Art. 364.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 364 KPC reguluje kwestię proceduralną, która w praktyce ma bardzo duże znaczenie: kto i w jakim trybie potwierdza, że orzeczenie sądu stało się prawomocne. Zgodnie z § 1 prawomocność orzeczenia stwierdza sąd pierwszej instancji, i to wyłącznie na wniosek strony, a nie z urzędu. Jeżeli jednak akta sprawy znajdują się w danym momencie w sądzie drugiej instancji, to właśnie ten sąd dokonuje stwierdzenia prawomocności. Rozwiązanie to jest podyktowane względami praktycznymi - stwierdzenia dokonuje ten sąd, który fizycznie dysponuje aktami i może zweryfikować, czy od orzeczenia wniesiono środek zaskarżenia. Paragraf 2 przewiduje dodatkowo, że postanowienie w tej sprawie może wydać także referendarz sądowy, co odciąża sędziów od czynności o charakterze technicznym.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis znajduje zastosowanie wtedy, gdy strona potrzebuje formalnego potwierdzenia, że wyrok, nakaz zapłaty lub postanowienie nie podlega już zaskarżeniu zwykłymi środkami odwoławczymi. Warunkiem uruchomienia procedury jest złożenie wniosku - sąd nie stwierdza prawomocności automatycznie po upływie terminu do wniesienia apelacji. Sąd bada, czy orzeczenie zostało prawidłowo doręczone, czy upłynął termin zaskarżenia i czy strona nie wniosła środka odwoławczego. Stwierdzenie prawomocności przybiera zwykle postać wzmianki na odpisie orzeczenia, a odmowa - postanowienia, które podlega zaskarżeniu na zasadach ogólnych. Art. 364 KPC ma charakter ogólny i odnosi się do orzeczeń wydawanych w postępowaniu cywilnym.

Przykład zastosowania

Sąd rejonowy zasądził od pozwanego na rzecz powódki 12 000 zł tytułem zwrotu pożyczki. Pozwany nie wniósł apelacji w terminie dwóch tygodni od doręczenia wyroku z uzasadnieniem, więc powódka - chcąc skierować sprawę do komornika - składa do sądu pierwszej instancji wniosek o stwierdzenie prawomocności wyroku i wydanie odpisu ze stosowną wzmianką. Sąd, a w praktyce często referendarz sądowy działający na podstawie § 2, sprawdza akta i potwierdza, że orzeczenie jest prawomocne. Z takim dokumentem powódka może następnie wystąpić o nadanie klauzuli wykonalności i wszcząć egzekucję.

Częste nieporozumienia

Najczęstszym błędem jest przekonanie, że sąd sam z siebie prześle stronie prawomocny odpis orzeczenia - w świetle art. 364 KPC konieczny jest wniosek. Drugim nieporozumieniem jest utożsamianie stwierdzenia prawomocności z nadaniem klauzuli wykonalności; są to dwie odrębne czynności, choć często wnioskuje się o nie równocześnie. Strony bywają też zaskoczone, że wniosek trzeba niekiedy kierować do sądu drugiej instancji, jeżeli akta wciąż tam się znajdują. Wreszcie fakt, że postanowienie wydał referendarz sądowy, nie oznacza, że ma ono niższą moc - jest w pełni skuteczne. W sprawie indywidualnej, zwłaszcza przy sporze co do daty uprawomocnienia, warto skonsultować się z prawnikiem.