Art. 381 Kodeksu postępowania cywilnego określa zasady odnoszące się do możliwości sądu drugiej instancji pominięcia nowych faktów i dowodów. Przepis stanowi, że sąd ten może nie uwzględnić nowych okoliczności, jeśli strona miała możliwość ich przedstawienia już w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy potrzeba powołania się na te fakty lub dowody pojawiła się dopiero później, po zakończeniu postępowania na pierwszym stopniu rozpoznania. Norma ta ma na celu zapewnienie sprawności procesu i ograniczenie rozpatrywania nowych materiałów dowodowych w drugiej instancji do sytuacji wyjątkowych.
Przepis ma zastosowanie w postępowaniu apelacyjnym. Dotyczy sytuacji, kiedy strona wnosząca apelację podnosi nowe fakty lub dowody, których nie wykorzystała w sądzie pierwszej instancji. Sąd drugiej instancji może wówczas odmówić ich rozpatrzenia, jeśli uzna, że strona miała odpowiednią możliwość ich powołania wcześniej. Zasada ta ma przeciwdziałać nadużywaniu prawa do wnoszenia nowych dowodów w celu przedłużania postępowania lub wprowadzania kolejnych sporów co do tych samych kwestii prawnych i faktycznych.
Przykładem zastosowania art. 381 KPC może być sytuacja, gdy powód w sprawie o zapłatę nie wskazał w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji ważnego dokumentu, który potwierdzałby prawo do roszczenia. W odwołaniu próbuje go dopiero wtedy powołać jako nowy dowód. Sąd drugiej instancji, stosując art. 381 KPC, może uznać, że strona mogła ten dokument przedstawić wcześniej i z tego powodu pominąć jego rozpatrzenie, chyba że powód wykaże, że potrzeba powołania się na niego wynikła dopiero po zakończeniu pierwszej instancji, np. z powodu pojawienia się nowych okoliczności.
Częstym nieporozumieniem przy stosowaniu art. 381 KPC jest mylenie tej zasady z całkowitym zakazem powoływania nowych dowodów na drugiej instancji. Przepis nie zakazuje zawsze, a jedynie dopuszcza pominięcie nowych faktów i dowodów, gdy nie zaszły szczególne okoliczności. Innym błędem jest nieuwzględnianie sytuacji, kiedy powołanie się na nowe dowody jest konieczne z powodu późniejszego ujawnienia się okoliczności, co zgodnie z przepisem wyklucza pominięcie tych materiałów dowodowych. Z uwagi na powyższe, w konkretnych sprawach indywidualnych dobrze jest skonsultować się z prawnikiem, by właściwie ocenić zastosowanie art. 381 KPC.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.