Art. 391 Kodeksu cywilnego ustanawia szczegółowe zasady odpowiedzialności w sytuacjach, gdy w umowie jedna ze stron przewiduje udział osoby trzeciej, która ma zaciągnąć zobowiązanie albo spełnić określone świadczenie. Przepis ten stanowi, że strona, która przyrzeka wykonanie świadczenia przez osobę trzecią, odpowiada za szkodę poniesioną przez drugą stronę wskutek odmowy lub niewykonania tego świadczenia przez osobę trzecią. Innymi słowy, strona odpowiada za ryzyko braku realizacji zobowiązania przez osobę trzecią. Jednakże ta odpowiedzialność może zostać wyłączona, jeżeli przyrzeczenie zostanie spełnione osobiście przez stronę zobowiązaną, pod warunkiem, że nie stoi to w sprzeczności z umową lub istotą świadczenia.
Przepis ten ma zastosowanie przede wszystkim wtedy, gdy w umowie wprost wskazuje się, iż trzecia osoba ma podjąć się określonego obowiązku lub dostarczyć świadczenie. Taka konstrukcja jest często spotykana w praktyce umownej, np. gdy dłużnik zobowiązuje się, że ktoś inny weźmie na siebie zadanie wykonania świadczenia. Kluczowe znaczenie ma fakt, że strona, która złożyła przyrzeczenie, jest odpowiedzialna za negatywne skutki niewywiązania się tej osoby trzeciej, co ma chronić drugą stronę umowy przed ponoszeniem strat.
Przykładem zastosowania art. 391 KC może być sytuacja, gdy sprzedający nieruchomość ustala w umowie, że kupujący poniesie odpowiedzialność za uregulowanie zaległych opłat na rzecz spółdzielni mieszkaniowej, z tym że kupujący przyrzeka, iż jego spółka dokonająca rozliczeń wykona to zobowiązanie. Jeśli spółka ta nie dokona płatności, sprzedający może dochodzić od kupującego odszkodowania za powstałą w ten sposób szkodę, chyba że kupujący sam dokonuje zapłaty – wtedy może zwolnić się z odpowiedzialności.
W praktyce przy stosowaniu art. 391 KC często pojawiają się nieporozumienia dotyczące zakresu odpowiedzialności oraz możliwości zwolnienia się z niej przez spełnienie świadczenia. Należy pamiętać, że zwolnienie jest niemożliwe, gdy umowa lub charakter świadczenia wykluczają spełnienie go przez osobę przyrzekającą. Błędne jest także traktowanie osoby przyrzekającej jako gwaranta bez względu na wszystkie okoliczności. Warto też jasno określić w treści umowy, jakie świadczenie i przez kogo ma być wykonane. W sprawach indywidualnych warto skonsultować się z prawnikiem, aby prawidłowo ustalić zakres odpowiedzialności i możliwości obrony na gruncie art. 391 KC.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.