Co dokładnie stanowi przepis
Art. 505(17) KPC zawiera jedną, bardzo zwięzłą normę: rozpoznanie sprawy następuje na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, że sąd rozstrzyga sprawę bez wyznaczania rozprawy, a więc bez publicznego posiedzenia, na które wzywa się strony i na którym prowadzi się ustne roztrząsanie sprawy. Podstawą orzekania są dokumenty zgromadzone w aktach: pismo wszczynające postępowanie, załączone do niego dowody oraz ewentualne dalsze pisma stron. Posiedzenie niejawne to posiedzenie sądu odbywane bez udziału publiczności i co do zasady bez obecności stron, których udział nie jest tu przewidziany. Przepis ma charakter ustrojowo-techniczny: nie tworzy nowych uprawnień materialnych, lecz przesądza o formie, w jakiej sąd zapoznaje się ze sprawą i ją rozstrzyga. Umiejscowienie art. 505(17) KPC wśród przepisów o postępowaniach odrębnych powoduje, że regułę tę stosuje się tylko do spraw objętych danym rodzajem postępowania.
Kiedy przepis ma zastosowanie
Przepis znajduje zastosowanie wówczas, gdy sprawa podlega rozpoznaniu w trybie, do którego art. 505(17) KPC się odnosi, a więc gdy spełnione są przesłanki dopuszczalności tego postępowania odrębnego. Nie jest wtedy potrzebny odrębny wniosek strony o rozpoznanie sprawy bez rozprawy - forma niejawna jest zasadą wynikającą wprost z ustawy. Reguła ta odpowiada charakterowi postępowań opartych przede wszystkim na dokumentach, w których szybkość i uproszczenie procedury mają pierwszeństwo przed rozbudowanym postępowaniem dowodowym. Jeżeli w toku sprawy okaże się, że nie może być ona dalej prowadzona w tym trybie, o dalszym sposobie procedowania decydują przepisy właściwe dla postępowania, w którym sprawa będzie kontynuowana.
Przykład
Przedsiębiorca wnosi do sądu pozew o zapłatę należności wynikającej z niezapłaconej faktury, dołączając umowę, fakturę i wezwanie do zapłaty. Sprawa kwalifikuje się do rozpoznania w trybie, którego dotyczy art. 505(17) KPC, więc sąd nie wyznacza terminu rozprawy i nie wzywa stron do stawiennictwa. Sędzia analizuje treść pozwu oraz załączonych dokumentów w gabinecie, na posiedzeniu niejawnym, i na tej podstawie wydaje orzeczenie. Powód dowiaduje się o rozstrzygnięciu dopiero z doręczonego mu odpisu orzeczenia, choć nigdy nie pojawił się w sądzie.
Częste nieporozumienia
Najczęstszym błędem jest przekonanie, że brak rozprawy oznacza pozbawienie strony prawa do sądu lub do obrony. W rzeczywistości strona przedstawia swoje stanowisko na piśmie, a od orzeczenia przysługują jej środki przewidziane w przepisach danego postępowania. Drugim nieporozumieniem jest oczekiwanie, że sąd zawiadomi strony o terminie posiedzenia niejawnego i dopuści je do udziału - posiedzenie takie odbywa się bez publiczności. Zdarza się też, że strony liczą na przesłuchanie świadków; tryb oparty na dokumentach zasadniczo temu nie służy. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni, czy dany tryb i sposób procedowania są prawidłowe.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.