III OSK 400/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Olga Żurawska - Matusiak Sędzia NSA Teresa Zyglewska po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej G. Sp. z o.o. w G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 17 maja 2018 r. sygn. akt III SA/Kr 200/18 w sprawie ze skargi G. Sp. z o.o. w G. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w K. z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy oraz sporządzenia instrukcji bhp oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 17 maja 2018 r. sygn. akt III SA/Kr 200/18, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) dalej "p.p.s.a." oddalił skargę G. Sp. z o.o. w G. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w K. z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy oraz sporządzenia instrukcji bhp.

Sąd pierwszej instancji podzielił ocenę organów administracji, iż w sprawie wystąpiły okoliczności uzasadniające twierdzenie, że zdarzenie związane z wypadkiem śmiertelnym, jakiemu uległ pracownik R. L., wykonujący prace montażowe w obiekcie spółki [...] października 2017 r., należy uznać za wypadek przy pracy. Sąd pierwszej instancji wskazał, że ww. osoba wykonywała obowiązki w ramach stosunku pracy. Wbrew stanowisku skarżącej Spółki czynności te nie były wykonywane na podstawie ustnej umowy cywilno – prawnej. Jakkolwiek pracodawca może zawrzeć taką umowę z własnym pracownikiem, to umowa ta powinna dotyczyć innych rodzajowo czynności niż te, które pracownik wykonuje w ramach umowy o pracę. W ocenie Sądu pierwszej instancji w rozpatrywanej sprawie brak jest dowodów potwierdzających zawarcie umowy cywilno – prawnej. Z tego względu zaskarżona decyzja i zawarte w niej nakazy były w pełni prawidłowe.

Skargę kasacyjną złożyła G. Sp. z o.o. w G., zaskarżając powyższy wyrok w całości. Zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię, tj.:

1. art. 11 pkt 6 ustawy z 13 kwietnia 2007 r., o Państwowej Inspekcji Pracy (dalej ustawa o PIP), przez nakazanie spółce ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku R. L., który miał miejsce [...] października 2017 r., "stosując procedury obowiązujące przy badaniu wypadków przy pracy pracowników" - w sytuacji, w której do wynikających z art. 11 pkt 6 ustawa o PIP kompetencji organów Państwowej Inspekcji Pracy nie należy nakazywanie stosowania przez kontrolowane podmioty procedur stosowanych przy badaniu okoliczności i przyczyn wypadków;

2. art. 234 § 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (dalej k.p.) w zw. z art. 3 ust. 1 ustawy z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, przez wadliwe uznanie iż wypadek R. L., który miał miejsce [...] października 2017 r., był "wypadkiem przy pracy";

3. art. 22 § 1 k.p., przez jego wadliwą wykładnię i uznanie, iż czynności przy wykonywaniu których R. L. uległ wypadkowi, realizowane były przezeń w ramach obowiązków pracowniczych i w ramach stosunku pracy;

4. art. 42 § 4 k.p., przez jego wadliwe zastosowanie i uznanie, że spółka powierzyła R. L. wykonywanie czynności, przy których uległ on wypadkowi, w ramach stosunku pracy - w trybie przewidzianym powołanym przepisem;

5. art. 2374 § 2 k.p., przez jego wadliwe zastosowanie i uznanie, że Spółka ma obowiązek ustalenia pisemnej instrukcji obejmującej procedury obowiązujące przy bezpiecznym wykonywaniu prac budowlanych, rozbiórkowych, remontowych i montażowych, realizowanych bez wstrzymywania ruchu zakładu lub jego części - w sytuacji, w której pracownicy Spółki nie wykonują takich rodzajów prac;

6. § 44 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, przez jego wadliwe zastosowanie i wskazanie go jako podstawy dla obowiązku sporządzenia przez Spółkę pisemnej instrukcji obejmującej procedury obowiązujące przy bezpiecznym wykonywaniu prac budowlanych, rozbiórkowych, remontowych i montażowych.

Ponadto zarzucono naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., i nieuchylenie decyzji II instancji mimo, iż w jej ramach doszło do naruszenia wymienionych w pkt (1 - 6) bezpośrednio powyżej przepisów prawa materialnego, mających istotny wpływ na wynik sprawy.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku, rozpoznanie skargi i orzeczenie co do istoty przez uchylenie w całości decyzji Dyrektora Okręgowego Inspektora Pracy w K. z [...] stycznia 2018 r., nr rej.: [...] oraz uchylenie w części, tj. w zakresie punktów 1 i 4, poprzedzającego decyzję II instancji nakazu Inspektora Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w K. - Oddział w [...] z [...] grudnia 2017 r., znak: [...], ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie. Ponadto wniesiono o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, z uwzględnieniem kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że przyjęty przez Sąd pierwszej instancji pogląd nie uwzględnia prawidłowej oceny całości zaistniałych w sprawie okoliczności. W ocenie autora skargi kasacyjnej Sąd Wojewódzki w ogóle nie odniósł się do argumentów przedstawionych przez skarżącego. Tymczasem w rozpatrywanej sprawie brak jest podstaw do uznania, że czynności, w ramach których nastąpił przedmiotowy wypadek, miały miejsce w ramach stosunku pracy. Czynności te miały charakter jednorazowy, więc nie było mowy o "wykonywaniu" pracy rozumianym jako świadczenie pracy w sposób ciągły. Ponadto czynności te nie były wykonywane pod kierownictwem Spółki, albowiem dobór technicznych metod i środków realizacji powierzonych czynności należał do członków zespołu dokonującego wymiany płyt w hali Spółki. W konsekwencji autor skargi kasacyjnej stwierdził, że relacja łącząca Spółkę z członkami zespołu realizującego zlecenie nie charakteryzowała się cechami właściwymi stosunkowi pracy. Ponadto zdaniem skarżącej kasacyjnie niedopuszczalne jest dokonanie wykładni rozszerzającej art. 11 pkt 6 ustawy PIP i przyznanie organowi uprawnienia nie tylko do nakazywania wykonania wymienionych w tym przepisie czynności, lecz również do określenia trybu, w jakim adresat nakazu miałby te czynności prowadzić.

Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skargę kasacyjną złożoną w niniejszej sprawie należy rozpoznać na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020, poz. 374 ze zm.). albowiem przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można jej przeprowadzić na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. W tych okolicznościach w sprawie badaniu podlegały wyłącznie zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej na uzasadnienie przytoczonych podstaw kasacyjnych.

W skardze kasacyjnej skarżąca Spółka podniosła wyłącznie zarzuty naruszenia prawa materialnego. Nie podniosła zarzutów naruszenia przepisów postępowania w tym przepisów regulujących ustalenie stanu faktycznego będącego podstawą zaskarżonych rozstrzygnięć. Zatem Naczelny Sąd Administracyjny oceniając podniesione zarzuty kasacyjne oparł się na ustaleniach organów administracji zaaprobowanych przez Sąd pierwszej instancji. Jest to stwierdzenie o tyle istotne, że autor skargi kasacyjnej część podniesionych zarzutów uzasadnia argumentami opartymi na innym niż przyjął organ i Sąd stanie faktycznym. Tymczasem ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie ustalonego w sprawie stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy (por. wyrok NSA z 13 sierpnia 2013 r., sygn. akt II GSK 717/12, LEX nr 1408530; wyrok NSA z 4 lipca 2013 r., sygn. akt I GSK 934/12, LEX nr 1372091). Ponadto należy zauważyć, że w orzecznictwie NSA panuje niekwestionowany pogląd, że próba zwalczenia ustaleń faktycznych przyjętych przez sąd I instancji nie może nastąpić przez zarzut naruszenia prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.). Ewentualnie może być ona skuteczna, tylko w ramach podstawy kasacyjnej wymienionej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. (patrz wyrok NSA z 6 lipca 2004 r., sygn. akt FSK 192/04, ONSAiWSA 2004, nr 3, poz. 68). I odwrotnie zresztą, zarzut naruszenia prawa materialnego nie może być skutecznie uzasadniony próbą zwalczenia poczynionych w sprawie ustaleń (patrz wyrok NSA z 16 września 2004 r., sygn. akt FSK 471/04, ONSAiWSA 2005, nr 5, poz. 96), jak wydaje się ma to miejsce w skardze kasacyjnej wniesionej w niniejszej sprawie. Zatem argumenty Spółki oparte na odmiennych od zaaprobowanych przez Sąd pierwszej instancji ustaleniach nie mogły stanowić o zasadności podniesionych zarzutów.

W pierwszym z kwestionowanych rozstrzygnięć nakazano Spółce "[u]stalić okoliczności i przyczyny wypadku p. R. L. zaistniałego w spółce w dn. [...].10.2017 r. stosując procedury obowiązujące przy badaniu wypadków przy pracy pracowników.". Z ustaleń organów, opartych głównie na protokole kontroli, wynika, że R. L. był pracownikiem Spółki i w momencie wypadku wykonywał prace montażowe na wysokości około 6 m, w pomieszczeniu produkcyjnym Spółki, w warunkach bez wstrzymania pracy części zakładu pracy. Zdaniem organów, Spółka nie udowodniła faktu rzeczywistego zawarcia z własnym pracownikiem umowy cywilno-prawnej, a nie sporządzono jej na piśmie, co z racji podstawowego charakteru zatrudnienia R. L., czyni domniemanie istnienia stosunku pracy. Spółka nie sporządziła protokołu powypadkowego, lecz wypełniła kartę wypadku stosowaną dla zdarzenia zaistniałego w ramach umowy cywilno-prawnej, ponieważ jej zdaniem, w momencie wypadku R. L. realizował zadania montażowe nie w charakterze pracownika, ale jako zleceniobiorca, na podstawie zawartej w tej sprawie ustnej umowy cywilno-prawnej. Sąd pierwszej instancji nie zgodził się ze skarżącą, ponieważ za słuszne uznał stanowisko Okręgowego Inspektora Pracy.

Osią sporu była zatem kwestia tego, czy R. L. wykonywał czynności podczas, których poniósł śmierć, na podstawie umowy cywilnoprawnej czy w ramach stosunku pracy, który wiązał go ze Spółką. To drugie stanowisko zajęły organy administracji i Sąd pierwszej instancji. Spółka niezgadzając się z tym stanowiskiem, podniosła zarzuty naruszenia art. 11 ust. 6 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy (dalej ustawa o PIP), art. 234 § 1, art. 22 § 1 i art. 44 § 4 Kodeksu pracy (dalej k.p.). oraz art. 3 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, opierając je głównie na twierdzeniu, że R. L. wykonywał czynności, podczas których poniósł śmierć, na podstawie umowy cywilnoprawnej, co wyklucza jej zdaniem nałożenie obowiązku sporządzenia protokołu powypadkowego.

W tej sytuacji wyjaśnić należy, że wbrew stanowisku Spółki, Okręgowego Inspektora Pracy i Sądu pierwszej instancji, dla oceny uprawnienia organu Państwowej Inspekcji Pracy określonego w art. 11 pkt 6 ustawy o PIP w zw. z art. 234 § 1 k.p. i § 5 i 9 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy, polegającego na nakazaniu Spółce ustalenia, w określonym terminie, okoliczności i przyczyn wyżej wymienionego wypadku przy zastosowaniu procedur obowiązujących przy badaniu wypadków przy pracy pracowników - irrelewantne są ustalenia organów dotyczące istnienia lub nieistnienia stosunku pracy pomiędzy R. L. a skarżącą kasacyjnie Spółką.

Wskazać bowiem należy, iż zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 1 i pkt 7 lit. a) oraz ust. 2 pkt 1 ustawy o PIP, do zadań Państwowej Inspekcji Pracy należy m.in. nadzór i kontrola przestrzegania przepisów prawa pracy, w szczególności przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów dotyczących stosunku pracy, podejmowanie działań polegających na zapobieganiu i ograniczaniu zagrożeń w środowisku pracy, a w szczególności badanie okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy oraz kontrola stosowania środków zapobiegających tym wypadkom. Ponadto do jej zadań należy nadzór i kontrola zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy m.in. osobom fizycznym wykonującym pracę na innej podstawie niż stosunek pracy. Z przepisu art. 11 pkt 6 ustawy o PIP wynika, że w razie stwierdzenia naruszenia m.in. przepisów prawa pracy właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione do nakazania ustalenia, w określonym terminie, okoliczności i przyczyn wypadku. Zauważyć należy, iż obowiązek ochrony życia lub zdrowia ludzkiego zagrożonych w procesie pracy nie może być uzależniony lub zróżnicowany według podstawy prawnej zatrudnienia. W świetle art. 304 § 1 k.p. w zw. z art. 207 § 2 k.p. powinność pracodawcy zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć nauki i techniki, dotyczy zarówno pracowników, jak i osób świadczących pracę w ramach niepracowniczych stosunków zatrudnienia cywilno-prawnego (wynikających z umowy o dzieło, umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług). W wykonaniu tego obowiązku pracodawca może od tych osób domagać się przestrzegania przepisów i zasad bhp, wydając im polecenia usunięcia w tym zakresie ewentualnych uchybień i kontrolując ich wykonanie (art. 207 § 2 pkt 2). Odpowiednikiem tych kompetencji pracodawcy jest po stronie wspomnianych osób przewidziany w art. 304 § 1 k.p. obowiązek respektowania art. 211, traktującego przestrzeganie przepisów oraz zasad bhp jako "podstawowy" obowiązek pracownika (innego zatrudnionego).

W sprawie jest niesporne, że R. L. w dniu [...] października 2017 r. poniósł śmierć na terenie zakładu skarżącej kasacyjnie Spółki, przy wykonywaniu czynności na rzecz tej Spółki. Obowiązki pracodawcy w związku z zaistniałym zdarzeniem wypadkowym określa art. 234 § 1 k.p. Przepis ten stanowi, że w razie wypadku przy pracy pracodawca jest obowiązany podjąć niezbędne działania eliminujące lub ograniczające zagrożenie, zapewnić udzielenie pierwszej pomocy osobom poszkodowanym i ustalenie w przewidzianym trybie okoliczności i przyczyn wypadku oraz zastosować odpowiednie środki zapobiegające podobnym wypadkom. Definicja ustawowa wypadku przy pracy jest zawarta w art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Z kolei art. 3 ust. 2 i 3 powołanej ustawy określa przypadki w których wypadek lub zdarzenie z udziałem pracownika traktuje się na równi z wypadkiem przy pracy. W kontekście normatywnym wypadki wymienione w art. 3 ust. 2 oraz w ust. 3 tej ustawy są zatem także uznawane za wypadki przy pracy, gdyż są traktowane jako wypadki zrównane z wypadkiem przy pracy.

Mając powyższe na uwadze należy uznać, że zdarzenie stanowiące "wypadek przy pracy" - w kontekście realizacji zasad bezpieczeństwa i higieny warunków pracy - należy uniezależnić od istnienia "klasycznego" stosunku pracy, którego jednym z wyznaczników jest świadczenie pracy przez pracownika, tj. osobę zatrudnioną na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę (art. 2 k.p.). Bowiem z brzmienia art. 207 § 2 w zw. z art. 304 k.p. wynika, że obowiązek zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy (m.in. w zakresie profilaktyki wypadków przy pracy) został nałożony również na pracodawców organizujących pracę wykonywaną przez osoby zatrudnione na innej podstawie niż stosunek pracy (np. na podstawie umowy zlecenia, umowy o roboty budowlane czy umowy o dzieło).

W rozpoznawanej sprawie do zakwalifikowania zdarzenia, w wyniku którego R. L. w dniu [...] października 2017 r. na terenie zakładu skarżącej kasacyjnie Spółki poniósł śmierć, konieczne było zatem ustalenie, czy nastąpiło ono w okolicznościach określonych w art. 3 ust. 1, 2 i 3 powołanej wyżej ustawy. Postępowanie w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy odbywa się wedle sposobu i trybu postępowania przy ustalaniu okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy oraz sposobu ich dokumentowania, a także zakresu informacji zamieszczanych w rejestrze wypadków przy pracy oraz składu zespołu powypadkowego wynikających z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy, wydanego na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 237 § 1 pkt 1 i 2 k.p. i kończy się zatwierdzeniem protokołu powypadkowego przez pracodawcę (§ 13 ust. 1 rozporządzenia). Ostatecznie uznanie bądź nieuznanie konkretnego zdarzenia za wypadek przy pracy czy wypadek zrównany z wypadkiem przy pracy w protokole powypadkowym jest wyrazem stanowiska pracodawcy. Nieuznanie zdarzenia za wypadek przy pracy powinno być szczegółowo uzasadnione, ze wskazaniem dowodów stanowiących podstawę takiego stwierdzenia (§ 12 ust. 1 powołanego rozporządzenia). Ponadto z stosownie do treści § 11 ust. 4 tego rozporządzenia zespół powypadkowy zapoznaje z treścią protokołu powypadkowego członków rodziny zmarłego pracownika, oraz poucza ich o prawie zgłaszania uwag i zastrzeżeń do ustaleń zawartych w protokole powypadkowym.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, z prawidłowej wykładni art. 234 § 1 k.p. wynika, że realizacja przez pracodawcę obowiązku wynikającego z tego przepisu w zakresie ustalenia w przewidzianym trybie (stosując procedury obowiązujące przy badaniu wypadków przy pracy pracowników), okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy, dotyczy powołania zespołu powypadkowego oraz sporządzenia protokołu powypadkowego i jest niezależna od rodzaju łączącego R. L. stosunku prawnego (umowa o pracę lub umowa cywilno-prawna). Pracodawca i organy Państwowej Inspekcji Pracy nie są bowiem uprawnione do samodzielnego dokonywania kwalifikowania zdarzenia wypadkowego dotyczącego osoby zatrudnionej przy uwzględnieniu pojęć zawartych w art. 3 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Podobny pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 4 kwietnia 2017 r. w sprawie o sygn. akt I OSK 1558/15, (pub. www.nsa.orzeczenia.gov.pl). W związku z powyższym, na tym etapie postępowania przedwczesne było stwierdzenie Okręgowego Inspektora Pracy w K. i Sądu pierwszej instancji, przyjmujące, że zadania montażowe na wysokości wykonywane przez R. L. były wykonywane w ramach stosunku pracy a zdarzenie z dnia [...] października 2017 r. w wyniku którego R. L. poniósł śmierć należy uznać za "wypadek przy pracy". Jak już wyżej wskazano ocena ta najpierw musi zostać dokonana przez Spółkę w protokole powypadkowym.

Dodatkowo należy wyjaśnić, że nawet wykonywanie pracy na podstawie umowy cywilno-prawnej nie zwalnia pracodawcy z odpowiedzialności za stan bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładzie pracy (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 4 czerwca 2008 r., sygn. akt II SA/Ol 239/08, pub. www.nsa.orzeczenia.gov.pl). W zakresie tej odpowiedzialności pracodawca jest m.in. obowiązany do podejmowania działań polegających na zapobiegniu wypadkom przy pracy, czemu niewątpliwie ma służyć ustalenie okoliczności i przyczyn każdego wypadku. Także wypadku, któremu uległa osoba wykonująca pracę na podstawie umowy cywilno-prawnej, przy czym bez znaczenia z punktu widzenia profilaktyki przeciwdziałania wypadkom pozostaje czy jest to umowa, od której pracodawca odprowadza składki na ubezpieczenie wypadkowe (o której mowa w art. 3 ust. 3 pkt 13 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy). Powyższe znajduje także odzwierciedlenie we wskazanych już wyżej przepisach określających kompetencje organów inspekcji pracy, tj. art. 10 ust. 1 pkt 1 i pkt 7 lit. a) i ust. 2 ustawy o PIP. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 11 pkt 6 ustawy o PIP, w myśl którego w razie stwierdzenia naruszenia przepisów prawa pracy lub przepisów dotyczących legalności zatrudnienia właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione odpowiednio do nakazania ustalenia, w określonym terminie, okoliczności i przyczyn wypadku, trzeba wyjaśnić, że treść tego uprawnienia należy ustalać także na podstawie przepisu art. 234 § 1 k.p., z którego wynika, że w razie wypadku przy pracy pracodawca jest obowiązany do ustalenia "w przewidzianym trybie" okoliczności i przyczyn wypadku. Zatem wbrew twierdzeniom Spółki, organ PIP był uprawniony do wskazania w kwestionowanym nakazie trybu w jakim należy wykonać obowiązek polegający na ustaleniu okoliczności i przyczyn wypadku.

W świetle powyższych wyjaśnień – wskazane wyżej przepisy dawały organom wystarczającą podstawę do nałożenia na skarżącą Spółkę obowiązku ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku stosując procedury obowiązujące przy badaniu wypadków przy pracy.

W rezultacie za nieusprawiedliwione należy uznać zarzuty naruszenia przepisów art. 11 pkt 6 ustawy o PIP, art. 234 § 1, art. 22 § 1, art. 42 § 4 k.p. i art. 3 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy.

Nie są także zasadne zarzuty naruszenia przepisów art. 2374 § 2 k.p. i § 44 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, których to naruszeń skarżąca upatruje w bezprawnym nałożeniu na nią obowiązku ustalenia pisemnej instrukcji obejmującej procedury obowiązujące przy bezpiecznym wykonywaniu prac budowlanych, rozbiórkowych, remontowych i montażowych, realizowanych bez wstrzymywania ruchu zakładu lub jego części, w sytuacji gdy pracownicy Spółki nie wykonują takiego rodzaju prac. Na poparcie tego stanowiska w lakonicznym uzasadnieniu tych zarzutów, powołano się na językową wykładnię tych przepisów. Skarżąca nie uwzględniła jednak w swojej argumentacji, wykładni systemowej zastosowanej przez organ odwoławczy, zaaprobowanej przez Sąd pierwszej instancji. Wobec nieprzedstawienia w skardze kasacyjnej jakiejkolwiek argumentacji podważającej wykładnię przepisów (mających zastosowanie w tym przedmiocie), zastosowaną przez organ odwoławczy i Sąd, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w całości, podziela stanowisko Okręgowego Inspektora Pracy w tej kwestii. Organ ten prawidłowo wskazał, że obowiązek sporządzania instrukcji regulującej bezpieczne wykonywanie prac montażowych w warunkach braku wstrzymania ruchu zakładu lub jego części, dotyczy każdej wykonywanej na terenie zakładu pracy najemnej, a nie, jak to twierdzi Spółka, tylko czynności realizowanych przez pracowników. Wynika to z art. 304 § 1 w związku z art. 207 § 2 i art. 2374 § 2 k.p. Prace montażowe wykonywane przez zmarłego pracownika w warunkach braku wstrzymania ruchu części zakładu pracy, należy zakwalifikować do prac szczególnie niebezpiecznych w rozumieniu §§ 80-82, rozdziału 6, działu IV rozporządzenia MPiPS z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bhp.

Pracodawca jest obowiązany zaznajamiać pracowników z przepisami i zasadami bhp dotyczącymi wykonywanych przez nich prac. Jest on w szczególności obowiązany wydawać szczegółowe instrukcje i wskazówki dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach pracy (art. 2374 § 1 i 2 k.p.). Obowiązek ten został uzupełniony w § 41 wskazanego rozporządzenia z 26 września 1997 r., zgodnie z którym pracodawca jest obowiązany udostępnić pracownikom, do stałego korzystania, aktualne instrukcje b.h.p. dotyczące m.in. stosowanych w zakładzie procesów technologicznych oraz wykonywania prac związanych z zagrożeniami wypadkowymi lub zagrożeniami zdrowia pracowników. Natomiast z art. 207 § 2 k.p. wynika obowiązek pracodawcy ochrony zdrowia i życia pracowników przez zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć nauki i techniki. Elementem tego obowiązku jest zaznajamianie pracowników z przepisami i zasadami bhp dotyczącymi wykonywanych przez nich prac (art. 2374 § 1 k.p.). Jest przy tym oczywiste, że unikanie zagrożeń dla zdrowia i życia, jakie niesie wykonywanie określonej pracy, jest w znacznym stopniu uwarunkowane wiedzą pracowników o istnieniu tych zagrożeń oraz znajomością sposobów ich unikania. W tym celu pracodawca został zobowiązany do oceny ryzyka zawodowego związanego z wykonywaną pracą, podejmowania profilaktyki zmniejszającej to ryzyko oraz zapoznania pracowników z ryzykiem, które wiąże się z wykonywaną pracą (art. 226 k.p.). Nadto pracodawca ma wynikający z ustawy obowiązek wydawania szczegółowych instrukcji i wskazówek dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy (art. 2374 § 2 k.p.). Należy przypomnieć, że są to obowiązki ustawowe o charakterze publicznoprawnym, a ich beneficjentem jest każda osoba świadcząca pracę bez względu na formę prawną (art. 304 k.p.).

Biorąc to pod uwagę, nałożenie na Spółkę obowiązku ustalenia przedmiotowej instrukcji, jest w okolicznościach niniejszej sprawy uzasadnione. Przy tym należy tu zauważyć, że organ odwoławczy inaczej niż to błędnie uczynił organ pierwszej instancji, nie zastosował (jak to się zarzuca w skardze kasacyjnej) § 44 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy jako podstawy nałożenia obowiązku ustalenia przedmiotowej instrukcji.

Mając na uwadze powyższe wywody, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego na mocy art. 184 p.p.s.a. ją oddalił.