Art. 23b.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 23b Kodeksu postępowania karnego ma obecnie postać jednostki uchylonej, co oznacza, że jego dawna treść normatywna została usunięta z ustawy przez ustawodawcę i nie stanowi już podstawy prawnej żadnego rozstrzygnięcia. W polskiej technice legislacyjnej uchylonego artykułu zwykle nie usuwa się fizycznie z tekstu aktu, lecz pozostawia się jego numer z adnotacją "(uchylony)". Dzięki temu zachowana zostaje ciągłość numeracji całego kodeksu, a kolejne przepisy nie muszą być przenumerowywane, co byłoby źródłem chaosu w orzecznictwie, piśmiennictwie i praktyce. Sam nawias z informacją o uchyleniu nie zawiera więc żadnej normy prawnej: nie nakłada obowiązków, nie przyznaje uprawnień i nie tworzy zakazów. Z punktu widzenia stosowania prawa art. 23b KPK jest dziś wyłącznie znacznikiem historycznym, informującym, że w tym miejscu ustawy kiedyś znajdowała się regulacja.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Uchylona jednostka redakcyjna nie może być samodzielną podstawą wniosku, zażalenia, aktu oskarżenia ani orzeczenia sądu. Odwołanie się do art. 23b KPK w piśmie procesowym byłoby wadliwe i mogłoby prowadzić do wezwania o sprecyzowanie podstawy prawnej. Znaczenie praktyczne uchylonego przepisu ogranicza się w zasadzie do analizy stanów prawnych z przeszłości, badania zmian legislacyjnych oraz do oceny czynności dokonanych w czasie, gdy przepis jeszcze obowiązywał. Aby ustalić skutki takiej sytuacji, trzeba sięgnąć do przepisów przejściowych ustawy nowelizującej, bo to one rozstrzygają, według jakich reguł ocenia się czynności wszczęte lub dokonane wcześniej. Dla bieżących spraw karnych właściwe są aktualnie obowiązujące przepisy kodeksu.

Przykład zastosowania

Student przygotowujący pracę zalicza materiał z wydruku kodeksu sprzed kilku lat i natrafia na art. 23b KPK w wersji zawierającej treść. Po sprawdzeniu obowiązującego tekstu ustawy okazuje się, że przy tym numerze widnieje już tylko adnotacja o uchyleniu. Student powinien wówczas ustalić, która ustawa nowelizująca usunęła przepis i od kiedy zmiana weszła w życie, a następnie opisać zagadnienie na podstawie aktualnych regulacji. Gdyby oparł wywód wyłącznie na starym wydruku, powielałby stan prawny, który już nie obowiązuje.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że skoro numer artykułu nadal figuruje w tekście kodeksu, to przepis "jakoś" obowiązuje; tak nie jest, bo pozostał wyłącznie pusty numer. Drugim jest korzystanie z nieaktualnych wydruków, kopii ze stron internetowych bez daty lub starszych wydań książkowych, w których dawna treść wciąż widnieje. Trzecim nieporozumieniem jest utożsamianie uchylenia z luką w prawie, podczas gdy najczęściej materia została przeniesiona do innej jednostki redakcyjnej albo świadomie usunięta jako zbędna. Warto też pamiętać, że uchylenie nie działa automatycznie wstecz, dlatego kluczowe są przepisy międzyczasowe. W sprawie indywidualnej, zwłaszcza dotyczącej postępowania toczącego się pod rządami dawnych przepisów, warto skonsultować się z prawnikiem.