Art. 351.

Artykuł 351 Kodeksu cywilnego stanowi, że przeniesienie posiadania samoistnego na posiadacza zależnego lub na dzierżyciela następuje na mocy samej umowy między stronami. Oznacza to, że zmiana osoby będącej w posiadaniu rzeczy samoistnym (czyli takim, który jest uprawniony do rzeczy jak właściciel, choć nim nie zawsze musi być) na inną osobę posiadającą zależnie lub będącą dzierżycielem nie wymaga żadnych dodatkowych czynności prawnych ani faktycznych poza zawarciem umowy między stronami. W praktyce chodzi o decyzję właściciela lub innego podmiotu posiadającego samoistnie rzecz, który przekazuje ją komuś, kto będzie posiadał tę rzecz na warunkach posiadacza zależnego lub dzierżyciela.

Przepis ten ma zastosowanie w sytuacjach, gdy dochodzi do zmiany formy posiadania rzeczy bez zmiany samego prawa własności. Posiadacz samoistny przekazuje posiadanie na posiadacza zależnego, czyli osobę, która używa rzeczy, ale na podstawie stosunku prawnego zależnego, np. najmu, dzierżawy czy użyczenia. Podobnie dotyczy to dzierżyciela, który faktycznie używa rzeczy w imieniu i na rachunek innej osoby, np. przechowawcy lub najemcy urządzenia oddanego do używania na czas określony. Przepis ma więc zastosowanie wszędzie tam, gdzie fizyczne posiadanie rzeczy zmienia charakter z samoistnego na zależny lub dzierżenie wskutek porozumienia stron.

Przykładowo, jeśli właściciel samochodu, który dotychczas używał go samodzielnie, zawiera umowę użyczenia z inną osobą, na mocy której ta osoba otrzymuje samochód do korzystania, następuje przeniesienie posiadania samoistnego właściciela na posiadacza zależnego (użyczającego). Nie jest tu potrzebne żadne dodatkowe oświadczenie ani rejestracja, wystarczy samo zawarcie umowy między stronami. Nowy posiadacz zależny korzysta z rzeczy zgodnie z umową, realizując prawa i obowiązki wynikające z posiadania zależnego.

Częstym błędem przy stosowaniu art. 351 KC jest mylenie przeniesienia posiadania z przeniesieniem własności lub innych praw rzeczowych, które wymagają odrębnych form i czynności prawnych, jak np. umowy notarialnej czy wpisu do rejestru. Inny błąd polega na sądzeniu, że samo przekazanie rzeczy fizycznie powoduje zmianę posiadania - przepis podkreśla potrzebę zawarcia umowy wyraźnie zmieniającej status posiadania. Nie każde używanie rzeczy przez osobę trzecią jest posiadaniem zależnym – musi ono mieć podstawę prawną umowną. Wreszcie, niektórzy źle rozumieją pojęcia posiadacza zależnego i dzierżyciela, traktując je wymiennie lub nieprecyzyjnie, co rodzi wątpliwości przy stosowaniu przepisu.

Podsumowując, art. 351 KC jasno wskazuje, że przeniesienie posiadania samoistnego na posiadacza zależnego lub dzierżyciela odbywa się wyłącznie na podstawie umowy zawartej między stronami. W indywidualnej sprawie, zwłaszcza przy wątpliwościach co do charakteru posiadania lub skutków przeniesienia, zalecane jest skonsultowanie się z prawnikiem specjalizującym się w prawie rzeczowym.