I PKN 325/99

Postanowienie z dnia 15 października 1999 r. I PKN 325/99 Jeżeli sąd pierwszej instancji nie oddalił żadnego ze zgłoszonych rosz- czeń o przywrócenie do pracy ewentualnie o nakazanie dopuszczenia do pracy i wydał wyrok ustalający istnienie stosunku pracy, a następnie, przy braku wniosku powoda o uzupełnienie wyroku, w uwzględnieniu apelacji pozwanego pracodawcy, sąd drugiej instancji zasądził odszkodowanie w związku z wadli- wym rozwiązaniem stosunku pracy, to kasacja powoda zmierzająca do uzyska- nia orzeczenia przywracającego do pracy jest niedopuszczalna jako złożona od nieistniejącego orzeczenia. Przewodniczący: SSN Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN: Józef Iwulski (sprawozdawca), Zbigniew Myszka. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 15 października 1999 r. sprawy z po- wództwa Kazimierza M. przeciwko Lasom Państwowym Nadleśnictwu G. o przywró- cenie do pracy, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu z dnia 3 grudnia 1998 r. [...] p o s t a n o w i ł: o d r z u c i ć kasację. U z a s a d n i e n i e Wyrokiem z dnia 28 listopada 1996 r., Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Koninie oddalił powództwo Kazimierza M. przeciwko Lasom Państwowym-Nadleśnictwu G. o przywrócenie do pracy ewentualnie o nakazanie dopuszczenia do pracy. Sąd Rejo- nowy ustalił, że powód był zatrudniony na stanowisku leśniczego Leśnictwa B.K. W dniu 25 kwietnia 1995 r. został odwołany z tego stanowiska. Jego powództwo o przywrócenie do pracy prawomocnie oddalono. Okres wypowiedzenia, z którym rów- noznaczne było odwołanie ze stanowiska, rozpoczął się 1 lutego 1996 r. i zakończył 2 30 kwietnia 1996 r. Po tej dacie powód chciał podjąć pracę na stanowisku podleśni- czego. Strona pozwana jednak nie dopuściła go do tej pracy. Strona pozwana uwa- żała, że stosunek pracy z powodem rozwiązał się w wyniku odwołania. Pismo odwo- łujące zawierało wprawdzie propozycję zatrudnienia na stanowisku podleśniczego, jednak powód odmówił jej przyjęcia. Według Sądu Rejonowego, po upływie okresu wypowiedzenia nie został z powodem nawiązany nowy stosunek pracy. Z faktu za- proponowania powodowi nowych warunków pracy w odwołaniu nie można wywodzić żadnych skutków prawnych, gdyż wypowiedzenie warunków pracy i płacy pracowni- kowi zatrudnionemu na podstawie powołania było niedopuszczalne. Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu wyrokiem z dnia 21 lutego 1997 r. oddalił apelację powoda. Sąd drugiej instancji podzielił pog- ląd, że wypowiedzenie zmieniające względem pracownika zatrudnionego na podsta- wie powołania było niedopuszczalne. Nadto podkreślił, że powód nie przyjął zapro- ponowanych mu warunków, co wynika z protokołu rozprawy przed Sądem Rejono- wym w Koninie z dnia 28 listopada 1996 r. W uwzględnieniu kasacji powoda od tego wyroku, Sąd Najwyższy uchylił wy- roki Sądów obu instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania (wyrok z dnia 1 października 1997 r., I PKN 297/97, OSNAPiUS 1998 r. nr 14, poz. 423). Sąd Najwyższy stwierdził, że kasacja była zasadna, gdyż słusznie podniosła zarzut naru- szenia art. 22 § 1 KP. Przepis ten dotyczy nawiązania stosunku pracy, co w związku z art. 11 KP wymaga zgodnego oświadczenia woli pracodawcy i pracownika. Oświadczenia woli stron w przedmiocie zawarcia umowy o pracę mogą być złożone w sposób dostatecznie ujawniający ich wolę (art. 60 KC w związku z art. 300 KP). W piśmie z dnia 25 sierpnia 1995 r. strona pozwana, odwołując powoda ze stanowiska, złożyła mu ofertę nawiązania umownego stosunku pracy, przy czym zaproponowała, że oferta ta może być przyjęta przez milczenie powoda w czasie do upływu połowy okresu wypowiedzenia. Strona pozwana wyraźnie bowiem stwierdziła, że jeżeli w tym czasie powód nie odmówi przyjęcia zaproponowanych warunków, to będzie to równoznaczne z ich przyjęciem, a więc z zawarciem umowy o pracę. Sąd Najwyższy uznał, że po nowelizacji art. 71 KP, dokonanej ustawą z dnia 7 kwietnia 1989 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 20, poz. 107) nie było żadnych przeszkód, aby po upływie okresu wypowiedzenia, z którym było równoznaczne odwołanie ze stanowiska (art. 70 § 2 KP), strony zawarły umowę o pracę na uzgodnionych warunkach pracy i płacy. 3 Po przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania, Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Koninie wyrokiem z dnia 17 kwietnia 1998 r. [...] ustalił, iż strony łączy sto- sunek pracy, który został nawiązany w dniu 1 sierpnia 1995 r., zgodnie z którym po- wód zatrudniony jest na stanowisku podleśniczego w Leśnictwie G. Sąd pierwszej instancji ustalił, że powód był zatrudniony w Nadleśnictwie G. od 16 sierpnia 1968 r., najpierw jako praktykant i podleśniczy, a następnie jako leśniczy. Dnia 1 grudnia 1992 r. został powołany na stanowisko leśniczego Leśnictwa B.K. w Nadleśnictwie G., z którego został odwołany pismem z dnia 24 kwietnia 1995 r., przy czym okres wypowiedzenia ustalono od 1 maja 1995 r. do 31 lipca 1995 r. Z uwagi na zwolnienie lekarskie powoda okres ten rozpoczął bieg 1 lutego 1996 r., a zakończył się 30 kwietnia 1996 r. Powód przebywał na urlopie do końca lutego 1996 r. Pozwany, pis- mem z dnia 14 kwietnia 1996 r., poinformował powoda, że stosunek pracy ulegnie rozwiązaniu z dniem 30 kwietnia 1996 r., bowiem powód w toku postępowania sądo- wego odrzucił ugodowe propozycje pozwanego. W okresie od 1 maja 1996 r. do 5 stycznia 1997 r. powód przebywał na zwolnieniu lekarskim, a następnie otrzymał za- siłek rehabilitacyjny. Ma przyznaną rentę inwalidzką III grupy na okres od 1 lipca 1997 r. do lutego 2000 r. Według opinii biegłych lekarzy, można przypuszczać, że powód po intensywnym leczeniu odzyska pełną zdolność do zarobkowania w cha- rakterze leśniczego. W oparciu o tak ustalony stan faktyczny Sąd Rejonowy uznał, że wobec braku odmowy przyjęcia nowych warunków pracy i płacy, zgodnie z pismem z 24 kwietnia 1995 r. został nawiązany z powodem w dniu 1 maja 1996 r. stosunek pracy na stanowisku podleśniczego w Leśnictwie G. Apelację od wyroku wniosła wyłącznie strona pozwana, zarzucając naruszenie art. 45 ust. 2 pkt 5-8 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach (Dz.U. Nr 101, poz. 444 ze zm.) oraz art. 8 i 11 KP przez pominięcie ustawowych wymagań przy zatrud- nianiu na stanowiskach Służby Leśnej, uniemożliwiających zatrudnienie powoda jako podleśniczego w Leśnictwie G., gdyż nie odpowiada warunkom ustawowym dla pra- cowników Służby Leśnej. Strona pozwana zarzuciła nadto, że ustalenie przez Sąd Pracy nawiązania stosunku pracy na stanowisku podleśniczego spowoduje obowią- zek zatrudnienia powoda po przerwie w pracy trwającej trzy i pół roku, przy braku możliwości zapewnienia bezpiecznych warunków pracy i przy braku zaufania ze strony pozwanego do niego, spowodowanego wcześniejszym, nienależytym wyko- nywaniem obowiązków pracowniczych i "stwierdzoną sądownie przestępczą działal- nością powoda na szkodę Nadleśnictwa". 4 Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu wyrokiem z dnia 3 grudnia 1998 r. [...] zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji w całości, w ten sposób, że zasądził na rzecz powoda od strony pozwanej kwotę 4 994,04 zł tytułem odszkodowania za bezzasadne rozwiązanie umowy o pracę. Sąd drugiej instancji uznał, że apelacja strony pozwanej jest zasadna w części, w której zarzuca, że przy- wracanie powoda do pracy jest niecelowe. Sąd Wojewódzki ocenił, że z dniem 1 sierpnia 1995 r. nastąpiło nawiązanie między stronami nowego stosunku pracy. Nas- tępnie umowa o pracę została rozwiązana w trybie natychmiastowym, jednak bez zachowania przewidzianej prawem procedury rozwiązywania umów w tym trybie. Powodowi przysługiwały więc roszczenia z art. 56 KP. Sąd Wojewódzki zasądził na rzecz powoda, w myśl art. 56 § 2 w związku z art. 45 § 2 KP odszkodowanie, po- dzielając w tym zakresie stanowisko apelującego, iż wobec orzeczonego wcześniej wobec powoda prawomocnego wyroku karnego skazującego i utraty zaufania, a także z uwagi na stan jego zdrowia, przywrócenie do pracy byłoby niecelowe. Kasację od tego wyroku wniósł powód, zaskarżając go w całości. Powód za- rzucił naruszenie art. 52 § 1 KP przez jego błędne zastosowanie i wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasad- nieniu kasacji powód wywiódł, że błędne jest stanowisko Sądu drugiej instancji, iż stosunek pracy został rozwiązany z dniem 30 kwietnia 1996 r. na podstawie art. 52 § 1 KP, czego dowodem jest pismo strony pozwanej z dnia 12 kwietnia 1996 r. Nie- prawidłowy jest także pogląd Sądu, że przywrócenie powoda do pracy jest niecelowe i dlatego należy poprzestać na odszkodowaniu. Zdaniem powoda, w procesie nie chodziło o przywrócenie go do pracy, ale o dopuszczenie go do pracy. Strona poz- wana bowiem w ogóle nie rozwiązała stosunku pracy. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Żądanie pozwu, podtrzymywane w toku postępowania przed Sądem pierwszej instancji, zostało sformułowane jako ewentualne i zmierzało do przywrócenia do pracy ewentualnie o nakazanie dopuszczenia do pracy. Było to sformułowanie pra- widłowe, gdyż w stanie faktycznym sprawy można było uznać, że stosunek pracy został rozwiązany (tak jak uczynił to Sąd drugiej instancji) i wówczas właściwe było żądanie przywrócenia do pracy lub uznać, że w ogóle nie doszło do rozwiązania sto- sunku pracy (tak jak Sąd pierwszej instancji) i wówczas adekwatne było żądanie na- 5 kazania dopuszczenia do pracy. Zauważyć należy, że roszczenia te wzajemnie się wykluczały w tym znaczeniu, że w zależności od ocen prawnych zasadne mogło być tylko jedno z nich. Sąd pierwszej instancji w zależności od oceny prawnej powinien orzec o jednym z tych roszczeń, przy czym jeżeli uznawał za zasadne roszczenie ewentualne, to powinien oddalić zgłoszone jako pierwsze roszczenie o przywrócenie do pracy. Tymczasem Sąd Rejonowy orzekł w ogóle poza żądaniem pozwu. Wydał bowiem wyrok ustalający i nie oddalił powództwa w żadnym zakresie. Wyrok Sądu pierwszej instancji nie zawiera więc rozstrzygnięcia ani o żądaniu przywrócenia do pracy, ani o żądaniu nakazania dopuszczenia do pracy. Powód nie wniósł o uzupeł- nienie wyroku, mimo że nie zawierał on rozstrzygnięcia o żadnym ze zgłoszonych roszczeń (art. 351 § 1 KPC). Tym samym zgłoszone przez powoda roszczenia przes- tały być przedmiotem rozpoznania w postępowaniu apelacyjnym, gdyż wyrok Sądu pierwszej instancji w jego pozytywnym rozstrzygnięciu o ustaleniu istnienia stosunku pracy zaskarżyła wyłącznie strona pozwana. Przedmiotem postępowania przed Są- dem drugiej instancji nie było więc już ani roszczenie o przywrócenie do pracy, ani roszczenie o nakazanie dopuszczenia do pracy. Sąd drugiej instancji przyjął odmien- ną koncepcję prawną niż Sąd pierwszej instancji, a mianowicie uznał, że doszło do rozwiązania stosunku pracy z naruszeniem stosownych przepisów. Uznał jednak, że przywracanie powoda do pracy było niecelowe i zasądził odszkodowanie na podsta- wie art. 56 § 2 w związku z art. 45 § 2 KP. Zasądzenie tego odszkodowania nie było już jednak alternatywne względem roszczenia o przywrócenie do pracy, gdyż to roszczenie nie mogło już być przedmiotem rozpoznania (nie orzekł o nim Sąd pierw- szej instancji, a powód nie wniósł o uzupełnienie wyroku). Wyrok Sądu drugiej ins- tancji nie oddala apelacji strony pozwanej w pozostałym zakresie, a przede wszyst- kim nie można uznać, aby zawierał rozstrzygnięcie o pierwotnie zgłoszonych rosz- czeniach o przywrócenie do pracy czy nakazanie dopuszczenia do pracy. W uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 25 lutego 1999 r., III ZP 34/98 (Prawo Pracy 1999 r. nr 6, s. 35) Sąd Najwyższy stwierdził, że dopuszczalna jest apelacja powoda od wy- roku, w którym sąd pierwszej instancji na podstawie art. 4771 § 2 KPC w związku z art. 8 KP i art. 56 KP zasądził odszkodowanie w miejsce żądanego przywrócenia do pracy i nie oddalił powództwa w żadnym zakresie. Sąd Najwyższy uznał w jej uza- sadnieniu, że w takiej sytuacji istnieje przedmiot zaskarżenia, gdyż zasądzenie odsz- kodowanie zawiera w sobie uznanie zgłoszonego roszczenia o przywrócenie do pracy za bezzasadne (oddalenie tego roszczenia). Analogicznie należałoby przyjąć w 6 przypadku, gdyby sąd drugiej instancji w uwzględnieniu apelacji pracodawcy zasądził odszkodowanie na rzecz pracownika, zmieniając w ten sposób wyrok sądu pierwszej instancji przywracający go do pracy. Dotyczyć to mogłoby zarówno zastosowania art. 4771 § 2 KPC w związku z art. 8 i 56 KP, jak i zastosowania art. 45 § 2 KP. Należy jednak zważyć, że w rozpoznawanej sprawie sytuacja taka nie występowała. W wyniku bowiem nierozpoznania przez Sąd pierwszej instancji żadnego z roszczeń powoda i braku wniosku o uzupełnienie wyroku, przestały być one przedmiotem rozpoznania Sądu drugiej instancji. Zasądzenie przez Sąd drugiej instancji odszkodowania nie było więc już alternatywne względem żądania przywrócenia do pracy, a nastąpiło niejako (pomijając prawidłowość takiego rozstrzygnięcia) w alter- natywie do ustalenia trwania stosunku pracy, co było wyłącznie przedmiotem rozs- trzygnięcia Sądu pierwszej instancji. W takiej sytuacji kasacja powoda zaskarża wyrok Sądu drugiej instancji w nieistniejącej części, gdyż nie zawiera on żadnego rozstrzygnięcia w zakresie oddalenia powództwa. Taka kasacja jest niedopuszczalna i dlatego z mocy art. 3938 § 1 KPC podle- gała odrzuceniu. ========================================