Co dokładnie stanowi przepis
Art. 304 KPK reguluje zawiadamianie o przestępstwach ściganych z urzędu. Zgodnie z § 1 każdy, kto dowiedział się o popełnieniu takiego przestępstwa, ma społeczny obowiązek zawiadomić prokuratora albo Policję. Przepis wskazuje również, że odpowiednio stosuje się art. 148a oraz art. 156a KPK. W § 2 ustawodawca przewiduje dalej idący obowiązek dla instytucji państwowych i samorządowych, które o przestępstwie ściganym z urzędu dowiedziały się w związku ze swoją działalnością. Instytucje te muszą niezwłocznie zawiadomić prokuratora lub Policję, a także podjąć niezbędne czynności chroniące ślady i dowody przestępstwa do czasu przybycia właściwego organu albo wydania przez niego zarządzenia. Z kolei § 3 nakazuje Policji niezwłocznie przekazać prokuratorowi zawiadomienie lub własne dane o przestępstwie, gdy w danej sprawie prowadzenie śledztwa przez prokuratora jest obowiązkowe.
Kiedy przepis ma zastosowanie
Art. 304 KPK ma zastosowanie wtedy, gdy informacja dotyczy przestępstwa ściganego z urzędu. W przypadku osoby prywatnej § 1 mówi o społecznym obowiązku zawiadomienia, a więc opisuje obowiązek skierowany do każdego, kto powziął wiadomość o takim czynie. Szczególna regulacja dotyczy instytucji państwowych i samorządowych, jeżeli wiadomość o przestępstwie uzyskały w związku ze swoją działalnością. W ich przypadku przepis wymaga działania niezwłocznego oraz zabezpieczenia śladów i dowodów przed ich zatarciem. Obowiązek podejmowania takich czynności trwa tylko do przybycia organu powołanego do ścigania przestępstw lub do czasu wydania przez ten organ stosownego zarządzenia. Przekazanie sprawy przez Policję prokuratorowi na podstawie § 3 dotyczy wyłącznie czynów, co do których ustawa przewiduje obowiązkowe prowadzenie śledztwa przez prokuratora.
Konkretny, codzienny przykład zastosowania
Pracownicy urzędu gminy mogą podczas wykonywania swoich obowiązków zauważyć dokumenty wskazujące na możliwość popełnienia przestępstwa ściganego z urzędu. Jeżeli urząd uzyskał tę informację w związku ze swoją działalnością, powinien niezwłocznie zawiadomić prokuratora albo Policję. Do czasu przybycia właściwego organu urząd powinien przedsięwziąć niezbędne czynności, aby nie doszło do zatarcia śladów lub dowodów, na przykład przez zachowanie dokumentów w stanie umożliwiającym ich przekazanie. Jeżeli następnie Policja zgromadzi materiał dotyczący czynu, w którym śledztwo musi prowadzić prokurator, powinna niezwłocznie przekazać prokuratorowi zawiadomienie lub własne dane wraz z zebranym materiałem.
Częste nieporozumienia lub błędy przy stosowaniu przepisu
Częstym błędem jest traktowanie obowiązku każdej osoby z § 1 jako identycznego z obowiązkiem instytucji państwowej lub samorządowej z § 2. Art. 304 KPK wyraźnie rozróżnia społeczny obowiązek zawiadomienia od obowiązku instytucji, która ma działać niezwłocznie i chronić ślady oraz dowody. Nie każda informacja o możliwym naruszeniu prawa mieści się w zakresie tego przepisu, ponieważ dotyczy on przestępstw ściganych z urzędu. Innym błędem jest uznanie, że instytucja powinna samodzielnie prowadzić czynności właściwe dla organów ścigania, podczas gdy przepis mówi o niezbędnych działaniach zapobiegających zatarciu śladów i dowodów do wskazanego momentu. Nie należy też pomijać § 3, który przewiduje obowiązek niezwłocznego przekazania materiału prokuratorowi w sprawach objętych obowiązkowym śledztwem prokuratorskim. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
