Co dokładnie stanowi przepis
Art. 182 KPK przyznaje osobie najbliższej dla oskarżonego prawo odmowy zeznań. Oznacza to, że taka osoba może nie składać zeznań w sprawie, w której występuje oskarżony jej bliski. Przepis nie nakłada na świadka obowiązku skorzystania z tego prawa, lecz pozostawia mu decyzję. W § 2 wskazano wyraźnie, że prawo odmowy zeznań pozostaje aktualne także po ustaniu małżeństwa albo przysposobienia. § 3 rozszerza to uprawnienie na świadka, który w innej toczącej się sprawie jest oskarżony o współudział w przestępstwie objętym danym postępowaniem.
Kiedy przepis ma zastosowanie
Art. 182 KPK ma zastosowanie wtedy, gdy osoba wezwana w charakterze świadka jest osobą najbliższą dla oskarżonego. Sam przepis posługuje się pojęciem osoby najbliższej, ale nie wyjaśnia w tym miejscu, kogo dokładnie obejmuje to określenie. Istotne jest, że ustanie małżeństwa lub przysposobienia nie pozbawia świadka prawa do odmowy zeznań, jeżeli wcześniej taka relacja istniała. Odrębna sytuacja dotyczy świadka oskarżonego w innej sprawie o współudział w tym samym przestępstwie, którego dotyczy postępowanie. W takim przypadku prawo odmowy nie wynika z bliskości z oskarżonym, lecz z jego własnej sytuacji procesowej w innej toczącej się sprawie.
Przykład codziennego zastosowania
W postępowaniu karnym oskarżony jest przesłuchiwany w sprawie dotyczącej czynu popełnionego wspólnie z inną osobą. Na świadka zostaje wezwana jego była żona, która posiada informacje o okolicznościach sprawy. Może ona skorzystać z prawa odmowy zeznań, mimo że małżeństwo z oskarżonym już ustało. Podobnie świadek, przeciwko któremu w innej toczącej się sprawie wniesiono oskarżenie o współudział w tym samym przestępstwie, również może odmówić zeznań na podstawie § 3 art. 182 KPK.
Częste nieporozumienia lub błędy
Prawo z art. 182 KPK nie oznacza, że każdy świadek może odmówić zeznań wyłącznie dlatego, że zna oskarżonego lub pozostaje z nim w relacji towarzyskiej. Przepis odnosi się do osoby najbliższej dla oskarżonego albo do świadka spełniającego szczególny warunek wskazany w § 3. Nie należy także utożsamiać ustania małżeństwa z automatycznym wygaśnięciem prawa, ponieważ § 2 stanowi właśnie przeciwnie. Warunkiem z § 3 nie jest samo podejrzenie o udział w przestępstwie, lecz bycie oskarżonym w innej toczącej się sprawie o współudział w przestępstwie objętym postępowaniem. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
