Art. 34.

Co stanowi przepis

Art. 34 KPC ustanawia jeden z przypadków tzw. właściwości przemiennej, czyli dodatkowej możliwości wyboru sądu przez powoda. Zgodnie z § 1 powództwo o zawarcie umowy, ustalenie jej treści, o zmianę umowy, o ustalenie istnienia umowy, o jej wykonanie, rozwiązanie lub unieważnienie, a także o odszkodowanie z powodu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy można wytoczyć przed sąd miejsca wykonania umowy. Paragraf 2 wyjaśnia, że za miejsce wykonania umowy uważa się miejsce spełnienia świadczenia charakterystycznego dla umów danego rodzaju. Przepis podaje przy tym dwa przykłady: przy sprzedaży rzeczy ruchomych jest to miejsce, do którego rzeczy zgodnie z umową zostały lub miały zostać dostarczone, a przy świadczeniu usług - miejsce, w którym usługi zgodnie z umową były lub miały być świadczone. Paragraf 3 dodaje, że w razie wątpliwości miejsce wykonania umowy powinno zostać stwierdzone dokumentem.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Art. 34 KPC znajduje zastosowanie wtedy, gdy przedmiotem sporu jest umowa lub roszczenie z niej wynikające, w tym roszczenie odszkodowawcze związane z jej niewykonaniem albo nienależytym wykonaniem. Powód nie musi z tej możliwości korzystać - zawsze może pozwać przed sąd właściwy według miejsca zamieszkania lub siedziby pozwanego. Właściwość przemienna oznacza więc wybór, a nie obowiązek. Aby skorzystać z tego przepisu, trzeba jednak wskazać sądowi, gdzie znajduje się miejsce spełnienia świadczenia charakterystycznego dla danego typu umowy, a w razie wątpliwości poprzeć to dokumentem, na przykład umową, fakturą, listem przewozowym czy protokołem odbioru.

Przykład

Przedsiębiorca z Gdańska zamówił u dostawcy z Krakowa partię mebli biurowych, które zgodnie z umową miały zostać dostarczone do jego magazynu w Gdańsku. Dostawa nastąpiła z dużym opóźnieniem, a część mebli okazała się uszkodzona, przez co kupujący poniósł stratę. Zamiast kierować pozew do sądu w Krakowie, czyli według siedziby pozwanego, kupujący może na podstawie art. 34 KPC wytoczyć powództwo o odszkodowanie przed sąd w Gdańsku, bo tam rzeczy miały zostać dostarczone. Do pozwu warto dołączyć umowę i dokumenty przewozowe potwierdzające uzgodnione miejsce dostawy.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest utożsamianie miejsca wykonania umowy z miejscem jej zawarcia albo z miejscem zapłaty ceny - przepis odsyła do świadczenia charakterystycznego, którym przy sprzedaży jest wydanie rzeczy, a nie zapłata. Drugim jest przekonanie, że sąd sam ustali to miejsce; w razie wątpliwości ciężar wykazania spoczywa na powodzie i powinien on posłużyć się dokumentem. Trzecim nieporozumieniem jest sądzenie, że art. 34 KPC wyłącza właściwość ogólną - w rzeczywistości ją jedynie uzupełnia. Należy też pamiętać, że strony mogą w umowie zawrzeć zapis o właściwości innego sądu, co wpływa na możliwość skorzystania z tego przepisu.

W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni dokumenty i wskaże właściwy sąd.