Art. 893.

Art. 893 Kodeksu cywilnego stanowi, że darczyńca może obciążyć obdarowanego konkretnym obowiązkiem wykonania oznaczonego działania lub powstrzymania się od określonego zachowania, nie tworząc tym samym sytuacji, w której powstałby wierzyciel będący osobą trzecią. Oznacza to, że w ramach darowizny możliwe jest nałożenie tak zwanego polecenia, które nie skutkuje powstaniem roszczenia wobec obdarowanego od innych osób niż darczyńca. Innymi słowy, obdarowany jest zobowiązany do wykonania polecenia względem darczyńcy i nie można egzekwować tego obowiązku od niego przez osoby zewnętrzne, które nie będą uczestnikami umowy darowizny ani nie staną się wierzycielami. Przepis wyraźnie dopuszcza takie rozwiązanie, co odróżnia tę formę zobowiązania od zwykłych obowiązków cywilnoprawnych, w których wierzycielem jest osoba trzecia lub ten sam podmiot, który ma prawo żądać wykonania świadczenia.

Przepis znajduje zastosowanie przede wszystkim w sytuacji, gdy darczyńca chce mieć pewność, że obdarowany wykona określone działanie lub powstrzyma się od działania po dokonaniu darowizny, ale jednocześnie nie chce ustanawiać formalnego stosunku wierzyciel-wierzytelność wobec osób trzecich. Może to dotyczyć na przykład sytuacji, gdy darczyńca życzy sobie, aby obdarowany utrzymywał nieruchomość w określonym stanie lub nie przekazywał jej dalej, ale takie polecenie pozostaje do wypełnienia jedynie między darczyńcą a obdarowanym. Przepis ten nie służy ochronie innych podmiotów, a jedynie reguluje możliwości darowizny z zachowaniem określonych obowiązków nałożonych na obdarowanego.

Przykładowo, wyobraźmy sobie darowiznę mieszkania, w której darczyńca zapisuje obdarowanemu polecenie, aby nie łamał zasad określonych w umowie wspólnoty mieszkaniowej, np. nie hodował zwierząt w lokalu. Darczyńca, choć nie tworzy w ten sposób wierzytelności na rzecz osób trzecich, może żądać od obdarowanego przestrzegania tego polecenia. Oznacza to, że jeśli obdarowany dopuści się zaniedbania tego obowiązku, darczyńca może domagać się jego realizacji, ale osoby trzecie, np. sąsiedzi, nie będą mogły powoływać się na ten obowiązek jako wierzyciele i samodzielnie dochodzić roszczeń.

Częstym nieporozumieniem związanym z art. 893 KC jest mylenie polecenia darczyńcy z typowymi obowiązkami wynikającymi z umowy lub innymi stosunkami zobowiązaniowymi, gdzie wierzycielem jest osoba trzecia. Należy pamiętać, że polecenie nie powołuje do życia wierzytelności wobec innych podmiotów, a jedynie jest zobowiązaniem między darczyńcą a obdarowanym. Również błędne może być założenie, że polecenie jest zawsze skuteczne wobec kolejnych nabywców rzeczy – w rzeczywistości jego skuteczność może zależeć od sposobu ujawnienia tego obowiązku, a z uwagi na brak wierzyciela zaufanej osoby trzeciej, egzekwowanie polecenia może być utrudnione. Dlatego istotne jest, aby przy stosowaniu art. 893 KC brać pod uwagę specyfikę tego rozwiązania i cel, jaki sobie darczyńca postawił. W sprawach szczególnych najlepiej posiłkować się opinią prawnika, który oceni, czy nałożone polecenie może zostać skutecznie wykonane oraz jakie są jego granice prawne.