Art. 563.

Co stanowi przepis

Art. 563 KPK określa katalog okoliczności, którymi kieruje się sąd, gdy rozpoznaje prośbę o ułaskawienie. Ustawodawca wskazuje w szczególności: zachowanie się skazanego po wydaniu wyroku, rozmiary wykonanej już kary, stan zdrowia skazanego oraz jego warunki rodzinne, a także naprawienie szkody wyrządzonej przestępstwem. Przepis wyraźnie akcentuje, że przede wszystkim znaczenie mają szczególne wydarzenia, jakie nastąpiły po wydaniu wyroku. Użycie zwrotu "w szczególności" oznacza, że wyliczenie ma charakter przykładowy, a sąd może uwzględnić również inne istotne okoliczności. Istotą normy jest więc przesunięcie ciężaru oceny z tego, co działo się przed wyrokiem, na to, co zdarzyło się później.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Art. 563 KPK stosuje się na etapie sądowego rozpoznawania prośby o ułaskawienie, czyli w postępowaniu, które poprzedza przekazanie sprawy dalej w trybie ułaskawieniowym. Przesłanką jego zastosowania jest istnienie prawomocnego wyroku skazującego oraz złożenie prośby o ułaskawienie przez uprawniony podmiot. Sąd nie bada wówczas ponownie winy ani prawidłowości ustaleń faktycznych zawartych w wyroku, lecz ocenia okoliczności aktualne, powstałe po jego wydaniu. Ocena ma charakter całościowy: żadna z wymienionych okoliczności nie przesądza sama przez się o wyniku, choć przepis szczególną wagę przypisuje nowym, wyjątkowym wydarzeniom. Sąd wydaje opinię, kierując się względami humanitarnymi i słusznościowymi, a nie wyłącznie formalnymi.

Przykład

Osoba skazana na karę pozbawienia wolności odbyła znaczną część kary, w zakładzie karnym pracowała i nie była karana dyscyplinarnie, a ponadto spłaciła zasądzone na rzecz pokrzywdzonego odszkodowanie. Po wydaniu wyroku jej małżonek uległ poważnemu wypadkowi i stał się osobą wymagającą stałej opieki, a pod opieką skazanego pozostaje dwoje małoletnich dzieci. Skazany składa prośbę o ułaskawienie, powołując się na te okoliczności oraz na własne pogarszające się zdrowie. Sąd, rozpoznając prośbę na podstawie art. 563 KPK, rozważy łącznie zachowanie skazanego po wyroku, rozmiar wykonanej kary, naprawienie szkody, sytuację rodzinną i zdrowotną oraz to, czy wypadek małżonka stanowi szczególne wydarzenie po wydaniu wyroku.

Częste nieporozumienia

Najczęstszym błędem jest traktowanie prośby o ułaskawienie jako kolejnego środka odwoławczego i powoływanie w niej argumentów kwestionujących winę lub ocenę dowodów - art. 563 KPK do takiej oceny nie upoważnia. Drugim nieporozumieniem jest przekonanie, że spełnienie któregokolwiek z wymienionych kryteriów, na przykład zły stan zdrowia, automatycznie prowadzi do ułaskawienia; sąd formułuje jedynie opinię, a decyzja o ułaskawieniu należy do Prezydenta RP. Mylne jest także założenie, że wyliczenie z przepisu jest zamknięte - można powoływać również inne istotne okoliczności powstałe po wyroku. Wreszcie sama długość odbytej kary nie stanowi samodzielnej podstawy pozytywnej opinii, skoro przepis nakazuje przede wszystkim uwzględniać szczególne wydarzenia późniejsze niż wyrok. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni, jakie okoliczności realnie warto wykazać.