychologii, wzywa go do stawienia się na rozprawie w celu objaśnienia swojej opinii. Biegły otrzymuje wezwanie na adres wskazany w postanowieniu i powinien stawić się na rozprawę. W sytuacji nieusprawiedliwionej nieobecności, z uwagi na wyłączenie przepisów o przymusowym sprowadzeniu, nie można użyć środków przymusu, jednak sąd oceni dalsze konsekwencje proceduralne. W czasie przesłuchania biegły odpowiada na pytania stron i sądu na podobnej zasadzie jak świadek, co umożliwia sądowi ocenę wiarygodności i rzetelności opinii.

Jednym z częstych nieporozumień przy stosowaniu art. 289 KPC jest mylenie zasad dotyczących biegłych ze środkami przymusu przewidzianymi dla świadków. Niektórzy uczestnicy postępowania błędnie zakładają, że biegły może być przymusowo sprowadzony podobnie jak świadek, co nie jest zgodne z przepisem. Ponadto, z uwagi na wyłączenie art. 2631, należy pamiętać, że określone uprawnienia i obowiązki funkcjonujące wobec świadków niekoniecznie dotyczą biegłych, co bywa przyczyną błędnych interpretacji. Znajomość tych wyłączeń oraz odpowiednie rozróżnianie roli i trybu postępowania z biegłymi jest kluczowe dla prawidłowego prowadzenia sprawy. W indywidualnych przypadkach warto skonsultować się z prawnikiem, aby właściwie zinterpretować i zastosować przepisy dotyczące biegłych.