Co stanowi przepis
Art. 151 KPK reguluje dwie praktyczne kwestie związane z prawidłowym sporządzaniem protokołu z czynności procesowej. Zgodnie z § 1 każde skreślenie, poprawka oraz uzupełnienie naniesione w protokole wymaga tak zwanego omówienia, czyli wyraźnej adnotacji wskazującej, co i w jakim zakresie zostało zmienione. Omówienie to musi zostać podpisane przez te same osoby, które podpisują sam protokół, a więc na przykład przez osobę przeprowadzającą czynność i osobę przesłuchiwaną. Paragraf 2 dotyczy sytuacji, w której protokół nie został należycie podpisany bezpośrednio po zakończeniu czynności - wówczas brakujące podpisy mogą zostać złożone później, ale z podaniem daty ich złożenia oraz przyczyn opóźnienia. Przepis ma zatem chronić wiarygodność dokumentu procesowego i zapobiegać jego niekontrolowanym zmianom po fakcie.
Kiedy przepis ma zastosowanie
Regulacja z art. 151 KPK znajduje zastosowanie do wszystkich protokołów sporządzanych w postępowaniu karnym, zarówno w toku postępowania przygotowawczego, jak i przed sądem. Odnosi się do protokołów z przesłuchania świadka, podejrzanego, oskarżonego, biegłego, a także z innych czynności utrwalanych w tej formie. Przesłanką stosowania § 1 jest dokonanie jakiejkolwiek ingerencji w treść już zapisanego protokołu, niezależnie od tego, czy chodzi o skreślenie omyłki pisarskiej, czy o istotne uzupełnienie wypowiedzi. Przesłanką stosowania § 2 jest brak kompletu podpisów w chwili zakończenia czynności, na przykład z powodu nagłego opuszczenia miejsca czynności przez uczestnika.
Przykład
Podczas przesłuchania świadka protokolant błędnie zapisał datę zdarzenia. Świadek po odczytaniu protokołu zwraca uwagę na pomyłkę, wobec czego błędny zapis zostaje skreślony, a obok wpisana zostaje właściwa data. Zgodnie z art. 151 § 1 KPK na końcu protokołu należy zamieścić omówienie tej zmiany, na przykład wskazanie, że skreślono określone słowa i wpisano nowe, po czym omówienie podpisuje zarówno przesłuchujący, jak i świadek. Gdyby świadek musiał nagle opuścić budynek i nie zdążył podpisać protokołu, jego podpis mógłby zostać złożony w późniejszym terminie, z odnotowaniem daty podpisania i przyczyny opóźnienia.
Częste nieporozumienia
Częstym błędem jest przekonanie, że wystarczy poprawić zapis i zaparafować go jednym podpisem osoby prowadzącej czynność - przepis wymaga podpisów wszystkich osób podpisujących protokół. Innym nieporozumieniem jest zamazywanie lub usuwanie pierwotnej treści; skreślenie powinno pozostawać czytelne, aby możliwa była kontrola dokonanej zmiany. Nie jest też prawdą, że brak podpisu bezpośrednio po czynności automatycznie unieważnia protokół, skoro § 2 wprost przewiduje możliwość jego późniejszego uzupełnienia. Należy jednak pamiętać, że uzupełnienie podpisu wymaga wskazania daty i przyczyn opóźnienia, a ich pominięcie może osłabić moc dowodową dokumentu. Ocena skutków uchybień w protokole zależy od okoliczności konkretnej sprawy, dlatego w sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
