Art. 127 kodeksu karnego penalizuje działania skierowane przeciwko niepodległości i konstytucyjnemu ustrojowi Rzeczypospolitej Polskiej. W pierwszym paragrafie przepis opisuje czyn polegający na podejmowaniu wspólnie z innymi osobami działalności, która bezpośrednio dąży do pozbawienia niepodległości Polski, oderwania jej części lub zmiany ustroju państwa przy użyciu przemocy. Osobie dopuszczającej się takiego czynu grozi kara pozbawienia wolności na co najmniej dziesięć lat lub nawet dożywocie. Drugi paragraf reguluje odpowiedzialność za przygotowania do popełnienia tego przestępstwa. Przygotowania takie są samodzielnie karalne i zagrożone karą pozbawienia wolności od trzech do dwudziestu lat.
Przepis ma zastosowanie w szczególnych sytuacjach, gdy grupa osób planuje i podejmuje konkretne działania zmierzające do użycia siły dla zmiany podstaw ustrojowych Polski lub jej integralności terytorialnej. Warunkiem zastosowania art. 127 § 1 jest istnienie porozumienia między osobami oraz bezpośredni związek działań z realizacją zamierzonego celu. Z kolei art. 127 § 2 odnosi się do sytuacji, gdy jeszcze nie doszło do realizacji przestępstwa, ale sprawcy robili przygotowania, które mogły prowadzić do jego popełnienia. W obu przypadkach wymagana jest intencja pozbawienia niepodległości lub zmiany ustroju państwowego przemocą.
Jako przykład można rozważyć grupę osób planujących siłowe odłączenie części terytorium Polski w celu ustanowienia tam odrębnego bytu państwowego. Jeśli osoby te zgromadzą materiały i broń, ustalą sposób działania i będą przygotowywały się do akcji zbrojnej, to zgodnie z art. 127 § 2 KK mogą zostać pociągnięte do odpowiedzialności za przygotowania do zdrady stanu. Gdyby natomiast już rozpoczęły działania bezpośrednio zmierzające do osiągnięcia tego celu, odpowiadałyby na podstawie § 1 tego artykułu, narażając się na karę długoletniego pozbawienia wolności albo dożywotniego więzienia.
W praktyce stosowanie przepisu art. 127 KK wymaga precyzyjnego ustalenia, czy dane czynności rzeczywiście zmierzały do pozbawienia niepodległości, oderwania terytorium lub przemocy wobec ustroju oraz czy istniała zgoda i współdziałanie między sprawcami. Częstym błędem jest zbyt szerokie rozumienie tego przepisu, przez co niektóre czyny o mniejszym społecznie groźnym charakterze mogłyby być objęte surową odpowiedzialnością karną. Należy też zwrócić uwagę na różnicę między samym popełnieniem przestępstwa a przygotowaniami do niego, ponieważ każde z tych zachowań pociąga za sobą inne ramy karne i przesłanki kwalifikujące.
Z uwagi na złożoność i powagę zagadnienia karnych konsekwencji wynikających z art. 127 KK, w indywidualnych przypadkach zawsze rekomenduje się skonsultowanie sprawy z prawnikiem, który pomoże precyzyjnie ocenić charakter i skutki konkretnych działań.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.