II UKN 576/99

Wyrok z dnia 8 czerwca 2000 r. II UKN 576/99 Prawa do zasiłku (urlopu) wychowawczego nie tracą na podstawie § 22 ust. 2 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie urlo- pów i zasiłków wychowawczych (Dz.U. Nr 60, poz. 277 ze zm.) osoby nie będą- ce pracownikami, które w zakresie uprawnień do takiego zasiłku (urlopu) zos- tały zrównane z pracownikami w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 19 maja 1982 r. w sprawie rozszerzenia zakresu świadczeń dla osób wykonujących pracę na rzecz przedsiębiorstw upowszechniania prasy i książki Robotniczej Spółdzielni Wydawniczej "Prasa-Książka-Ruch" na podstawie umowy agencyj- nej (Dz.U. Nr 16, poz. 126). Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar, Sędziowie SN: Roman Kuczyński (spra- wozdawca), Maria Tyszel. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 2000 r. sprawy z wniosku „R.” Spółki Akcyjnej w W. - Oddziału w K. - Zespołu w C. przeciwko Zakładowi Ubez- pieczeń Społecznych-Oddziałowi w C. o zwrot zasiłków, na skutek kasacji organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 26 maja 1999 r. [...] 1. o d d a l i ł kasację, 2. zasądził od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w C. na rzecz „R.” S.A. w W. - Oddziału w K. - Zespołu w C. kwotę 500 zł (pięćset) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Wyrokiem z dnia 26 maja 1999 r. Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach zmienił wyrok Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubez- pieczeń Społecznych w Częstochowie i poprzedzającą go decyzję Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w C. w ten sposób, że zwolnił ”R.” S.A. Oddział w K. Ze- spół w C. z obowiązku zwrotu na rzecz organu rentowego kwoty 7.849,30 zł jako nie- 2 należnie wypłaconych świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Sąd drugiej instancji nie podzielił stanowiska organu rentowego i Sądu pierwszej instancji, iż zakład pracy nadpłacił zasiłki wychowawcze, wypłacając je osobom zatrudnionym na podstawie umów agencyjnych po wejściu w życie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie urlopów i zasiłków wychowawczych (Dz.U. Nr 60, poz. 277 ze zm.) i że po dacie 2 czerwca 1996 r. prawo do zasiłków wychowawczych zacho- wały tylko osoby będące pracownikami. Zdaniem Sądu drugiej instancji osoby wyko- nujące pracę na rzecz przedsiębiorstw upowszechniania prasy i książki RSW „P.-K.- R.” na podstawie umowy agencyjnej, które nabyły prawo do zasiłków wychowaw- czych przewidzianych przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. w sprawie urlopów wychowawczych (Dz.U. Nr 19, poz. 97 ze zm.) wskutek rozciągnięcia na nie tych przepisów przez § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 maja 1982 r. w sprawie rozszerzenia zakresu świadczeń dla osób wykonują- cych pracę na rzecz przedsiębiorstw upowszechniania prasy i książki Robotniczej Spółdzielni Wydawniczej „Prasa-Książka-Ruch” na podstawie umowy agencyjnej (Dz.U. Nr 16, poz. 126) zachowały te uprawnienia także pod rządem rozporządzenia z dnia 28 maja 1996 r. z mocy § 22 pkt 4 tego rozporządzenia, który stanowi, że pra- cownicy pobierający w dniu wejścia w życie rozporządzenia zasiłek wychowawczy ustalony na podstawie rozporządzenia z dnia 17 lipca 1981 r. zachowują prawo do tego zasiłku na dotychczasowych zasadach - do upływu okresu, przez który przys- ługuje im prawo do zasiłku. Kasacja organu rentowego zarzuca powyższemu wyrokowi naruszenie § 22 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. Sąd Najwyższy rozważył, co następuje: Kasacja jest nieuzasadniona i podlega oddaleniu. Organ rentowy opiera swoje stanowisko na gramatycznej wykładni przepisu § 22 ust. 2 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie urlo- pów i zasiłków wychowawczych, który to przepis stanowiący w ustępie 1, iż traci moc rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. w sprawie urlopów wycho- wawczych (jednolity tekst: Dz.U. z 1990 r. Nr 76, poz. 454 ze zm.) używa określenia „pracownik” (zachowujący według art. 2 pkt 1 prawo do korzystania z urlopu wycho- 3 wawczego do upływu okresu, na jaki został mu udzielony, o ile w dniu wejścia w ży- cie rozporządzenia korzystał z tego urlopu i stosujący się według art. 4 do pracowni- ków, którzy w takim dniu pobierali zasiłek wychowawczy). Stanowiska tego jednak nie można podzielić. Pod rządem bowiem rozporządzenia z dnia 17 lipca 1981 r. w sprawie urlopów wychowawczych ukazało się rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19 maja 1982 r. w sprawie rozszerzenia zakresu świadczeń dla osób wykonujących pracę na rzecz przedsiębiorstw upowszechniania prasy i książki Robotniczej Spół- dzielni Wydawniczej „P.-K.-R.” na podstawie umowy agencyjnej, wydane z upoważ- nienia art. 303 § 2 w związku z art. 186 § 2 KP oraz art. 38 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. o ubezpieczeniu społecznym osób wykonujących pracę na rzecz jed- nostek gospodarki uspołecznionej na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zle- cenia (Dz.U. Nr 45, poz. 232 ze zm.), które rozciągnęło przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 lipca 1981 r. w sprawie urlopów wychowawczych na osoby wykonujące pracę na rzecz RSW „P.-K.-R.” na podstawie umowy agencyjnej. Zau- ważyć przy tym należy, że rozciągnięcie to nastąpiło po wejściu w życie rozporzą- dzenia z 17 lipca 1981 r. (tj. od dnia 1 lipca 1981 r.), a uchylając poprzednio obowią- zujące rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 listopada 1975 r. w sprawie bez- płatnych urlopów dla matek pracujących opiekujących się małymi dziećmi (Dz.U. Nr 43, poz. 219) przewidziało w § 26 i 27, że od dnia wejścia w życie rozporządzenia jego przepisy stosuje się także do pracowników i innych osób korzystających dotąd z urlopów (zasiłków) wychowawczych – bez ograniczenia tego prawa do czasu wyko- rzystania okresu urlopowego (zasiłkowego). W zestawieniu z brzmieniem przepisu § 22 rozporządzenia z dnia 28 maja 1996 r. należy zauważyć, że to ostatnie rozporzą- dzenie ograniczyło uprawnienia pracowników korzystających z urlopów wychowaw- czych i zasiłków wychowawczych na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. – do upływu okresu na jaki udzielono urlop i okresu, przez który przysługuje prawo do zasiłku. I chociaż prawodawca nie używa już poję- cia „innych osób”, korzystających z uprzedniego urlopu (bezpłatnego) należy uznać, że poprzez przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 maja 1982 r. ze względu na jego umocowanie w art. 303 § 2 i 186 § 2 KP, agenci RSW „P.-K.-R.” zostali uprawnieni do urlopu wychowawczego na równi z pracownikami, przeto zbędne było wymienianie tej kategorii osób w § 22 rozporządzenia z dnia 28 maja 1996 r., zaś ograniczenie wykładni li tylko do literalnego brzmienia tego przepisu i odnoszenia zakresu jego obowiązywania wyłącznie do (stricte) pracowników byłoby 4 równoznaczne z naruszeniem zasady praw słusznie nabytych, naruszałoby art. 2 Konstytucji RP i bez żadnego uzasadnienia różnicowałoby sytuację prawną pracow- ników, którzy nabyli prawo do urlopów wychowawczych i zasiłków pod rządem rozpo- rządzenia z 17 lipca 1981 r., które zachowują aż do jego wyekspirowania w stosunku do agentów obecnego „R.” S.A., na których swego czasu uprawnienie do urlopów wychowawczych rozciągnięto. Utrata praw nie może być bowiem dorozumiana, lecz wyraźna, a takowej nie można się dopatrzyć - przy uwzględnieniu powyższych roz- ważań - w uregulowaniu § 22 rozporządzenia z 28 maja 1996 r. Sąd Najwyższy nie znalazł zatem usprawiedliwionych podstaw do uwzględ- nienia kasacji i w oparciu o art. 39312 KPC orzekł jak w sentencji wyroku. ========================================