Art. 548.

Co stanowi przepis

Art. 548 KPK dotyczy sytuacji, w której doszło już do wznowienia prawomocnie zakończonego postępowania karnego, a wniosek o wznowienie złożono na korzyść oskarżonego. Przepis nakłada na prezesa sądu obowiązek wyznaczenia obrońcy z urzędu, jeżeli wznowione postępowanie toczy się po śmierci oskarżonego albo jeżeli zachodzi przyczyna zawieszenia postępowania. Rolą takiego obrońcy jest, jak wprost wskazuje ustawa, obrona praw oskarżonego, a więc dbanie o to, by w postępowaniu nie zabrakło strony broniącej jego interesów. Jedyny wyjątek od tego obowiązku dotyczy sytuacji, w której wnioskodawca ustanowił już obrońcę z wyboru - wówczas wyznaczanie kolejnego obrońcy z urzędu jest zbędne. Norma ta ma charakter gwarancyjny i nie zależy od sytuacji majątkowej kogokolwiek, lecz od samego układu procesowego.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Stosowanie art. 548 KPK wymaga spełnienia kilku warunków łącznie. Po pierwsze, postępowanie musi zostać wznowione, a nie jedynie objęte wnioskiem o wznowienie. Po drugie, wznowienie musi nastąpić na skutek wniosku złożonego na korzyść oskarżonego, a nie na jego niekorzyść. Po trzecie, musi wystąpić jedna z dwóch okoliczności: śmierć oskarżonego, po której postępowanie mimo wszystko się toczy, albo zaistnienie przyczyny zawieszenia postępowania, na przykład takiej, która uniemożliwia oskarżonemu udział w czynnościach. Chodzi o to, by w postępowaniu, w którym osoba zainteresowana nie może już sama się bronić lub jest w tym trwale ograniczona, jej prawa nie pozostały bez reprezentacji.

Przykład

Skazany prawomocnie mężczyzna zmarł, a po jego śmierci najbliższy członek rodziny złożył wniosek o wznowienie postępowania, powołując się na okoliczności przemawiające na korzyść zmarłego. Sąd wniosek uwzględnił i wznowił postępowanie, które w naturalny sposób toczy się już bez udziału oskarżonego. Ponieważ wnioskodawca nie ustanowił obrońcy z wyboru, prezes sądu wyznacza obrońcę z urzędu, którego zadaniem jest przedstawianie argumentów przemawiających na korzyść zmarłego oskarżonego i pilnowanie prawidłowości czynności procesowych. Gdyby jednak rodzina wcześniej zawarła umowę z adwokatem lub radcą prawnym, wyznaczanie obrońcy z urzędu nie byłoby konieczne.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że art. 548 KPK stosuje się już na etapie rozpoznawania samego wniosku o wznowienie - przepis odnosi się do postępowania po jego wznowieniu. Drugim nieporozumieniem jest sądzenie, że obrońca z urzędu przysługuje w każdym wznowionym postępowaniu; przepis wiąże ten obowiązek z konkretnymi okolicznościami wskazanymi w jego treści. Trzecim błędem jest utożsamianie obrońcy wyznaczonego na podstawie tego przepisu z pełnomocnikiem wnioskodawcy - jego zadaniem jest obrona praw oskarżonego, a nie reprezentowanie interesów osoby składającej wniosek. Warto też pamiętać, że przepis nie uzależnia wyznaczenia obrońcy od wykazania niemożności poniesienia kosztów obrony. W indywidualnej sprawie, zwłaszcza dotyczącej wznowienia postępowania po śmierci oskarżonego, warto skonsultować się z prawnikiem.