Art. 56.

Co stanowi przepis

Art. 56 KPK reguluje dwie odrębne sytuacje, w których sąd decyduje o udziale oskarżyciela posiłkowego w postępowaniu karnym. Zgodnie z § 1 sąd może ograniczyć liczbę oskarżycieli posiłkowych występujących w sprawie, jeżeli jest to konieczne dla zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania; wówczas orzeka, że kolejny oskarżyciel nie może brać udziału w postępowaniu, skoro bierze w nim już udział liczba osób określona przez sąd. Na takie postanowienie, zgodnie z § 1a, zażalenie nie przysługuje. Odrębną podstawę zawiera § 2: sąd orzeka, że oskarżyciel posiłkowy nie może brać udziału w postępowaniu, jeżeli stwierdzi, że nie jest on osobą uprawnioną albo że jego akt oskarżenia lub oświadczenie o przystąpieniu do postępowania zostało złożone po terminie. W tym drugim przypadku § 3 przewiduje zażalenie do innego równorzędnego składu tego samego sądu. Wreszcie § 4 daje osobie odsuniętej na podstawie § 1 możliwość przedstawienia sądowi na piśmie swojego stanowiska w terminie 7 dni od doręczenia postanowienia.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis znajduje zastosowanie w sprawach, w których do postępowania przystępuje więcej osób pokrzywdzonych działających jako oskarżyciele posiłkowi. Podstawą z § 1 jest wyłącznie względ organizacyjny - konieczność zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania, na przykład przy bardzo dużej liczbie pokrzywdzonych. Podstawa z § 2 ma inny charakter: dotyczy braku uprawnienia danej osoby do występowania w tej roli albo uchybienia terminowi na złożenie oświadczenia o przystąpieniu bądź aktu oskarżenia. Rozróżnienie tych podstaw jest istotne, ponieważ decyduje o tym, czy przysługuje zażalenie, czy jedynie prawo do pisemnego stanowiska.

Przykład

W sprawie dotyczącej oszustwa na szkodę kilkuset osób do postępowania zgłasza się bardzo wielu pokrzywdzonych chcących działać jako oskarżyciele posiłkowi. Sąd, oceniając, że prowadzenie rozprawy z tak liczną grupą stron uniemożliwiłoby sprawne procedowanie, ogranicza liczbę oskarżycieli posiłkowych i wydaje postanowienie, że kolejne zgłaszające się osoby nie mogą brać udziału w postępowaniu. Osoby te nie mogą złożyć zażalenia, ponieważ wyłącza je § 1a. Mogą jednak w ciągu 7 dni od doręczenia postanowienia przedstawić sądowi na piśmie swoje stanowisko w sprawie, korzystając z § 4.

Częste nieporozumienia

Najczęstszym błędem jest przyjmowanie, że każde postanowienie wydane na podstawie art. 56 KPK można zaskarżyć - tymczasem zażalenie przysługuje tylko przy rozstrzygnięciu z § 2 i to do innego równorzędnego składu tego samego sądu, a nie do sądu wyższej instancji. Drugim nieporozumieniem jest utożsamianie ograniczenia liczby oskarżycieli z utratą statusu pokrzywdzonego - przepis dotyczy udziału w roli strony, a nie samego faktu pokrzywdzenia. Mylone bywa również prawo z § 4 z środkiem zaskarżenia; pisemne stanowisko nie jest zażaleniem i nie prowadzi do kontroli instancyjnej. Warto też pamiętać o rygorze terminowym z § 2: spóźnione oświadczenie o przystąpieniu skutkuje orzeczeniem o niemożności udziału. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni konkretne okoliczności procesowe.