Co stanowi przepis
Art. 505(25) KPC w obecnym brzmieniu składa się wyłącznie z § 2, ponieważ § 1 został uchylony. Norma ta przewiduje, że przesłuchanie strony może nastąpić na piśmie, jeżeli sąd tak postanowi. Oznacza to, że dowód z przesłuchania stron nie musi być przeprowadzony w klasycznej formie ustnej na rozprawie: sąd może zdecydować, że strona udzieli odpowiedzi na pytania w formie pisemnej, w wyznaczonym terminie. Przepis wyraźnie wyłącza stosowanie art. 303 KPC, czyli zasady, zgodnie z którą sąd przesłuchuje najpierw strony i zadaje pytania w określonym porządku procesowym właściwym dla przesłuchania ustnego. Decyzja o pisemnej formie przesłuchania należy do sądu i przybiera postać postanowienia, a nie wniosku wiążącego sąd.
Kiedy przepis ma zastosowanie
Art. 505(25) KPC znajduje się w części Kodeksu poświęconej postępowaniom odrębnym o uproszczonym i przyspieszonym charakterze, gdzie ustawodawca dąży do ograniczenia formalizmu i skrócenia czasu rozpoznania sprawy. Przepis stosuje się wtedy, gdy sąd uzna dowód z przesłuchania strony za potrzebny, ale jednocześnie dojdzie do wniosku, że nie wymaga on bezpośredniego kontaktu na sali rozpraw. Typowo dotyczy to spraw prostych dowodowo, w których zeznania mają charakter uzupełniający wobec dokumentów. Warunkiem jest zawsze postanowienie sądu - strona nie może samodzielnie zdecydować, że złoży zeznania pisemnie zamiast stawić się na wezwanie. Sąd zachowuje przy tym swobodę oceny, czy pisemna wypowiedź jest wystarczająca, czy jednak konieczne będzie wysłuchanie ustne.
Przykład
Przedsiębiorca dochodzi od kontrahenta zapłaty za wykonaną usługę, a spór sprowadza się głównie do tego, czy strony ustaliły dodatkowy zakres prac. Dokumenty i korespondencja są obszerne, ale sąd chce jeszcze poznać stanowisko powoda co do przebiegu ustaleń. Zamiast wyznaczać kolejny termin rozprawy, sąd wydaje postanowienie o przesłuchaniu strony na piśmie i doręcza powodowi pytania z terminem na udzielenie odpowiedzi. Powód sporządza pisemne zeznania, podpisuje je i składa w sądzie, a sąd ocenia ich treść na równi z innymi dowodami w sprawie.
Częste nieporozumienia
Pierwszym błędem jest przekonanie, że pisemne przesłuchanie to zwykłe pismo procesowe - w rzeczywistości jest to dowód, a strona wypowiada się w reżimie właściwym dla zeznań. Drugim jest założenie, że skoro art. 303 KPC nie znajduje zastosowania, sąd nie może już wysłuchać strony ustnie; przepis jedynie wyłącza sztywny tryb, a nie odbiera sądowi możliwości przeprowadzenia dowodu na rozprawie. Trzecim nieporozumieniem jest sądzenie, że strona ma prawo wyboru formy przesłuchania - decyduje wyłącznie sąd. Warto też pamiętać, że uchylenie § 1 nie oznacza, iż cały art. 505(25) KPC przestał obowiązywać. W konkretnej, indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni znaczenie tego trybu dla strategii procesowej.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.