Art. 672a.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 672a Kodeksu postępowania karnego ma obecnie status jednostki uchylonej, na co wprost wskazuje oznaczenie „(uchylony)” w tekście ustawy. Oznacza to, że przepis został usunięty z porządku prawnego przez późniejszą nowelizację i nie zawiera już żadnej normy, którą organ procesowy mógłby stosować. W tekście jednolitym ustawy pozostawia się jednak samo oznaczenie artykułu wraz z adnotacją o uchyleniu, aby nie zaburzać dotychczasowej numeracji kolejnych przepisów. Dzięki temu odwołania do sąsiednich artykułów, zawarte w innych ustawach i w orzecznictwie, zachowują czytelność. Sama obecność numeru w kodeksie nie świadczy więc o tym, że przepis nadal wiąże.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Uchylony art. 672a KPK nie znajduje zastosowania do czynności podejmowanych po dniu wejścia w życie nowelizacji, która go usunęła. Powoływanie go jako podstawy prawnej wniosku, postanowienia czy zarzutu odwoławczego jest błędem, ponieważ w chwili orzekania norma ta już nie istnieje. Znaczenie historyczne przepisu może się jednak ujawnić przy ocenie czynności dokonanych w okresie jego obowiązywania, jeżeli przepisy przejściowe nakazują stosowanie prawa dawnego. W postępowaniu karnym zasadą jest stosowanie ustawy procesowej obowiązującej w czasie dokonywania czynności, o ile przepisy nowelizujące nie stanowią inaczej. Dlatego przy sprawach wieloletnich trzeba każdorazowo sięgnąć do przepisów przejściowych konkretnej ustawy zmieniającej.

Przykład

Obrońca przygotowuje apelację w sprawie, w której część czynności wykonano jeszcze przed nowelizacją, i w starszym komentarzu znajduje odwołanie do art. 672a KPK. Po sprawdzeniu aktualnego tekstu ustawy okazuje się, że przy tym artykule widnieje wyłącznie adnotacja o uchyleniu, a treść normy została przeniesiona lub całkowicie zniesiona. Obrońca ustala datę wejścia w życie nowelizacji oraz treść jej przepisów przejściowych, aby ocenić, jakie regulacje obowiązywały w dniu dokonania spornej czynności. Na tej podstawie konstruuje zarzut w oparciu o przepis rzeczywiście obowiązujący, a do art. 672a KPK odwołuje się co najwyżej jako do kontekstu historycznego.

Częste nieporozumienia

Najczęstszym błędem jest traktowanie oznaczenia „(uchylony)” jako luki redakcyjnej albo omyłki wydawcy, podczas gdy jest to informacja o świadomej decyzji ustawodawcy. Drugim powtarzającym się problemem jest korzystanie z nieaktualnych wydań kodeksu lub starych wzorów pism, w których uchylona jednostka wciąż figuruje z pełną treścią. Mylące bywa również założenie, że uchylenie przepisu automatycznie unieważnia czynności dokonane wcześniej na jego podstawie - co do zasady czynności te pozostają skuteczne. Nie jest też trafne przekonanie, że skoro numer artykułu pozostał w ustawie, można go powołać „pomocniczo”; podstawą rozstrzygnięcia może być wyłącznie przepis obowiązujący. Warto zawsze weryfikować stan prawny w aktualnym tekście jednolitym wraz z odnośnikami o zmianach.

W sprawie indywidualnej, zwłaszcza gdy w grę wchodzi ocena czynności dokonanych na gruncie poprzedniego stanu prawnego, warto skonsultować się z prawnikiem.