Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.

Art. 385³.

W razie wątpliwości uważa się, że niedozwolonymi postanowieniami umownymi są te, które w szczególności:

1)wyłączają lub ograniczają odpowiedzialność względem konsumenta za szkody na osobie;

2)wyłączają lub istotnie ograniczają odpowiedzialność względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania;

3)wyłączają lub istotnie ograniczają potrącenie wierzytelności konsumenta z wierzytelnością drugiej strony;

4)przewidują postanowienia, z którymi konsument nie miał możliwości zapoznać się przed zawarciem umowy;

5)zezwalają kontrahentowi konsumenta na przeniesienie praw i przekazanie obowiązków wynikających z umowy bez zgody konsumenta;

6)uzależniają zawarcie umowy od przyrzeczenia przez konsumenta zawierania w przyszłości dalszych umów podobnego rodzaju;

7)uzależniają zawarcie, treść lub wykonanie umowy od zawarcia innej umowy, niemającej bezpośredniego związku z umową zawierającą oceniane postanowienie;

8)uzależniają spełnienie świadczenia od okoliczności zależnych tylko od woli kontrahenta konsumenta;

9)przyznają kontrahentowi konsumenta uprawnienia do dokonywania wiążącej interpretacji umowy;

10)uprawniają kontrahenta konsumenta do jednostronnej zmiany umowy bez ważnej przyczyny wskazanej w tej umowie;

11)przyznają tylko kontrahentowi konsumenta uprawnienie do stwierdzania zgodności świadczenia z umową;

12)wyłączają obowiązek zwrotu konsumentowi uiszczonej zapłaty za świadczenie niespełnione w całości lub części, jeżeli konsument zrezygnuje z zawarcia umowy lub jej wykonania;

13)przewidują utratę prawa żądania zwrotu świadczenia konsumenta spełnionego wcześniej niż świadczenie kontrahenta, gdy strony wypowiadają, rozwiązują lub odstępują od umowy;

14)pozbawiają wyłącznie konsumenta uprawnienia do rozwiązania umowy, odstąpienia od niej lub jej wypowiedzenia;

15)zastrzegają dla kontrahenta konsumenta uprawnienie wypowiedzenia umowy zawartej na czas nieoznaczony, bez wskazania ważnych przyczyn i stosownego terminu wypowiedzenia;

16)nakładają wyłącznie na konsumenta obowiązek zapłaty ustalonej sumy na wypadek rezygnacji z zawarcia lub wykonania umowy;

17)nakładają na konsumenta, który nie wykonał zobowiązania lub odstąpił od umowy, obowiązek zapłaty rażąco wygórowanej kary umownej lub odstępnego;

18)stanowią, że umowa zawarta na czas oznaczony ulega przedłużeniu, o ile konsument, dla którego zastrzeżono rażąco krótki termin, nie złoży przeciwnego oświadczenia;

19)przewidują wyłącznie dla kontrahenta konsumenta jednostronne uprawnienie do zmiany, bez ważnych przyczyn, istotnych cech świadczenia;

20)przewidują uprawnienie kontrahenta konsumenta do określenia lub podwyższenia ceny lub wynagrodzenia po zawarciu umowy bez przyznania konsumentowi prawa odstąpienia od umowy;

21)uzależniają odpowiedzialność kontrahenta konsumenta od wykonania zobowiązań przez osoby, za pośrednictwem których kontrahent konsumenta zawiera umowę lub przy których pomocy wykonuje swoje zobowiązanie, albo uzależniają tę odpowiedzialność od spełnienia przez konsumenta nadmiernie uciążliwych formalności;

22)przewidują obowiązek wykonania zobowiązania przez konsumenta mimo niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania przez jego kontrahenta;

23)wyłączają jurysdykcję sądów polskich lub poddają sprawę pod rozstrzygnięcie sądu polubownego polskiego lub zagranicznego albo innego organu, a także narzucają rozpoznanie sprawy przez sąd, który wedle ustawy nie jest miejscowo właściwy.

Wyjaśnienie przepisu

Art. 385³ Kodeksu cywilnego wskazuje na katalog postanowień umownych, które w razie wątpliwości uznaje się za niedozwolone w relacji z konsumentem. Przepis wymienia szczegółowo 23 typy klauzul, które co do zasady ograniczają prawa konsumenta lub nakładają na niego nierówne obowiązki, co jest sprzeczne z dobrymi obyczajami i zasadami ochrony konsumentów. Wśród nich znajdują się przykłady takich zapisów jak ograniczenie odpowiedzialności za szkody osobowe, jednostronna zmiana umowy przez przedsiębiorcę, utrudnianie konsumentowi rezygnacji z umowy czy narzucanie odstępnego czy kar umownych w rażąco wygórowanej wysokości.

Przepis znajduje zastosowanie przede wszystkim w sytuacjach, gdy konsument zawiera umowę z przedsiębiorcą, a pojawiają się w niej postanowienia mogące naruszać równowagę stron. Przez wskazanie konkretnych klauzul, których stosowanie podlega kwalifikacji jako niedozwolone, ustawodawca chroni konsumenta przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi i wzmacnia jego pozycję wobec silniejszego kontrahenta. Przepis dotyczy więc wszystkich typów umów zawieranych z konsumentami, gdzie słowa i warunki umowy skutkują nierównym traktowaniem.

Przykładowo, konsument zawiera umowę na dostawę usług telekomunikacyjnych, w której firma telekomunikacyjna zawarła postanowienie umożliwiające jej jednostronne podwyższenie ceny abonamentu bez ważnej przyczyny oraz możliwość wypowiedzenia umowy tylko przez siebie bez wskazania terminu. Zgodnie z art. 385³ punkty 10 i 15 takie postanowienia będą traktowane jako niedozwolone i nieważne, ponieważ naruszają one interesy konsumenta poprzez nierówną możliwość zmiany umowy i jednostronne ograniczenie prawa do wypowiedzenia umowy.

Częstym błędem przy stosowaniu art. 385³ jest niedostateczne rozróżnianie pomiędzy prawem przedsiębiorcy do normalnej negocjacji warunków a faktycznym narzucaniem klientowi postanowień, z którymi ten nie miał realnej możliwości zapoznania się lub ich wpłynięcie na prawa konsumenta jest nadmiernie jednostronne. Błędne jest też traktowanie wskazanych postanowień jako z automatu nieważnych bez analizy kontekstu i oceny, czy rzeczywiście ograniczają prawa konsumenta w sposób wskazany w przepisie. Artykuł ten służy jako wykaz wzorców klauzul, które w praktyce często wymagają wyeliminowania, ale stosowanie ich powinno być oceniane z uwzględnieniem całokształtu umowy.

W przypadku indywidualnych wątpliwości co do interpretacji lub skutków stosowania konkretnego postanowienia umownego warto zwrócić się o pomoc do prawnika, który oceni dane postanowienia w kontekście obowiązujących przepisów i orzecznictwa.

To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.

Najczęściej zadawane pytania

Co to znaczy, że postanowienie umowne jest niedozwolone?

Niedozwolone postanowienia umowne to takie zapisy, które naruszają prawa konsumenta lub wprowadzają nierównowagę na jego niekorzyść, i nie są wiążące wobec konsumenta.

Czy wszystkie wymienione w art. 385³ KC klauzule są zawsze nieważne?

W razie wątpliwości uważa się je za niedozwolone, ale ich ocena wymaga uwzględnienia kontekstu umowy oraz konkretnej sytuacji.

Czy przepis dotyczy tylko umów na czas określony?

Nie, dotyczy wszystkich umów z konsumentami, zarówno na czas określony, jak i nieokreślony.

Czy przedsiębiorca może jednostronnie zmieniać umowę z konsumentem?

Art. 385³ przewiduje, że postanowienia pozwalające jednostronnie zmieniać umowę bez ważnej przyczyny są niedozwolone.

Jakie są konsekwencje stosowania niedozwolonych postanowień umownych?

Niedozwolone klauzule są nieważne i nie wiążą konsumenta, co chroni go przed ich skutkami.

Orzeczenia do tego artykułu

Wyroki i postanowienia sądów, które powołują ten przepis.

Obserwuj zmiany tego artykułu

Powiadomimy Cię, gdy pojawią się nowe orzeczenia lub nowelizacje.

Co oznacza ten artykuł?

Skorzystaj z naszego asystenta AI, który wyjaśni Ci ten przepis prostym językiem.

Zapytaj AI

← Wróć do pełnej ustawy