Art. 616.

Co stanowi przepis

Art. 616 KPK definiuje pojęcie kosztów procesu karnego, dzieląc je na dwie zasadnicze kategorie wskazane w paragrafie 1. Pierwszą z nich są koszty sądowe, a drugą uzasadnione wydatki stron, w tym w szczególności wydatki związane z ustanowieniem w sprawie jednego obrońcy lub pełnomocnika. Paragraf 2 doprecyzowuje, z czego składają się koszty sądowe - są to opłaty oraz wydatki, które Skarb Państwa poniósł od chwili wszczęcia postępowania. Przepis ma charakter definicyjny i porządkujący, ponieważ nie rozstrzyga samodzielnie, kto ma te koszty ponieść, lecz jedynie precyzuje, co się na nie składa. Dzięki temu dalsze przepisy Kodeksu postępowania karnego, dotyczące rozliczania i zasądzania kosztów, mogą odwoływać się do jednolitej terminologii ustalonej właśnie w art. 616.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Definicja z art. 616 KPK znajduje zastosowanie na każdym etapie postępowania karnego, w którym pojawia się konieczność ustalenia, jakie wydatki wchodzą w skład kosztów procesu. Ma to znaczenie zwłaszcza przy końcowym rozliczeniu sprawy, gdy sąd w wyroku lub postanowieniu orzeka, kto i w jakim zakresie ponosi koszty postępowania. Przepis stosuje się zarówno w sprawach z oskarżenia publicznego, jak i prywatnego, a także w postępowaniach przygotowawczym i sądowym, ponieważ wydatki Skarbu Państwa liczą się już od chwili wszczęcia postępowania. Dotyczy to na przykład kosztów opinii biegłych, badań, doręczeń czy innych czynności procesowych finansowanych przez Skarb Państwa, a także wydatków ponoszonych bezpośrednio przez strony, w tym honorarium obrońcy lub pełnomocnika. Art. 616 stanowi punkt wyjścia dla przepisów szczegółowych, które określają zasady zwrotu i podziału tych kosztów między uczestników postępowania.

Przykład z życia

Wyobraźmy sobie osobę oskarżoną o przestępstwo, która w toku procesu decyduje się skorzystać z pomocy adwokata jako obrońcy z wyboru. W sprawie zostaje również powołany biegły, którego wynagrodzenie pokrywa tymczasowo Skarb Państwa. Wydatek na opinię biegłego stanowi koszt sądowy w rozumieniu art. 616 § 2 KPK, natomiast honorarium adwokata jest uzasadnionym wydatkiem strony, o którym mowa w art. 616 § 1 pkt 2. Jeżeli po zakończeniu procesu oskarżony zostanie uniewinniony, obie te kategorie kosztów będą brane pod uwagę przy ustalaniu, czy i w jakim zakresie przysługuje mu zwrot poniesionych wydatków, w tym kosztów obrony.

Częste nieporozumienia

Wielu czytelników utożsamia koszty sądowe z całością kosztów procesu, tymczasem art. 616 wyraźnie wskazuje, że koszty sądowe są tylko jednym z dwóch elementów kosztów procesu, obok uzasadnionych wydatków stron. Częstym błędem jest też przekonanie, że można rozliczyć wydatki na dowolną liczbę obrońców lub pełnomocników - przepis mówi jedynie o wydatku z tytułu ustanowienia jednego obrońcy lub pełnomocnika jako kosztu uzasadnionym. Niektórzy mylnie zakładają, że koszty sądowe naliczane są dopiero od momentu skierowania sprawy do sądu, podczas gdy przepis jasno wskazuje, że liczą się one już od chwili wszczęcia postępowania, a więc często jeszcze na etapie postępowania przygotowawczego. Warto pamiętać, że sam art. 616 KPK nie odpowiada na pytanie, kto ostatecznie poniesie te koszty - kwestię tę regulują odrębne przepisy Kodeksu postępowania karnego dotyczące zasądzania i zwrotu kosztów procesu. W razie wątpliwości co do rozliczenia kosztów w konkretnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem.