II SA/Rz 365/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Piotr Godlewski /spr./ Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk AWSA Maria Mikolik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 19 lipca 2022 r. sprawy ze skargi B. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w Rzeszowie z dnia 13 stycznia 2022 r. nr RZ-OSE.5112.9.2021.3 w przedmiocie nakazu inspektora pracy I. uchyla zaskarżoną decyzję i nakaz Inspektora Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w [...] z dnia 2 grudnia 2021 r. nr 130056-53-K022-Nk01/21 – obydwie w zakresie pkt. 3 nakazu Inspektora Pracy; II. w pozostałym zakresie skargę oddala; III. zarządza zwrot kwoty 200 zł /słownie: dwieście złotych/ z kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na rzecz B. Sp. z o.o. z siedzibą w W. tytułem nienależnie uiszczonego wpisu od skargi; IV. zasądza od Okręgowego Inspektora Pracy w Rzeszowie na rzecz strony skarżącej B. Sp. z o.o. z siedzibą w W. kwotę 497 zł /słownie: czterysta dziewięćdziesiąt siedem złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

II SA/RZ 365/22

U z a s a d n i e n i e

Przedmiotem skargi B sp. z o.o. z/s w W. (dalej: Spółka) jest decyzja Okręgowego Inspektora Pracy w Rzeszowie z 13 stycznia 2022 r. nr RZ-OSE.5112.9.2021.3 dotycząca wydania nakazu przez inspektora pracy.

Z akt administracyjnych sprawy i uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że 13 sierpnia 2021 r. Inspektor Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w Rzeszowie przeprowadził czynności kontrolne w Oddziale Spółki w [...] mające na celu ustalenie stanu faktycznego w zakresie objętym art. 21 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (dalej: u.P.I.P.). Kontrola dotyczyła m.in. działań pracodawcy związanych z wypadkami przy pracy w zakładzie i oceną sporządzonych w ostatnich czterech latach protokołów ustalających okoliczności i przyczyny wypadków. Jak ustalił Inspektor Pracy, kontrolowany podmiot zatrudnia pracowników w ramach stosunku pracy w liczbie 789 pracowników, a 21 osobom powierza wykonywanie pracy na swoją rzecz w ramach umów cywilnoprawnych. Dodatkowo na rzecz kontrolowanego podmiotu na jego terenie świadczy pracę również 173 pracowników tymczasowych z trzech agencji zatrudnienia. Jako pracodawca podlega zatem kontroli PIP w zakresie określonym w art. 13 pkt 1 u.P.I.P. Czynności kontrolne inspektor pracy prowadził w siedzibie podmiotu kontrolowanego, w miejscu lokalizacji zaplecza administracyjnego w Rzeszowie przy ul. [...] oraz w zakładzie produkcyjnym w miejscowości G.M. Ustalenia poczynione w toku prowadzonej kontroli inspektor pracy zawarł w protokole kontroli nr 130056-53-K022-Pt/21.

W następstwie kontroli Inspektor Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w [...]:

- decyzją z [...] grudnia 2021 r. nr [...] znak [...] zobowiązał Spółkę do uzyskania od zleceniobiorców wykonujących pracę w Oddziale w [...], tj. [...] potwierdzenia braku przeciwwskazań zdrowotnych do świadczenia usług objętych umową w formie orzeczenia lekarskiego (decyzji organ nadał rygor natychmiastowej wykonalności),

- decyzją z [...] grudnia 2021 r. nr [...] znak [...] zobowiązał Spółkę do zapewnienia realizacji zadań służby bezpieczeństwa i higieny pracy przez pracowników służby bhp zatrudnionych w Oddziale [...] firmy - w wymiarze czasu nie mniejszym niż dwa pełne etaty (termin realizacji decyzji organ określił na 31 stycznia 2022 r.).

Spółka (reprezentowana przez pełnomocnika - adwokata) złożyła odwołanie od obu w/w decyzji, wnosząc o ich uchylenie w całości, a w przypadku decyzji nr [...] również o wstrzymanie jej natychmiastowego wykonania.

W zakresie decyzji nr [...] Spółka zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez wydanie decyzji na podstawie prawnej, z której nie wynika nałożony obowiązek.

W zakresie decyzji nr [...] Spółka zarzuciła niewłaściwą ocenę stanu faktycznego opisanego w protokole z kontroli w zakresie wykonywania dodatkowych obowiązków, co w rezultacie wpłynęło na przyjęcie niewłaściwych wniosków pokontrolnych. Inspektor pracy błędnie przyjął, że pracownicy działu bhp, ppoż. i ochrony środowiska zostali obciążeni dodatkowymi obowiązkami, niezwiązanymi z zadaniami służby bhp. W Spółce zatrudniono starszego specjalistę ds. bhp, którego zakres obowiązków sprowadza się wyłącznie do realizacji zadań z zakresu służby bhp. Tym samym Spółka spełnia wymagania § 1 ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 września 1997 r. w sprawie służby bezpieczeństwa i higieny pracy (dalej: r.s.bhp).

Po rozpatrzeniu odwołania opisaną na wstępie decyzją z 13 stycznia 2022 r. Okręgowy Inspektor Pracy w Rzeszowie utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu wyjaśnił, że zgodnie z art. 304 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz.U. z 2020 r., poz. 1320, dalej: K.p.), pracodawca jest obowiązany zapewnić bezpieczne i higieniczne warunki pracy o jakich mowa w art. 207 § 2 K.p., także osobom fizycznym wykonującym pracę na innej podstawie niż stosunek pracy w zakładzie pracy lub w miejscu wyznaczonym przez pracodawcę, jak również osobom prowadzącym działalność gospodarczą na własny rachunek w zakładzie pracy lub w miejscu wyznaczonym przez pracodawcę. Ponadto, zgodnie z art. 304 § 3 K.p., obowiązki określone w art. 207 § 2 K.p. stosuje się odpowiednio do przedsiębiorców niebędących pracodawcami, organizujących pracę wykonywaną przez osoby fizyczne: na innej podstawie niż stosunek pracy; prowadzące na własny rachunek działalność gospodarczą. Przepisy bhp nie rozstrzygają w jaki sposób obowiązek ten powinien zostać zrealizowany, dając pracodawcy lub przedsiębiorcy bardzo szeroką swobodę. Szczególnie w zakresie zapisów art. 207 § 2 pkt 1, 3, 4 i 5 K.p., bez wiedzy na temat zdrowia i możliwości egzekwowania od osób świadczących pracę okazywania orzeczeń lekarskich w określonych warunkach pracy, spełnienie warunków bezpiecznej pracy wydaje się niemożliwe. Jeżeli rodzaj wykonywanej pracy oraz występujące przy niej zagrożenia związane z warunkami pracy (przykładowo: ryzyko wypadku przy pracy, występowanie czynników szkodliwych dla zdrowia lub uciążliwych) są tak znaczne, że wskazane jest, aby nawet do doraźnego wykonywania tych prac lub przebywania w tych warunkach były dopuszczane wyłącznie osoby fizyczne mające odpowiedni stan zdrowia i przeszkolenie w zakresie bhp, to pracodawca lub inny podmiot organizujący pracę może wymagać od osoby z którą zawiera umowę cywilnoprawną poddania się badaniu lekarskiemu lub szkoleniu w zakresie bhp. To samo może dotyczyć zapewnienia takiej osobie odzieży roboczej, środków ochrony indywidualnej itp. Wówczas osoba świadcząca pracę na podstawie art. 3041 K.p. ma obowiązek odbyć szkolenie i poddać się badaniom lekarskim zgodnie z art. 211 K.p. Nawet jeśli z treści zapisu art. 229 K.p. nie wynika bezpośrednia możliwość skierowania wykonawców umów cywilnoprawnych na badania lekarskie, a regulacje K.p. nie dają podstawy do wymagania odbycia przez wykonawców umów sformalizowanego instruktażu ogólnego w dziedzinie bhp, to pozostaje art. 3041 K.p. który nakłada na wykonawcę umowy obowiązki przewidziane w art. 211 K.p. w zakresie określonym przez podmiot organizujący pracę.

W rozpatrywanej sprawie Inspektor Pracy w zaskarżonej decyzji nie nakazał pracodawcy skierowania grupy stażystów - zleceniobiorców na badania lekarskie, lecz jedynie uzyskanie od nich orzeczeń potwierdzających brak przeciwwskazań do prac wykonywanych w zakładzie, wsparcia poszczególnych działów, które de facto nie różnią się od tych wykonywanych przez pracowników tych działów. Nie bez znaczenia w rozpatrzeniu sprawy odwołania ma fakt, iż zgodnie z zapisami protokołu kontroli pracodawca-zleceniodawca w sporządzonych umowach zlecenia dla całej grupy osób objętych nakazem przewidział realizację obowiązku wynikającego z art. 211 pkt 5 K.p. poprzez zawarcie zapisu, że zleceniobiorca zobowiązany jest przed przystąpieniem do świadczenia usług objętych umową wykonać niezbędne badania lekarskie. Zatem sam pracodawca, w zapisach umów zlecenia wskazał zobowiązanie przedstawienia orzeczeń lekarskich potwierdzających brak przeciwwskazań zdrowotnych do świadczenia pracy przez zleceniobiorców, a w odwołaniu taki obowiązek kwestionuje. Zleceniodawca nie ma obowiązku pokrycia kosztów badań zatrudnianych zleceniobiorców. Obowiązki z zakresu bhp, w tym kwestia przeprowadzania badań lekarskich oraz pokrycia ich kosztów, powinny być określone w umowie zlecenia.

Organ odwoławczy nie zgodził się z argumentacją Spółki opartą o pismo znak GNP/426/4560-364/07/PE Departamentu Prawnego Głównego Inspektoratu Pracy, iż "decyzja dotycząca badań będzie należeć w każdym przypadku do zleceniodawcy". Nie może to być arbitralna decyzja zleceniodawcy. Już sama przytoczona przez skarżącego treść, a w zasadzie wnioski z pisma potwierdzają, iż powinna ona być poparta analizą warunków wykonywania pracy i występujących zagrożeń, a organy Inspekcji Pracy mają w swojej właściwości również kontrolę i nadzór spełnienia obowiązków zapewnienia i przestrzegania przepisów i zasad bhp leżących po stronie przedsiębiorców i wykonujących pracę na podstawie umów cywilnych.

Wg Okręgowego Inspektora Pracy, nie sposób zgodzić się również z argumentami Spółki dotyczącymi decyzji nr 5, tj. dokonania przez Inspektora Pracy niewłaściwej oceny stanu faktycznego w zakresie wykonywania obowiązków przez pracowników komórki bhp, co w rezultacie wpłynęło na przyjęcie niewłaściwych wniosków pokontrolnych i wydanie decyzji.

Jak ustalono podczas kontroli, pracownicami komórki są pracownice: K.L. - kierownik komórki bhp, ppoż. i ochrony środowiska, B.S. - starszy specjalista ds. bhp oraz A.W. - starszy specjalista ds. ochrony środowiska i bhp. Już same stanowiska pełnione przez dwie pracownice wskazują, iż w zakresie wykonywania obowiązków służby bhp może wykonywać je wyłącznie jedna osoba – B.S. Pozostałe osoby i zajmowane przez nie stanowiska nie spełniają wymogów § 4 ust. 1 r.s.bhp. W zapisach protokołu zamieszczono opis kwalifikacji poszczególnych pracownic oraz zapis o braku dokumentu potwierdzającego kwalifikacje do wykonywania zadań pracownika służby bhp w stosunku do A.W. (zarówno wykształcenia, jak i szkolenia w zakresie bhp, tj. niespełnienia wymogu art. 23711 § 2 K.p.). W dalszej części protokołu zamieszczono zapisy dotyczące wykonywanych licznych dodatkowych czynności pracownic komórki spełniających wymagania kwalifikacyjne. Zgodnie z wymaganiami przepisu art. 23711 § 1 K.p., pracodawca zatrudniający więcej niż 100 pracowników zobowiązany jest do utworzenia służby bhp pełniącej funkcje doradcze i kontrolne w zakresie bhp, natomiast pracodawca zatrudniający do 100 pracowników może powierzyć wykonywanie zadań służby bhp pracownikowi zatrudnionemu przy innej pracy. Obecny stan zatrudnienia w Oddziale Spółki (789 pracowników własnych + 173 tymczasowych) zobowiązuje ją do utworzenia takiej służby. Obowiązek powołania służby bhp oznaczać powinien dla pracodawcy, że swoje obowiązki w zakresie zapewnienia bhp w zakładzie powinien realizować w sposób bardziej profesjonalny i staranny, a także stały. Szczegółowa problematyka funkcjonowania służby bhp nie jest uregulowana w K.p., który normuje jedynie podstawowe kwestie w tym zakresie. Przepisy o charakterze kompleksowym dotyczące szczegółowych zasad organizacji, działania, uprawnień i kwalifikacji służby bhp określa r.s.bhp wydane w delegacji art. 23711 § 5 K.p. Zgodnie z § 1 ust. 4 r.s.bhp, pracodawca zatrudniający ponad 600 pracowników zatrudnia w pełnym wymiarze czasu pracy co najmniej jednego pracownika służby bhp na każdych 600 pracowników. Zatem służba bhp ma formę wyodrębnionej komórki organizacyjnej - jednoosobowej lub wieloosobowej, przy czym zgodnie z ust. 2 ww. rozporządzenia, liczbę pracowników służby bhp ustala pracodawca biorąc pod uwagę stan zatrudnienia oraz występujące w zakładzie warunki pracy i związane z nimi zagrożenia zawodowe, a także uciążliwości pracy spełniając wymagania rozporządzenia. Uwzględniając zatem wymagania przepisów oraz stan zatrudnienia Spółki, jest ona zobligowana do utworzenia służby bhp poprzez zatrudnienie co najmniej jednego pracownika w pełnym wymiarze czasu pracy. Zgodnie z zapisem § 2 ust. 2 r.s.bhp, służba bhp nie może być obciążana innymi zadaniami niż wymienione w ust. 1, z wyjątkiem pracownika zatrudnionego przy innej pracy, o którym mowa w 23711 § 1 K.p. Pracownik posiadający wymagane kwalifikacje, zatrudniony na odpowiednim stanowisku, któremu powierza się inne zadania niezwiązane z działaniem służby bhp, co ustalono w toku kontroli, de facto nie spełnia wymogu zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy, rozumianego jako realizacja zadań służby bhp w całym wymiarze czasu pracy. Zdaniem Inspektora Pracy i organu odwoławczego, ma to przełożenie na stwierdzone podczas kontroli nieprawidłowości z zakresu bhp, ilości wypadków przy pracy oraz profilaktykę wypadkową z brakiem realizacji wniosków zespołów powypadkowych włącznie. W połączeniu z występującymi zagrożeniami zawodowymi wynikającymi z ilości osób zatrudnionych i wykonujących prace w Oddziale, wykonywaniem prac w dwóch lokalizacjach, występowaniem czynników szkodliwych na niektórych stanowiskach pracy, specyfiką produkcji z wykorzystaniem maszyn wtryskujących i wynikających z tego tytułu zagrożeń których aktywizacja doprowadziła do części analizowanych podczas kontroli wypadków przy pracy, było podstawą do skorzystania przez Inspektora Pracy z przysługującego w art. 23711 § 4 K.p. prawa do nakazania zwiększenia liczby pracowników służby wykonujących wyłącznie zadania tej służby do wymiaru nie mniejszego niż dwa pełne etaty. W rozpatrywanym przypadku realizacja decyzji nie wiąże się automatycznie z zatrudnieniem nowych dodatkowych osób. Można ją zrealizować również działaniami stricte organizacyjnymi, z zachowaniem wymogu zawartego w § 2 ust. 2 i 3 r.s.bhp.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Spółka zaskarżając w całości decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w Rzeszowie z 13 stycznia 2022 r., zarzuciła jej:

1. naruszenie art. 15 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (dalej: K.p.a.) w zw. z art. 12 u.P.I.P. poprzez ograniczenie postępowania wyłącznie do jednej instancji i brak ponownego rozpoznania sprawy w całości przez organ drugiej instancji, co powoduje, że zaskarżona decyzja jest obarczona wadą nieważności o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.,

2. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 304 w zw. z art. 207 § 2 K.p. poprzez ich błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, że w zakresie obowiązków realizowanych przez pracodawcę w ramach ochrony życia i zdrowia pracowników oraz zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy mieści się także kierowanie zleceniobiorców (osób świadczących usługi na podstawie stosunków cywilnoprawnych) na badania lekarskie, podczas gdy treść wspomnianych przepisów nie daje podstaw do tak rozszerzającej wykładni,

3. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 229 § 1 i 4 w zw. z art. 207 § 2 i art. 304 § 1 K.p. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na błędnym uznaniu, że na podstawie art. 304 § 1 K.p. skarżący jest zobowiązany doprowadzić do uzyskania od swoich zleceniobiorców orzeczeń lekarskich (w przedmiocie braku przeciwskazań zdrowotnych do świadczenia usług objętych umową) na podstawie art. 229 § 1 i 4 K.p., podczas gdy art. 229 § 1 i 4 K.p. znajduje zastosowanie w stosunku do osób będących w stosunku pracy, a nie w stosunku cywilnoprawnym (stosunku zlecenia),

4. naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj. art. 7, 77, 80 i 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 23711 § 4 K.p. w zw. z art. 12 u.P.I.P. poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego, polegającą na przyjęciu, że zostały stwierdzone zagrożenia zawodowe uzasadniające nakazanie przez właściwego inspektora pracy zapewnienia realizacji zadań służby bhp w wymiarze nie mniejszym niż 2 pełne etaty, podczas gdy w treści zaskarżonej decyzji nie wskazano jakie konkretnie zagrożenia zawodowe zostały stwierdzone oraz na jakich dowodach organ oparł się ustalając tę relewantną dla zastosowania art. 23711 § 4 K.p. okoliczność,

5. naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj. art. 7, 11, 80 i 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 12 u.P.I.P. poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę zgromadzonego materiału, sprowadzającą się do uznania, że utworzona przez skarżącego służba bhp nie funkcjonuje prawidłowo, podczas gdy w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym takie stanowisko nie znajduje uzasadnienia i nie zostało dostatecznie umotywowane w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji,

6. naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj. art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu pierwszej instancji, mimo że z uwagi na wskazane wyżej wady decyzja ta nie powinna zostać utrzymana w mocy, a tym samym istniały przesłanki do jej uchylenia i przekazania sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia.

W konsekwencji powyższego Spółka wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji jako wydanej z rażącej naruszeniem prawa, ewentualnie z ostrożności procesowej na wypadek braku stwierdzenia przez Sąd podstaw do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, o jej uchylenie w całości oraz zasądzenie na rzecz skarżącego od organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych, a także rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu Spółka podniosła, że dyspozycja art. 304 i 207 § 2 K.p. ma za zadanie doprowadzić do zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy także tym osobom, które nie pozostają w stosunku pracy w rozumieniu przepisów K.p. Przepis art. 304 K.p. jest jednym z przepisów konstytuujących wyjątek od reguły, zgodnie z którą przepisy K.p. regulują stosunki pomiędzy stronami stosunku pracy, a więc pomiędzy pracownikiem a pracodawcą. Dyspozycja tego przepisu doprowadza tym samym do "rozciągnięcia" obowiązków pracodawcy w zakresie bezpieczeństwa (które co do zasady - obowiązują go tylko względem jego pracowników) także na te osoby, z którymi wspomniany pracodawca pozostaje w stosunkach cywilnoprawnych (np. umowach zlecenia). Regulacja art. 304 § 1 K.p. wskazuje na konieczność realizacji warunków o których mowa w art. 207 § 2 K.p., nie wskazując przy tym na konieczność realizacji innych, określonych w K.p. przepisów z zakresu bhp (w szczególności nie odsyła do przepisów art. 229 § 1 i 4 K.p.).

Wykładnia literalna i celowościowa przepisu art. 207 § 2 K.p. prowadzi do wniosku, że celem tej regulacji jest doprowadzenie do zapewnienia przez pracodawcę bezpiecznych warunków pracy, a więc określenie zasad którymi pracodawca powinien się kierować organizując pracę swoich pracowników pod względem organizacyjnym, technicznym i strukturalnym. Niewątpliwie pojęcie kierowania pracowników zleceniodawców na badania znajduje się poza zakresem zapewniania /organizowania przez pracodawcę bezpiecznych warunków pracy.

Art. 299 § 1 i 4 K.p. nie ma zastosowania do osób pozostających z pracodawcą w cywilnoprawnym stosunku umowy zlecenia, przy czym przepis ten nie znajdzie zastosowania ani "wprost" ani na podstawie art. 304 § 1 K.p., co dostrzegł w uzasadnieniu decyzji organ II instancji wskazując, że dyspozycja art. 229 K.p. nie daje podstaw do skierowania wykonawców umów cywilnoprawnych na badania lekarskie.

W zakresie tej części zaskarżonej decyzji na mocy której utrzymano w mocy decyzję nr 5 nakazu Inspektora Pracy, skarżąca wskazała, że zgodnie z treścią art. 23711 § 4 K.p., właściwy inspektor pracy może nakazać utworzenie służby bhp albo zwiększenie liczby pracowników tej służby, jeżeli jest to uzasadnione stwierdzonymi zagrożeniami zawodowymi. W treści zaskarżonej decyzji, organ kilkukrotnie wspomina o rzekomych zagrożeniach zawodowych występujących w zakładzie pracy skarżącego, o ilości wypadków przy pracy, ale nie precyzuje o jakie dokładnie zagrożenia i ryzyka chodzi, do jakich wypadków o pracę się odnosi. Skarżąca podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko, zgodnie z którym liczebność funkcjonującej w niej służby bhp jest prawidłowa i wystarczająca.

Uzupełniająco do wskazanych powyżej zastrzeżeń zaznaczono, że dyspozycja art. 34 ust. 2 u.P.I.P. wskazując na niezbędne elementy treściowe decyzji wydawanej przez właściwego inspektora pracy, stanowi lex specialis od przepisu art. 107 k.p.a. i odnosi się jedynie do decyzji wydawanej przez właściwego inspektora pracy w wyniku dokonanej kontroli. W konsekwencji należy stwierdzić, że przepisy u.P.I.P. nie zawierają autonomicznej regulacji co do treści decyzji okręgowego inspektora pracy wydawanej na skutek wniesienia odwołania od decyzji właściwego inspektora pracy. Przez wzgląd na powyższe, w ocenie skarżącej, decyzja wydawana przez okręgowego inspektora pracy musi czynić zadość wymogom określonym w treści art. 107 k.p.a., a nie art. 34 ust. 2 u.P.I.P.

Zaskarżone niniejszą skargą rozstrzygnięcie nie czyni zadość tym wymogom, milcząc na temat procesu i wyników postępowania dowodowego, które w ocenie skarżącej, jak już wyżej wskazano, zostało przeprowadzone wadliwie i które nie zostało w zaskarżonej decyzji wyjaśnione w sposób korespondujący z wytycznymi określonymi w art. 107 § 3 K.p.a. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie pozwala na ustalenie, jakie konkretnie zagrożenia zostały przez organ stwierdzone, na podstawie jakich dowodów doszło do ich stwierdzenia, jakie dowody zostały przeprowadzone, na których dowodach się oparto, a waga i moc dowodowa których została zmarginalizowana. Ponadto dyspozycja art. 23711 § 4 K.p. wprost wskazuje jedynie na uprawnienie właściwego inspektora pracy do nakazania zwiększenia liczby pracowników tej służby albo utworzenia tej służby, a zatem literalna treść przepisu nie daje umocowania inspektorowi pracy do określania czasu pracy wspomnianej służby bhp.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie z przyczyn podanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: P.p.s.a.), wg którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Stosownie do art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia (jeżeli dotknięte są naruszeniem prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź innym naruszeniem przepisów postępowania jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy), do stwierdzenia ich nieważności lub ich wydania z naruszeniem prawa (jeżeli zachodzą przyczyny określone w K.p.a. lub innych przepisach).

Dokonana przez Sąd pod względem wskazanych wyżej kryteriów kontrola zaskarżonej decyzji OIP w Rzeszowie z 13 stycznia 2022 r. doprowadziła do uznania częściowej zasadności skargi. Zaznaczenia wymaga, że decyzją tą OIP w Rzeszowie utrzymał w mocy decyzje nr [...] i [...] nakazu Inspektora Pracy z [...] grudnia 2021 r. (pozostałe decyzje nr [...], [...] i [...] Inspektora Pracy zawarte w tym nakazie nie były objęte odwołaniem i nie dotyczy ich decyzja OIP z 13 stycznia 2022 r., a tym samym wniesiona skarga).

I. Na wstępie zaznaczenia wymaga, że Sąd w pełni podziela stanowisko organu wyrażone w zaskarżonej decyzji oraz korelującej z nią w tym zakresie decyzji nr [...] nakazu Inspektora Pracy z [...] grudnia 2021 r. co do zobowiązania Spółki do zapewnienia realizacji zadań służby bhp przez pracowników służby bhp zatrudnionych w Oddziale rzeszowskim firmy - w wymiarze czasu nie mniejszym niż 2 pełne etaty.

Zgodnie z § 1 ust. 4 r.s.bhp, pracodawca zatrudniający ponad 600 pracowników zatrudnia w pełnym wymiarze czasu pracy co najmniej jednego pracownika służby bhp na każdych 600 pracowników. Jak wykazała przeprowadzona kontrola, w przypadku skarżącej Spółki wymagania te formalnie są spełnione, jednak z 3 pracowników tej komórki organizacyjnej zadania związane z wykonywaniem obowiązków służby bhp na stałe pełni tylko jedna osoba, a pozostałe dwie w łączności z innymi obowiązkami.

Uwzględniając stan zatrudnienia w Spółce w zestawieniu z wykazanymi zagrożeniami zawodowymi wynikającymi z wykonywania prac w dwóch lokalizacjach, występowaniem czynników szkodliwych na niektórych stanowiskach pracy, specyfiką produkcji z wykorzystaniem specjalistycznych maszyn i wynikających z tego tytułu zagrożeń, a przede wszystkim zaistniałych dotychczas wypadków przy pracy i braku prawidłowej realizacji poleceń powypadkowych, jak też stwierdzonych w toku kontroli innych uchybień, Sąd w pełni podziela stanowisko organów Inspekcji Pracy co do potrzeby wzmocnienia obsady kadrowej służby bhp w Spółce o dodatkowego pracownika, który będąc skoncentrowany wyłącznie na działaniu w ramach tej służby, nie będzie obciążany dodatkowymi, niezwiązanymi z jej działaniem zadaniami.

W tej sytuacji zasadne było skorzystania przez Inspektora Pracy z przysługującego mu na mocy art. 23711 § 4 K.p. uprawnienia, wg którego właściwy inspektor pracy może nakazać utworzenie służby bhp, albo zwiększenie liczby pracowników tej służby, jeżeli jest to uzasadnione stwierdzonymi zagrożeniami zawodowymi.

II. Co do zasady Sąd podziela również stanowisko OIP wyrażone w zaskarżonej decyzji co do decyzji nr [...] nakazu Inspektora Pracy zobowiązującej skarżącą Spółkę do uzyskania od zleceniobiorców wykonujących pracę w Oddziale w [...] potwierdzenia braku przeciwwskazań zdrowotnych do świadczenia usług objętych umową w formie orzeczenia lekarskiego.

Zgodnie z art. 304 § 1 K.p., pracodawca jest obowiązany zapewnić bezpieczne i higieniczne warunki pracy, o jakich mowa w art. 207 § 2 K.p., także osobom fizycznym wykonującym pracę na innej podstawie niż stosunek pracy w zakładzie pracy lub w miejscu wyznaczonym przez pracodawcę, jak również osobom prowadzącym działalność gospodarczą na własny rachunek w zakładzie pracy lub w miejscu wyznaczonym przez pracodawcę.

Jeżeli bowiem rodzaj wykonywanej pracy oraz występujące przy niej zagrożenia związane z warunkami pracy są znaczne (a takie w Spółce niewątpliwie występują), wskazane jest, aby do wykonywania tych prac dopuszczane były wyłącznie osoby fizyczne mające odpowiedni stan zdrowia i odpowiednio przeszkolone w zakresie bhp. W takich warunkach pracodawca może i powinien wręcz wymagać od osoby z którą zawiera umowę cywilnoprawną odpowiednich badań lekarskich stwierdzających brak przeciwwskazań do wykonywania danej pracy oraz poddania się szkoleniu w zakresie bhp. Wówczas osoby wykonujące pracę na podstawie art. 304 § 1 K.p. mają obowiązek odbyć szkolenie umożliwiające im zgodnie z art. 211 K.p. przestrzeganie i zachowanie przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, a także poddać się niezbędnym badaniom lekarskim, nawet jeśli z treści zapisu art. 229 K.p. (odnoszącym się wyłącznie do badań pracowników) taka powinność bezpośrednio nie wynika.

Co warte podkreślenia i na co zwrócił uwagę OIP, w rozpatrywanej sprawie Inspektor Pracy wydaną decyzją nie nakazał pracodawcy skierowania zleceniobiorców na badania lekarskie, lecz jedynie uzyskanie od nich orzeczeń lekarskich potwierdzających brak przeciwwskazań zdrowotnych do świadczenia objętych umowami usług, które de facto nie różnią się od czynności wykonywanych przez zatrudnionych przez Spółkę pracowników. Nie oznacza to zatem, że to Spółkę powinny jednocześnie obciążać związane z tym koszty finansowe (kwestię tę powinna określać umowa zlecenia).

Rzecz jednak w tym, że nakładając na Spółkę powyższy obowiązek organy Inspekcji Pracy pominęły świadczących na jej rzecz pracę 173 pracowników tymczasowych, skierowanych przez agencje zatrudnienia.

W ocenie Sądu, skoro wykonują oni w Spółce analogiczne zadania jak zatrudnieni przez nią pracownicy i zleceniobiorcy, z punktu widzenia zasad bhp celowe było rozciągnięcie również na nich powyższego obowiązku, na co pozwala regulacja art. 304 § 3 K.p.; zgodnie z treścią tego przepisu, obowiązki określone w art. 207 § 2 K.p. stosuje się odpowiednio do przedsiębiorców niebędących pracodawcami, organizujących pracę wykonywaną przez osoby fizyczne: 1) na innej podstawie niż stosunek pracy, 2) prowadzące na własny rachunek działalność gospodarczą.

Mimo że zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 9 lipca 2003 r. o zatrudnianiu pracowników tymczasowych (Dz.U. z 2019 r., poz. 1563, dalej: u.z.p.t.), w przypadku pracowników tymczasowych podmiotem zatrudniających jest dla nich agencja pracy tymczasowej (która może także kierować osoby niebędące pracownikami takiej agencji do wykonywania pracy tymczasowej na podstawie umowy prawa cywilnego), kluczowa pozostaje treść art. 5 tej ustawy, w myśl której w zakresie nieuregulowanym odmiennie jej przepisami i przepisami odrębnymi, do agencji pracy tymczasowej, pracownika tymczasowego i pracodawcy użytkownika (tj. pracodawcy lub podmiotu niebędącego pracodawcą w rozumieniu K.p. wyznaczającemu pracownikowi skierowanemu przez agencję pracy tymczasowej zadania i kontrolujący ich wykonanie) stosuje się przepisy prawa pracy dotyczące odpowiednio pracodawcy i pracownika, z uwzględnieniem art. 6 /art. 6 w okolicznościach sprawy nie ma zastosowania/.

Istotna w tym względzie pozostaje zwłaszcza regulacja art. 9 ust. 2 pkt 2 u.z.p.t., zgodnie z którą pracodawca użytkownik informuje agencję pracy tymczasowej na piśmie o warunkach wykonywania pracy tymczasowej w zakresie dotyczącym bezpieczeństwa i higieny pracy, a także treść art. 14 tej ustawy, wg której pracodawca użytkownik wykonuje obowiązki i korzysta z praw przysługujących pracodawcy w zakresie niezbędnym do organizowania pracy z udziałem pracownika tymczasowego (ust. 1) oraz że pracodawca użytkownik jest obowiązany zapewnić pracownikowi tymczasowemu bezpieczne i higieniczne warunki pracy w miejscu wyznaczonym do wykonywania pracy tymczasowej (ust. 2 pkt 1).

Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że chociaż w przypadku pracowników tymczasowych podmiotem zatrudniających jest dla nich agencja pracy i to ją w pierwszej kolejności obciążają obowiązki związane z weryfikacją stanu zdrowia pracowników który powinien być adekwatny do zleconej pracy, nie oznacza to, że Spółka może bezwarunkowo takie osoby dopuścić do pracy bez weryfikacji posiadania przez nie stosownych orzeczeń lekarskich i przejścia przeszkolenia bhp. Z akt sprawy okoliczności te nie wynikają, co w sposób niedopuszczalny umknęło uwadze orzekających w sprawie organów Inspekcji Pracy.

Wobec braku zaistnienia wywodzonych z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. przez skarżącą Spółkę przesłanek do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji (związanych z jej wydaniem bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa) oraz braku uchybień wynikającej z art. 15 K.p.a. zasadzie dwuinstancyjności postępowania, w ramach sygnalizowanego wyżej rozstrzygania przez Sąd w granicach danej sprawy bez związania zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, uzasadniało to uchylenie zaskarżonej decyzji oraz nakazu Inspektora Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w [...] z dnia [...] grudnia 2021 r. w zakresie objętym pkt [...] nakazu Inspektora Pracy, o czym na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. orzeczono w pkt I sentencji wyroku.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają dla orzekających w sprawie organów OIP wprost z przedstawionych wyżej rozważań.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a., zasądzając tytułem ich zwrotu od organu na rzecz skarżącej Spółki kwotę 497 zł (obejmującą koszty zastępstwa procesowego oraz opłatę od pełnomocnictwa, tj. odpowiednio 480 i 17 zł).